Από τις 13 περιοχές του κόσμου όπου η οξεία επισιτιστική ανασφάλεια αναμένεται να επιδεινωθεί, σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση για τις Επισιτιστικές Κρίσεις 2026 του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) και του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP), οι 12 πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις ή βία. Κίνδυνος λιμού καταγράφεται στο Σουδάν, στο Νότιο Σουδάν, στη Λωρίδα της Γάζας και στη Σομαλία. Τα στοιχεία αυτά επικαλείται η Elizabeth Robinson, ερευνήτρια της London School of Economics, σε σχόλιο που δημοσίευσε στο αφιέρωμα του BMJ για το κλίμα, όπου υποστηρίζει ότι η πείνα του 21ου αιώνα δεν οφείλεται τόσο στην έλλειψη τροφίμων όσο στο ότι ο πόλεμος και το κλίμα τα εμποδίζουν να φτάσουν σε όσους τα χρειάζονται.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα υγιεινά τσιπς κερδίζουν έδαφος και αλλάζουν την αγορά των σνακ – Οι προβλέψεις έως το 2035
Η παγκόσμια παραγωγή θερμίδων ανά κάτοικο εξακολουθεί να αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο, ωστόσο οι τοπικές ελλείψεις επιμένουν και σε ορισμένες περιοχές βαθαίνουν. Περίπου το 60% έως 70% των πιο υποσιτισμένων ανθρώπων του πλανήτη ζουν σε περιοχές συγκρούσεων, ενώ σύμφωνα με άλλες εκτιμήσεις το 85% όσων αντιμετωπίζουν πείνα κατοικούν σε χώρες που πλήττονται από πόλεμο.
Η εικόνα της έκθεσης FAO και WFP, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο, είναι από τις πιο σκοτεινές της δεκαετίας. Το 2025 περισσότεροι από 266 εκατ. άνθρωποι σε 47 χώρες, δηλαδή το 22,9% του πληθυσμού που αναλύθηκε, βρέθηκαν σε κατάσταση οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας. Από αυτούς, 1,4 εκατ. άνθρωποι σε έξι χώρες βρίσκονταν στο επίπεδο της καταστροφής, εννέα φορές περισσότεροι από το 2016, ενώ για πρώτη φορά λιμός κηρύχθηκε μέσα στην ίδια χρονιά σε περισσότερες από μία χώρες, στη Γάζα και σε τμήματα του Σουδάν. Οι συγκρούσεις ήταν η κύρια αιτία για το 56% των πληγέντων, 147,4 εκατ. ανθρώπους σε 19 χώρες, και τα ακραία καιρικά φαινόμενα για το 33%, περίπου 87,5 εκατ. ανθρώπους σε 16 χώρες. Περίπου 35,5 εκατ. παιδιά υπέφεραν από οξύ υποσιτισμό, σχεδόν 10 εκατ. από αυτά σε σοβαρή μορφή. Η έκθεση προειδοποιεί επίσης ότι η χρηματοδότηση της ανθρωπιστικής βοήθειας για τα τρόφιμα έχει επιστρέψει στα επίπεδα του 2016 και του 2017, ενώ 18 χώρες δεν μπόρεσαν καν να παράσχουν αξιόπιστα δεδομένα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί η Ευρώπη πληρώνει λιγότερα για τα ελληνικά ροδάκινα απ’ ό,τι για τα ισπανικά;
Οι συγκρούσεις, όπως εξηγεί η Robinson, υπονομεύουν την επισιτιστική ασφάλεια με πολλούς τρόπους ταυτόχρονα. Γεωργικές εκτάσεις εγκαταλείπονται, ναρκοθετούνται ή υποβαθμίζονται, αγροτικοί πληθυσμοί εκτοπίζονται, οι δρόμοι προς τις αγορές κλείνουν και τα τρόφιμα που απομένουν γίνονται ακριβότερα για όσους μένουν πίσω. Οι συνέπειες για την υγεία δεν σταματούν με το τέλος των εχθροπραξιών, καθώς ο υποσιτισμός στην παιδική ηλικία αφήνει μόνιμα σημάδια στην ανάπτυξη και στη μελλοντική υγεία.
Μεγάλες συγκρούσεις, όπως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και ο πόλεμος ΗΠΑ και Ιράν, πλήττουν χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές από τις εμπόλεμες περιοχές ή από θαλάσσιους εμπορικούς δρόμους που διέρχονται από αυτές. Το παράδειγμα του Ιράν είναι χαρακτηριστικό. Σύμφωνα με ερευνητές του Διεθνούς Ινστιτούτου Έρευνας για την Πολιτική Τροφίμων (IFPRI), έως το 30% του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων πέρασε το 2024 από τα Στενά του Ορμούζ, και οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα εκτόξευσαν τις τιμές ενέργειας και λιπασμάτων, με πιο εκτεθειμένες τις χώρες της Αφρικής και της Νότιας Ασίας. Το κόστος έχει φτάσει και στην Ευρώπη. Στην Ιταλία η αγροτική οργάνωση Coldiretti υπολογίζει ότι η τιμή του αγροτικού πετρελαίου σχεδόν διπλασιάστηκε από την έναρξη του πολέμου και ότι τα λιπάσματα ξεπέρασαν τα 800 ευρώ τον τόνο.
Το κλίμα ως πολλαπλασιαστής
Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί παράλληλα με τις συγκρούσεις, προκαλώντας απώλειες σοδειών, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και αστάθεια τιμών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που παραθέτει η Robinson, το 2023 123,7 εκατ. περισσότεροι άνθρωποι βίωσαν μέτρια ή σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια λόγω της αυξημένης συχνότητας ημερών καύσωνα και μηνών ξηρασίας, σε σύγκριση με την περίοδο 1981 έως 2010. Η ερευνήτρια περιγράφει έναν φαύλο κύκλο, στον οποίο οι κλιματικές πιέσεις και η έλλειψη τροφίμων τροφοδοτούν την αστάθεια και η αστάθεια βαθαίνει με τη σειρά της την πείνα, καθιστάνοντας ορισμένες περιοχές όλο και πιο ευάλωτες σε κάθε νέο σοκ.
Για τις άμεσες ανάγκες, η Robinson προτείνει στήριξη της τοπικής γεωργίας και παροχή χρηματικής και επισιτιστικής βοήθειας, μέτρα που μπορούν να περιορίσουν την ανασφάλεια στις περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις και ακραία καιρικά φαινόμενα. Η μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα όμως απαιτεί, κατά την ίδια, συστημικές αλλαγές σε ολόκληρη την αλυσίδα, από το τι καλλιεργούμε και πώς μέχρι το τι τρώμε. Σε αυτές περιλαμβάνει τη μείωση των εκπομπών, και από τον ίδιο τον αγροδιατροφικό τομέα, τη στροφή προς διατροφή με περισσότερα φυτικά τρόφιμα, τον περιορισμό των απωλειών και της σπατάλης τροφίμων, τη διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων ώστε να μην εξαρτώνται από λίγους δρόμους και προμηθευτές, τη στενότερη διεθνή συνεργασία και τη στοχευμένη στήριξη των αγροτών και των πιο ευάλωτων νοικοκυριών.
Το σχόλιο δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The BMJ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Χυμός πορτοκαλιού 100%: Ανακαλούνται εκατοντάδες μπουκάλια – Ο μικροβιολογικός κίνδυνος που οδήγησε στην απόσυρση
- Ελλάδα: Κύμινο με απαγορευμένο φυτοφάρμακο 290% πάνω από το όριο – Εντοπίστηκε εγκαίρως από τις Αρχές
- 24χρονος κουρέας πέθανε από αναφυλακτικό σοκ μετά από γλυκό – Το πόρισμα της ιατροδικαστικής έρευνας
- Ασφάλεια τροφίμων: 4.425 ειδοποιήσεις στην ΕΕ από την αρχή του 2026 – Πάνω από 100 την εβδομάδα
