Περισσότερο από το 50% των σημερινών ανδρών της Βαθιάς Μάνης φαίνεται να κατάγεται από έναν κοινό πρόγονο που έζησε περίπου τον 7ο αιώνα μ.Χ.
Η περιοχή της Μάνης, στο νοτιότερο άκρο της Πελοποννήσου, θεωρείται εδώ και αιώνες ένας από τους πιο απομονωμένους και ιδιαίτερους τόπους της Ελλάδας. Μια νέα γενετική έρευνα έρχεται τώρα να ενισχύσει αυτή την εικόνα, αποκαλύπτοντας ότι οι κάτοικοι της Βαθιάς Μάνης αποτελούν μία από τις πιο γενετικά ξεχωριστές πληθυσμιακές ομάδες της Ευρώπης. Η Βαθιά είναι πολύ μικρός οικισμός και πρέπει να συγχέεται με τη Βάθεια η οποία βρίσκεται και αυτή στη Μάνη, νοτιοανατολικότερα προς το Ακρωτήριο Ταίναρο. Οι κάτοικοι της χερσονήσου της Βαθιάς (ή Μέσα/Εσωτερικής) Μάνης, ιστορικά κατοικούσαν στο νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας, σε μια περιοχή νότια μιας ουσιαστικά οριζόντιας συνοριακής γραμμής που ξεκινούσε από την Αρεόπολη στα δυτικά και κατέληγε στο Σκουτάρι στα ανατολικά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εντοπίστηκε το ιδιαίτερα τοξικό και απαγορευμένο chlorpyrifos σε μπανάνες που διακινούνται στην Ευρώπη
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ευρωπαϊκή προειδοποίηση για αβοκάντο με επικίνδυνα επίπεδα βαρέων μετάλλων – Η Ισπανία προχώρησε ήδη στην καταστροφή τους
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Communications Biology και πραγματοποιήθηκε από διεθνή ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Oxford, σε συνεργασία με το Tel Aviv University, το ΕΚΠΑ, το European University Cyprus και την εταιρεία γενετικής γενεαλογίας FamilyTreeDNA. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η απομόνωση της περιοχής για περισσότερο από μία χιλιετία διατήρησε ένα «γενετικό αποτύπωμα» που αντικατοπτρίζει την πληθυσμιακή εικόνα της νότιας Ελλάδας πριν από τις μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών του πρώιμου Μεσαίωνα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η γυναίκα ως ιδανικός καταναλωτής, οι «ανισότητες» στα ράφια, ο «ροζ φόρος» και η πραγματική αξία της 8ης Μαρτίου
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η ακρίβεια «ενισχύει» τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας στο καλάθι των Ελλήνων και οι αλυσίδες αποφάσισαν να τα ακριβύνουν!
Η Μάνη, με τα απόκρημνα βουνά, τις απόκρημνες ακτές και τα χαρακτηριστικά πέτρινα πυργόσπιτα, βρίσκεται στη νότια Πελοπόννησο και για αιώνες παρέμεινε δύσκολα προσβάσιμη. Η γεωγραφική αυτή απομόνωση φαίνεται πως επηρέασε καθοριστικά και τη γενετική ιστορία των κατοίκων της. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι κάτοικοι της Βαθιάς Μάνης σχηματίζουν ένα είδος «γενετικού νησιού» μέσα στην ηπειρωτική Ελλάδα, καθώς οι γενεαλογικές τους γραμμές φαίνεται να προηγούνται των μεγάλων μεταναστευτικών ρευμάτων που άλλαξαν τη σύνθεση πολλών πληθυσμών στα Βαλκάνια μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Η έρευνα βασίστηκε σε ανάλυση χρωμοσωμάτων Υ, που μεταδίδονται από πατέρα σε γιο, καθώς και μιτοχονδριακού DNA, το οποίο μεταφέρεται από τη μητέρα στα παιδιά. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η πλειονότητα των ανδρικών γενεαλογικών γραμμών της περιοχής μπορεί να εντοπιστεί ήδη από την Εποχή του Χαλκού, την Εποχή του Σιδήρου και τη ρωμαϊκή περίοδο στην Ελλάδα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι κάτοικοι της Βαθιάς Μάνης παρουσιάζουν ελάχιστα ίχνη γενετικής ανάμειξης με μεταγενέστερους πληθυσμούς που εγκαταστάθηκαν σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και των Βαλκανίων, όπως οι Σλάβοι.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι περισσότερο από το 50% των σημερινών ανδρών της Βαθιάς Μάνης φαίνεται να κατάγεται από έναν κοινό πρόγονο που έζησε περίπου τον 7ο αιώνα μ.Χ. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό το φαινόμενο πιθανόν συνδέεται με μια περίοδο δραματικής μείωσης του τοπικού πληθυσμού, η οποία μπορεί να προκλήθηκε από επιδημίες, πολέμους ή γενικότερη αστάθεια στην περιοχή.
Αντίθετα, οι μητρικές γενεαλογικές γραμμές εμφανίζουν μεγαλύτερη ποικιλία. Η ανάλυση δείχνει ότι κατά διαστήματα γυναίκες από άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, του Καυκάσου, της δυτικής Ευρώπης και της βόρειας Αφρικής ενσωματώθηκαν στις τοπικές κοινότητες. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό αντανακλά μια έντονα πατριαρχική κοινωνική δομή, στην οποία οι άνδρες παρέμεναν τοπικά εγκατεστημένοι ενώ γυναίκες από άλλες περιοχές εντάσσονταν στις οικογένειες της Μάνης.
Η μελέτη κατέγραψε επίσης ότι πολλοί σημερινοί μανιάτικοι γενεαλογικοί κλάδοι φαίνεται να έχουν τις ρίζες τους στους 14ο και 15ο αιώνα. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν παλαιές προφορικές παραδόσεις των τοπικών οικογενειών σχετικά με την κοινή καταγωγή και τις συμμαχίες μεταξύ των μανιάτικων γενών.
Για τις ανάγκες της έρευνας οι επιστήμονες συνέκριναν τα γενετικά δεδομένα των κατοίκων της περιοχής με περισσότερα από ένα εκατομμύριο σύγχρονα δείγματα DNA από όλο τον κόσμο, καθώς και με χιλιάδες αρχαία γενετικά δείγματα. Η ανάλυση έδειξε ότι υπάρχουν ελάχιστες γενετικές αντιστοιχίες με άλλους πληθυσμούς, στοιχείο που υπογραμμίζει την ιδιαίτερη γενετική ταυτότητα των κατοίκων της Βαθιάς Μάνης.
Η ιδιαιτερότητα της περιοχής είχε καταγραφεί ήδη από τον 10ο αιώνα από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο VII Πορφυρογέννητο, ο οποίος στο έργο του Περὶ τῆς Βασιλείου Τάξεως ανέφερε ότι οι κάτοικοι της Μάνης δεν προέρχονταν από τους Σλάβους αλλά από τους «παλαιούς Ρωμαίους που αποκαλούνταν Έλληνες». Ο ίδιος σημείωνε ακόμη ότι οι κάτοικοι της περιοχής διατηρούσαν λατρείες των αρχαίων θεών μέχρι και τον 9ο αιώνα, γεγονός εξαιρετικά ασυνήθιστο για μια αυτοκρατορία που είχε ήδη εκχριστιανιστεί.
Οι ερευνητές συνεργάστηκαν στενά με τις τοπικές κοινότητες, ώστε να εξασφαλιστεί ότι τα δείγματα προέρχονται από διαφορετικά χωριά και γενεαλογικές οικογένειες της περιοχής. Η συμμετοχή των κατοίκων θεωρήθηκε καθοριστική τόσο για τη συλλογή των δεδομένων όσο και για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Ο κύριος συγγραφέας καθηγητής Αλέξανδρος Ηρακλείδης (Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου) δήλωσε: «Αυτά τα πρότυπα συνάδουν με μια έντονα πατριαρχική κοινωνία, στην οποία οι ανδρικές γενεαλογικές γραμμές παρέμειναν τοπικές, ενώ ένας μικρός αριθμός γυναικών από εξωτερικές κοινότητες ενσωματώθηκε. Η μελέτη μας είναι η πρώτη που ανακαλύπτει τις ανείπωτες ιστορίες των γυναικών της Βαθιάς Μανιάτης, των οποίων η προέλευση ήταν σε μεγάλο βαθμό κρυμμένη από τις ανδροκεντρικές προφορικές παραδόσεις».
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η μελέτη της Βαθιάς Μάνης δείχνει πώς η γεωγραφία, η κοινωνική οργάνωση και οι ιστορικές συνθήκες μπορούν να διατηρήσουν αρχαία γενετικά χαρακτηριστικά σε έναν πληθυσμό για πολλούς αιώνες. Οι ερευνητές σχεδιάζουν στο μέλλον να συνεχίσουν τη συνεργασία με την τοπική κοινωνία, διερευνώντας αν η γενετική αυτή ιδιαιτερότητα μπορεί να συμβάλει και σε νέες γνώσεις για ζητήματα δημόσιας υγείας.
Η μελέτη «Uniparental analysis of Deep Maniot Greeks reveals genetic continuity from the pre-Medieval era», δημοσιεύθηκε στο Communications Biology στη
διεύθυνση https://doi.org/10.1038/s42003-026-09597-9
