Επιστημονικά δεδομένα αποκαλύπτουν κινδύνους για την υγεία και το περιβάλλον από την καθημερινή χρήση πλαστικών επιφανειών κοπής.
Σε κάθε κουζίνα υπάρχουν αντικείμενα που, αν και πρακτικά και λειτουργικά, έχουν αρχίσει να προκαλούν ανησυχία για τον ρόλο τους στη ρύπανση από μικροπλαστικά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι πλαστικές σανίδες κοπής, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν σχεδόν αντικαταστήσει τις ξύλινες, χάρη στο χαμηλό κόστος, την ευκολία καθαρισμού, τη συμβατότητα με το πλυντήριο πιάτων και τη φαινομενικά καλύτερη μικροβιολογική ασφάλεια. Ωστόσο, η αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι πολλά καθημερινά προϊόντα συμβάλλουν στη διάδοση μικρο και νανοπλαστικών στο περιβάλλον και εντός των οργανισμών έχει οδηγήσει τους ερευνητές να θέτουν και τις σανίδες στο μικροσκόπιο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψωμί του τοστ: Τα κοινά λάθη που είτε το ξεραίνουν είτε το μουχλιάζουν
Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι πόσα σωματίδια μικροπλαστικών παράγονται σε κάθε κοπή. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, κάθε πέρασμα του μαχαιριού πάνω σε πλαστική σανίδα μπορεί να αποδεσμεύσει από εκατό έως τριακόσια μικροπλαστικά σωματίδια. Περίπου τα μισά παραμένουν στην επιφάνεια κοπής, καταλήγοντας τελικά στα απόνερα χωρίς να εισέλθουν στο ανθρώπινο σώμα. Τα υπόλοιπα, όμως, μένουν στο τρόφιμο. Σε έρευνα του Πανεπιστημίου της Βόρειας Ντακότας, που εστίασε στις ποσότητες μικροπλαστικών που προσλαμβάνουν όσοι καταναλώνουν συστηματικά λαχανικά όπως καρότα, η ετήσια πρόσληψη εκτιμήθηκε ως καθόλου αμελητέα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κατασχέθηκαν 15.000 φακελάκια τσαγιού με απαγορευμένη ουσία που προκαλεί έμφραγμα ή εγκεφαλικό – Διατίθενται και στην Ελλάδα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μείγμα για ψωμί: Τοξίνες μούχλας, βαρέα μέταλλα, φυτοφάρμακα και ορυκτέλαια αποκάλυψε εργαστηριακός έλεγχος
Το μέγεθος αποδεικνύεται κρίσιμο. Οι περισσότεροι ειδικοί θεωρούν ότι σωματίδια με διάμετρο άνω των 10μm περνούν χωρίς να εναποτίθενται στους ιστούς. Άλλες μελέτες ανεβάζουν το όριο αυτό στα 15μm, ειδικά όταν τα σωματίδια προέρχονται από επαγγελματική κοπή, η οποία είναι συνήθως πιο έντονη από αυτή που πραγματοποιείται στο σπίτι. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το απλό ξέπλυμα κρέατος ή ψαριού μετά την κοπή αφαιρεί μόνο ένα μικρό ποσοστό των μικροπλαστικών, ενώ τα περισσότερα παραμένουν προσκολλημένα στο τρόφιμο. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η σκληρότητα του τροφίμου, η δύναμη που εφαρμόζεται με το μαχαίρι και η κατάσταση της σανίδας. Όσο πιο παλιός είναι, τόσο περισσότερα μικροπλαστικά και πρόσθετα μπορεί να απελευθερώνει, καθώς η θερμότητα, τα καθαριστικά και η έντονη χρήση φθείρουν το υλικό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα ρεσώ απελευθερώνουν καρκινογόνες ουσίες και επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη νοημοσύνη των παιδιών – Εργαστηριακή δοκιμή
Πέρα από τα σωματίδια αυτά καθαυτά, ανησυχία προκαλούν και τα χημικά πρόσθετα που περιέχονται στις πλαστικές επιφάνειες. Πολλά από τα συστατικά αυτά, αν και εγκεκριμένα για επαφή με τρόφιμα, ενδέχεται να αποδεσμεύονται ευκολότερα όταν το πλαστικό θερμαίνεται ή έρχεται σε επαφή με λιπαρά τρόφιμα. Αυτό σημαίνει ότι οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στη στιγμή της κοπής, αλλά αφορούν και τις επόμενες διεργασίες μαγειρέματος, όπως το ψήσιμο, το βράσιμο ή τηγάνισμα, καθώς και την κοπή ζεστών τροφίμων πάνω σε πλαστικές σανίδες, μια πρακτική συνηθισμένη σε επαγγελματικές κουζίνες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπρόκολο ή Κουνουπίδι: Ποιο είναι το πιο θρεπτικό;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το κόλπο της μοδίστρας που «αναζωογονεί» τα ξεθωριασμένα ρούχα
Παρότι η έρευνα σε ανθρώπους είναι περιορισμένη, μελέτες σε ζώα προσφέρουν ανησυχητικές ενδείξεις. Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν ότι η διατροφή που παρασκευάστηκε σε πλαστικές σανίδες οδήγησε σε εντερική φλεγμονή και αλλοίωση του μικροβιώματος, ενώ τα πειραματόζωα που κατανάλωσαν τροφές κομμένες σε ξύλο δεν εμφάνισαν αντίστοιχα προβλήματα. Το αξιοσημείωτο είναι ότι, σε πολλές περιπτώσεις, δεν εντοπίστηκαν σωματίδια μικροπλαστικών στους ιστούς των ζώων, υποδεικνύοντας ότι οι χημικές ουσίες των πλαστικών μπορεί να είναι πιο επιβαρυντικές από τα ίδια τα σωματίδια.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 12 τρόφιμα και οικιακά προϊόντα που ποτέ δεν πρέπει να ρίχνετε στην αποχέτευση
Υπάρχει καλύτερη εναλλακτική;
Οι εναλλακτικές λύσεις, ωστόσο, δεν είναι άψογες. Οι ξύλινες σανίδες, λιγότερο επιρρεπείς στη δημιουργία μικροπλαστικών, μπορεί να φιλοξενήσουν βακτήρια, καθώς το υλικό είναι πορώδες και πιο ευαίσθητο. Παρόλα αυτά, ο κίνδυνος θεωρείται χαμηλός εφόσον καθαρίζονται σωστά και αποφεύγεται το πλυντήριο πιάτων, το οποίο μπορεί να τους καταστρέψει. Μια πρακτική που προτείνουν πολλοί ειδικοί είναι η χρήση πλαστικής σανίδας κοπής αποκλειστικά για ωμό κρέας και ψάρι, και ξύλινης για όλα τα υπόλοιπα τρόφιμα. Σημαντικό είναι επίσης οι ξύλινες σανίδες κοπής να αντικαθίστανται όταν εμφανίζουν σχισμές ή σκούρες γραμμές, που υποδηλώνουν βακτηριακή αποίκιση.
Άλλες επιλογές περιλαμβάνουν σανίδες από γυαλί, ατσάλι ή μπαμπού, υλικά λιγότερο πορώδη και συχνά πιο ανθεκτικά, αν και καθένα έχει τα δικά του μειονεκτήματα. Το συμπέρασμα των ειδικών είναι ότι καμία λύση δεν είναι απολύτως τέλεια, αλλά η ενημέρωση και η σωστή χρήση μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεση σε μικροπλαστικές και ανεπιθύμητες χημικές ουσίες — ένα ζήτημα που οι σύγχρονες έρευνες φέρνουν πλέον ξεκάθαρα στο προσκήνιο.
