Η διατροφή της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μελετώνται συστηματικά για την επίδρασή του στη νευροαναπτυξιακή πορεία των παιδιών. Νέα ελληνική επιστημονική μελέτη διερεύνησε κατά πόσο η προσήλωση στη μεσογειακή διατροφή κατά την κύηση σχετίζεται με χαρακτηριστικά που συνδέονται με το φάσμα του αυτισμού στην προεφηβική ηλικία, καταγράφοντας ενδείξεις που αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση, χωρίς όμως να αποδεικνύουν σχέση αιτίου-αποτελέσματος.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Πανεπιστημίου Πατρών και του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, στο πλαίσιο της προοπτικής μελέτης γέννησης KLOTHO. Τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Nutrients.
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από 96 παιδιά, εκ των οποίων τα 49 ήταν αγόρια και τα 47 κορίτσια. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είχε καταγραφεί η διατροφή των μητέρων μέσω ειδικού ερωτηματολογίου συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων και υπολογίστηκε ο βαθμός προσήλωσής τους στη μεσογειακή διατροφή. Περίπου 12 χρόνια αργότερα αξιολογήθηκαν στα παιδιά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τον αυτισμό μέσω τυποποιημένου ερωτηματολογίου που συμπλήρωσαν οι γονείς. Η αξιολόγηση αφορούσε κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, επικοινωνία, γνωστικά χαρακτηριστικά, ειδικά ενδιαφέροντα και κινητικές δεξιότητες.
Η μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από υψηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, δημητριακών ολικής άλεσης, ελαιολάδου, ξηρών καρπών και ψαριών, μέτρια κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και περιορισμένη κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος. Το συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο παρέχει φυλλικό οξύ, ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, αντιοξειδωτικά, βιταμίνες, μέταλλα και πολυφαινόλες, ουσίες που συμμετέχουν στη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου του εμβρύου.
Η ανάλυση έδειξε ότι τα αγόρια εμφάνιζαν υψηλότερες βαθμολογίες από τα κορίτσια σε αρκετές κατηγορίες χαρακτηριστικών που σχετίζονται με τον αυτισμό, όπως η επικοινωνία, ορισμένα γνωστικά χαρακτηριστικά και τα ειδικά ενδιαφέροντα. Η διαφορά αυτή συμφωνεί με προηγούμενες επιδημιολογικές μελέτες που έχουν δείξει ότι τα χαρακτηριστικά του αυτιστικού φάσματος καταγράφονται συχνότερα στα αγόρια.
Όταν οι ερευνητές εξέτασαν όλα τα παιδιά μαζί, δεν διαπίστωσαν στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ της προσήλωσης της μητέρας στη μεσογειακή διατροφή και των χαρακτηριστικών που αξιολογήθηκαν. Η εικόνα διαφοροποιήθηκε όταν η ανάλυση έγινε ξεχωριστά για κάθε φύλο. Στα αγόρια, υψηλότερη προσήλωση της μητέρας στη μεσογειακή διατροφή κατά την εγκυμοσύνη συσχετίστηκε με χαμηλότερες βαθμολογίες στα χαρακτηριστικά που αφορούν την επικοινωνία. Στα κορίτσια δεν καταγράφηκε αντίστοιχη συσχέτιση.
Οι ερευνητές προχώρησαν στη συνέχεια σε πολυπαραγοντική ανάλυση, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως ο δείκτης μάζας σώματος των παιδιών, η διάρκεια του ύπνου και το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας. Η αντίστροφη σχέση ανάμεσα στη μεσογειακή διατροφή της μητέρας και στα χαρακτηριστικά επικοινωνίας στα αγόρια παρέμεινε προς την ίδια κατεύθυνση, αλλά δεν διατήρησε στατιστική σημαντικότητα μετά τις προσαρμογές. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για να επιβεβαιωθεί εάν η παρατηρούμενη συσχέτιση είναι πραγματική ή οφείλεται στο σχετικά μικρό δείγμα.
Η ομάδα των ερευνητών εξέτασε επίσης εάν η σημερινή διατροφή των παιδιών επηρέαζε τα αποτελέσματα. Ακόμη και μετά την ενσωμάτωση του δείκτη KIDMED, ο οποίος αξιολογεί τον βαθμό προσήλωσης των παιδιών στη μεσογειακή διατροφή, η εικόνα δεν μεταβλήθηκε ουσιαστικά. Αυτό υποδηλώνει ότι η παρατηρούμενη σχέση δεν φαίνεται να εξηγείται από τις τρέχουσες διατροφικές συνήθειες των παιδιών, αλλά πιθανόν να σχετίζεται με την προγεννητική περίοδο.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι υπάρχουν αρκετοί πιθανοί βιολογικοί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τα ευρήματα. Το φυλλικό οξύ συμμετέχει στη σύνθεση του DNA και στην ανάπτυξη του νευρικού σωλήνα, ενώ το DHA, ένα από τα σημαντικότερα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, είναι απαραίτητο για τη δημιουργία και τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων. Παράλληλα, τα αντιοξειδωτικά και οι πολυφαινόλες της μεσογειακής διατροφής ενδέχεται να περιορίζουν το οξειδωτικό στρες και τις φλεγμονώδεις διεργασίες κατά την εγκυμοσύνη, παράγοντες που έχουν συνδεθεί με τη νευροαναπτυξιακή πορεία του εμβρύου. Οι μηχανισμοί αυτοί παραμένουν αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η μελέτη δεν εξέτασε διάγνωση διαταραχής αυτιστικού φάσματος. Αξιολόγησε χαρακτηριστικά που σχετίζονται με το φάσμα του αυτισμού στον γενικό παιδικό πληθυσμό μέσω εργαλείου διαλογής και όχι μέσω κλινικής διάγνωσης. Επομένως, τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι η μεσογειακή διατροφή προλαμβάνει ή μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης αυτισμού.
Οι ίδιοι αναγνωρίζουν επίσης σημαντικούς περιορισμούς. Το δείγμα ήταν σχετικά μικρό, ιδιαίτερα όταν οι αναλύσεις έγιναν ξεχωριστά για αγόρια και κορίτσια, ενώ δεν ήταν δυνατό να συμπεριληφθούν όλοι οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν τόσο τη διατροφή της μητέρας όσο και τη μετέπειτα ανάπτυξη του παιδιού. Για τον λόγο αυτό τα ευρήματα χαρακτηρίζονται διερευνητικά και χρειάζονται επιβεβαίωση σε μεγαλύτερες πολυκεντρικές μελέτες με περισσότερους συμμετέχοντες και μακροχρόνια παρακολούθηση.
Το βασικό συμπέρασμα της εργασίας είναι ότι η μεγαλύτερη προσήλωση της μητέρας στη μεσογειακή διατροφή κατά την εγκυμοσύνη συνδέθηκε με χαμηλότερες βαθμολογίες σε χαρακτηριστικά επικοινωνίας στα αγόρια της συγκεκριμένης μελέτης, χωρίς να παρατηρηθεί αντίστοιχη σχέση στο σύνολο του δείγματος ή στα κορίτσια. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα ευρήματα αποτελούν βάση για νέα έρευνα και όχι απόδειξη ότι η διατροφή κατά την κύηση μπορεί να αποτρέψει ή να τροποποιήσει την εμφάνιση διαταραχής αυτιστικού φάσματος.
