Μια νέα μελέτη έρχεται να δώσει απάντηση σε ένα από τα πιο παράδοξα φαινόμενα της αρχαιολογίας: γιατί σε χιλιάδες αρχαίους ανθρώπινους σκελετούς έχει διατηρηθεί ο εγκέφαλος, ενώ όλοι οι υπόλοιποι μαλακοί ιστοί έχουν εξαφανιστεί. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στις 19 Ιουνίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Proteome Research και πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η διατήρηση του εγκεφάλου δεν αποτελεί ένα σπάνιο ή ανεξήγητο φαινόμενο, αλλά το αποτέλεσμα μιας ιδιαίτερης χημικής διαδικασίας που ενεργοποιείται κατά την αποσύνθεση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Νέο πρόστιμο σε αρτοποιείο – Είχαν προηγηθεί δύο ακόμη πρόστιμα για τον ίδιο λόγο
Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, υποψήφια διδάκτορας παλαιοβιολογίας Alexandra Seviour, εξηγεί ότι, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, οι ίδιες οι χημικές αντιδράσεις που διασπούν τους ιστούς μπορούν ταυτόχρονα να «συγκολλούν» τα προϊόντα της αποσύνθεσης, δημιουργώντας εξαιρετικά ανθεκτικές πρωτεϊνικές δομές. Παρότι ο εγκέφαλος είναι από τα πρώτα όργανα που αρχίζουν να αποσυντίθενται μετά τον θάνατο, οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει περισσότερους από 4.400 διατηρημένους ανθρώπινους εγκεφάλους σε λείψανα ηλικίας έως και 12.000 ετών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αγωγή κατά γνωστής εταιρείας ελληνικού γιαουρτιού για παραπλάνηση καταναλωτών
Σε πολλές περιπτώσεις, η διατήρηση των μαλακών ιστών οφείλεται σε γνωστές διαδικασίες, όπως η μουμιοποίηση, η κατάψυξη ή η σαπωνοποίηση, κατά την οποία το σωματικό λίπος μετατρέπεται σε μια κηρώδη ουσία. Ωστόσο, περίπου το ένα τρίτο των αρχαιολογικών εγκεφάλων δεν μπορεί να εξηγηθεί με αυτούς τους μηχανισμούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εγκέφαλος αποτελεί τον μοναδικό μαλακό ιστό που έχει απομείνει ανάμεσα στα οστά.
Οι περισσότεροι από αυτούς τους εγκεφάλους βρέθηκαν σε υγρά περιβάλλοντα με πολύ χαμηλά επίπεδα οξυγόνου, όπως όχθες ποταμών και λιμνών, πλημμυρισμένα σπήλαια ή ναυάγια. Οι ερευνητές θεωρούσαν ανέκαθεν παράδοξο το γεγονός ότι το νερό, το οποίο συνήθως επιταχύνει την αποσύνθεση, σε αυτές τις περιπτώσεις φαίνεται να συμβάλλει στη διατήρηση του εγκεφάλου.
(Εικόνα: Alexandra Morton-Hayward)
Για να εξετάσουν αυτή την υπόθεση, οι επιστήμονες έθαψαν πειραματικά νεκρά ποντίκια σε τέσσερα διαφορετικά περιβάλλοντα με διαφορετικούς συνδυασμούς υγρασίας και οξυγόνου. Οι εγκέφαλοι αναλύθηκαν μετά από 24 ώρες, 72 ώρες, μία εβδομάδα, έξι εβδομάδες, τρεις μήνες και έξι μήνες, χρησιμοποιώντας φασματομετρία μάζας υψηλής ανάλυσης ώστε να καταγραφεί η κατάσταση των πρωτεϊνών κατά τη διάρκεια της αποσύνθεσης.
Συνολικά, οι ερευνητές ανέλυσαν περισσότερες από 1,26 εκατομμύρια διαφορετικές πορείες αποδόμησης πρωτεϊνών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στα πρώτα στάδια η αποσύνθεση ακολουθεί παρόμοια πορεία σε όλες τις συνθήκες. Ωστόσο, μετά από μερικές εβδομάδες, η ποσότητα του διαθέσιμου οξυγόνου γίνεται ο καθοριστικός παράγοντας.
Σε περιβάλλοντα πλούσια σε οξυγόνο, οι ελεύθερες ρίζες προκαλούν μια αλυσιδωτή αντίδραση που οδηγεί στη γρήγορη και πλήρη διάσπαση των πρωτεϊνών του εγκεφάλου. Αντίθετα, όταν το οξυγόνο είναι περιορισμένο, η αντίδραση αυτή δεν ολοκληρώνεται. Τα ενδιάμεσα προϊόντα της χημικής διαδικασίας συνδέονται μεταξύ τους, δημιουργώντας ανθεκτικά και αδιάλυτα πρωτεϊνικά συμπλέγματα που αντιστέκονται στη φυσική αποσύνθεση.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο εγκέφαλος διαθέτει μοναδικά χαρακτηριστικά που ευνοούν αυτή τη διαδικασία. Περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις μετάλλων που ενισχύουν τις αντιδράσεις των ελεύθερων ριζών, είναι ιδιαίτερα πλούσιος σε κυτταρικές μεμβράνες όπου μπορούν να συσσωρευτούν οι αντιδράσεις αυτές και διαθέτει αμινοξέα που διευκολύνουν τον σχηματισμό των ισχυρών χημικών δεσμών. Επιπλέον, το κρανίο λειτουργεί ως φυσικό προστατευτικό περίβλημα, περιορίζοντας την είσοδο οξυγόνου και την κυκλοφορία υγρών σε σύγκριση με το υπόλοιπο σώμα.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα ευρήματα δεν αφορούν μόνο την αρχαιολογία. Όπως επισημαίνει η Alexandra Seviour, τα μοριακά χαρακτηριστικά αυτών των ιδιαίτερα ανθεκτικών πρωτεϊνών παρουσιάζουν αξιοσημείωτες ομοιότητες με εκείνα που παρατηρούνται σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ. Η πιθανή αυτή σύνδεση ανοίγει νέες προοπτικές για τη μελέτη των μηχανισμών που οδηγούν στη δημιουργία παθολογικών πρωτεϊνικών συσσωματωμάτων στον ανθρώπινο εγκέφαλο, προσφέροντας ενδεχομένως πολύτιμες πληροφορίες τόσο για την κατανόηση της εξέλιξης των νευροεκφυλιστικών νόσων όσο και για την ανάπτυξη μελλοντικών θεραπευτικών προσεγγίσεων.
Επιστημονική τεκμηρίωση:
Morton-Hayward, A., Flannery, S., Berry, P., Vendrell, I., Johansen, A., Hansen, M., & Fischer, R. (2026). Molecular solution to the paradox of ancient brain preservation. Journal of Proteome Research. https://doi.org/10.1021/acs.jproteome.6c00200
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Εκατοντάδες λίτρα αδήλωτου τσίπουρου και αποσταγμάτων – Στο στόχαστρο της ΑΑΔΕ επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα
- Επείγουσα απόσυρση 33 κωδικών τυριού της ίδιας εταιρείας από τα ράφια – Ο σοβαρός κίνδυνος που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι
- Τι συμβαίνει στα νεφρά σας αν τρώτε καρπούζι κάθε μέρα; Το απρόσμενο όφελος αλλά και η σοβαρή προειδοποίηση των ειδικών
- Μπορείτε να καταψύξετε ντομάτες;
- Σταφύλια: Τι πρέπει να προσέξετε στον πάγκο για να επιλέξετε τα πιο τραγανά και ζουμερά
- Το κόλπο των 15 λεπτών που επαναφέρει τα μαραμένα λαχανικά και τα κάνει σαν φρέσκα
- Γιατί μυρίζουν τα παπούτσια και πώς να απαλλαγείτε από τη δυσάρεστη οσμή με απλά κόλπα
