Στο προσκήνιο βρίσκεται ο Ιός της Καστανής Ρυτίδωσης των Καρπών της Τομάτας (Tomato Brown Rugose Fruit Virus – ToBRFV), με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων να διαθέτει ενημερωτικό υλικό για παραγωγούς τομάτας και πιπεριάς. Πρόκειται για ιό του γένους Tobamovirus, στον οποίο ανήκουν επίσης γνωστοί ιοί του μωσαϊκού. Ο ToBRFV δεν αποτελεί άγνωστη απειλή για την Ελλάδα. Η παρουσία του είχε διαπιστωθεί τον Σεπτέμβριο του 2019 σε θερμοκηπιακή καλλιέργεια τομάτας στην Κρήτη. Το ενημερωτικό φυλλάδιο του ΥΠΑΑΤ τον χαρακτηρίζει νεοφανή και αναδυόμενο επιβλαβή οργανισμό εξαιρετικής επικινδυνότητας για τις καλλιέργειες τομάτας και πιπεριάς.
Πώς μεταδίδεται ο ToBRFV
Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του ιού είναι η δυνατότητα μηχανικής μετάδοσης. Μπορεί να περάσει από φυτό σε φυτό μέσω της επαφής, αλλά και κατά τις καλλιεργητικές εργασίες, από μολυσμένα εργαλεία και ρούχα προσωπικού. Ως πιθανοί δρόμοι μετάδοσης αναφέρονται επίσης το μολυσμένο φυτωριακό υλικό και ο σπόρος. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα θερμοκήπια, καθώς τα ιικά σωματίδια παρουσιάζουν αξιοσημείωτη αντοχή και μπορούν να παραμένουν στις κατασκευές. Παράλληλα, το έδαφος μπορεί να αποτελεί εστία μόλυνσης όταν παραμένουν μολυσμένα φυτικά υπολείμματα, διατηρώντας το μόλυσμα για τουλάχιστον έξι μήνες. Εργασίες όπως δέσιμο, ξεβλάστημα και συγκομιδή μπορούν να συμβάλουν περαιτέρω στη διασπορά.
Τα συμπτώματα που πρέπει να προσέχουν οι παραγωγοί
Στα φύλλα της τομάτας ο ToBRFV μπορεί να προκαλέσει χλώρωση, μωσαϊκό, κατσάρωμα, παραμόρφωση και, περιστασιακά, στένωση του ελάσματος. Νεκρωτικές κηλίδες μπορούν επίσης να εμφανιστούν στους ποδίσκους, στους κάλυκες και στους μίσχους. Η εικόνα της προσβολής, ωστόσο, μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την ποικιλία και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Στους καρπούς τα προβλήματα είναι ιδιαίτερα εμφανή. Καταγράφονται κίτρινοι ή καστανοί δακτύλιοι, καστανές περιοχές, ρυτίδωση, παραμορφώσεις και ανομοιόμορφη ωρίμανση, χαρακτηριστικά που μπορούν να καταστήσουν τις τομάτες μη εμπορεύσιμες. Οι φωτογραφίες του ΥΠΑΑΤ δείχνουν χαρακτηριστικά καστανές και νεκρωτικές κηλίδες, κίτρινους δακτυλίους και έντονη ανομοιομορφία στην ωρίμανση των προσβεβλημένων καρπών.
Το παλαιότερο ενημερωτικό φυλλάδιο του ΥΠΑΑΤ επισημαίνει και τις δυνητικά σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις της προσβολής. Τα ασθενή φυτά παρουσιάζουν μειωμένη ανθοφορία και καρπόδεση, ενώ αναφέρεται ότι η μείωση της παραγωγής μπορεί να κυμανθεί από 30% έως 70%. Πρόκειται για στοιχείο που αναδεικνύει τη σημασία της πρόληψης και του έγκαιρου εντοπισμού.
Δεν αφορά μόνο την τομάτα
Κύριοι ξενιστές του ToBRFV είναι η τομάτα και η πιπεριά. Στην πιπεριά, τα φύλλα μπορεί να παρουσιάσουν παραμορφώσεις, κιτρίνισμα και μωσαϊκό, ενώ στους καρπούς εμφανίζονται παραμορφώσεις, ανομοιόμορφος χρωματισμός, κίτρινες και καστανές περιοχές και πράσινες ραβδώσεις. Στο φωτογραφικό υλικό παρουσιάζονται επίσης καρποί με ανομοιόμορφη ωρίμανση και καστανές κηλιδώσεις. Η οπτική παρατήρηση, πάντως, δεν αρκεί για ασφαλή διάγνωση. Το ΥΠΑΑΤ διευκρινίζει ότι τα συμπτώματα εξαρτώνται από την ποικιλία και τις περιβαλλοντικές συνθήκες και ότι η ασφαλής ανίχνευση του ToBRFV επιτυγχάνεται μόνο με εργαστηριακές μεθόδους. Επομένως, ένα ύποπτο φυτό δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως μολυσμένο χωρίς την απαραίτητη εργαστηριακή επιβεβαίωση.
Τι πρέπει να κάνουν οι παραγωγοί
Η φυτοϋγιεινή αποτελεί βασική γραμμή άμυνας. Κατά την επιθεώρηση των χώρων παραγωγής προβλέπονται καθαρά ρούχα ή προστατευτική στολή και γάντια, απολύμανση υποδημάτων και σχολαστική απολύμανση των εργαλείων πριν και μετά τη χρήση. Στόχος είναι να περιορίζεται τόσο η είσοδος μολύσματος από άλλα θερμοκήπια όσο και η μετάδοσή του σε υγιή φυτά. Σε περίπτωση εντοπισμού φυτού με ύποπτα συμπτώματα, οι οδηγίες προβλέπουν ενημέρωση της αρμόδιας υπηρεσίας φυτοϋγειονομικού ελέγχου της οικείας Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής. Η έγκαιρη αναγνώριση, η εργαστηριακή επιβεβαίωση και η αυστηρή εφαρμογή μέτρων υγιεινής είναι κρίσιμες για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ToBRFV στις παραγωγικές μονάδες.
