Το 2022, επιστημονικές εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις ελληνικές θάλασσες προκάλεσαν έντονο ενδιαφέρον, καθώς προειδοποιούσαν ότι ακόμη και αύξηση της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων κατά έναν βαθμό Κελσίου θα μπορούσε να μεταβάλει την ισορροπία μεταξύ γαύρου και σαρδέλας στο Βόρειο Αιγαίο. Σύμφωνα με εκείνες τις προβλέψεις, η σαρδέλα εμφανιζόταν περισσότερο ανθεκτική στις νέες συνθήκες, ενώ ο γαύρος εκτιμήθηκε ότι θα δεχόταν μεγαλύτερες πιέσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέα Ευρωπαϊκή ειδοποίηση για την επικίνδυνη τοστιέρα πασίγνωστης μάρκας – Αν την έχετε σπίτι, σταματήστε να τη χρησιμοποιείτε (φωτο)
Τέσσερα χρόνια αργότερα, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα επιτρέπουν μια πρώτη αποτίμηση. Οι νεότερες μελέτες δεν επιβεβαιώνουν ότι ο γαύρος οδηγείται σε εξαφάνιση από τις ελληνικές θάλασσες ούτε ότι η σαρδέλα αποκτά σταθερά αριθμητική υπεροχή. Αντίθετα, δείχνουν ότι η εξέλιξη των δύο ειδών επηρεάζεται από ένα πολύ πιο σύνθετο σύνολο παραγόντων, στο οποίο η θερμοκρασία αποτελεί μόνο μία από τις μεταβλητές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 22.000 έτοιμα γεύματα με ζυμαρικά – Kαταναλωτής βρήκε μεταλλικά κομμάτια
Οι πρόσφατες αξιολογήσεις της Γενικής Επιτροπής Αλιείας για τη Μεσόγειο (General Fisheries Commission for the Mediterranean – GFCM), που λειτουργεί υπό τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), καταγράφουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιμέρους αποθεμάτων μικρών πελαγικών ψαριών. Σε ορισμένες περιοχές οι πληθυσμοί του γαύρου εμφανίζονται σταθερότεροι, ενώ σε άλλες μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται στη σαρδέλα. Οι αξιολογήσεις υπογραμμίζουν ότι οι μεταβολές δεν ακολουθούν ενιαίο πρότυπο σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, καθώς κάθε απόθεμα επηρεάζεται από διαφορετικό συνδυασμό περιβαλλοντικών και αλιευτικών συνθηκών.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι θαλάσσιοι καύσωνες, οι οποίοι καταγράφονται ολοένα συχνότερα στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι περίοδοι παρατεταμένης υψηλής θερμοκρασίας επηρεάζουν τη στρωμάτωση των υδάτων και περιορίζουν την ανάμιξη των βαθύτερων στρωμάτων με τα επιφανειακά νερά, με αποτέλεσμα να μεταβάλλεται η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών και, κατ’ επέκταση, η παραγωγή φυτοπλαγκτού και ζωοπλαγκτού, από τα οποία εξαρτώνται τα πρώτα στάδια ζωής του γαύρου και της σαρδέλας.
Οι διαφορές στη βιολογία των δύο ειδών συμβάλλουν επίσης στη διαφορετική ανταπόκρισή τους στις περιβαλλοντικές μεταβολές. Ο γαύρος αναπαράγεται κυρίως από την άνοιξη έως τις αρχές του φθινοπώρου, ενώ η σαρδέλα κατά τον χειμώνα και τις αρχές της άνοιξης. Η χρονική αυτή διαφοροποίηση σημαίνει ότι κάθε είδος εκτίθεται σε διαφορετικές ωκεανογραφικές συνθήκες κατά τις πιο κρίσιμες φάσεις του κύκλου ζωής του.
Το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) συμμετέχει ενεργά στη διερεύνηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής μέσω του ερευνητικού προγράμματος CLIMAFISH, το οποίο αναπτύσσει δυναμικά μοντέλα για την πρόβλεψη της εξέλιξης των αποθεμάτων γαύρου και σαρδέλας υπό διαφορετικά σενάρια κλιματικής μεταβολής και αλιευτικής διαχείρισης. Η προσέγγιση αυτή συνδυάζει βιολογικά, ωκεανογραφικά και αλιευτικά δεδομένα, με στόχο την ακριβέστερη εκτίμηση της κατάστασης των πληθυσμών και την υποστήριξη της οικοσυστημικής διαχείρισης της αλιείας.
Χρήσιμα στοιχεία προσφέρει και πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, η οποία δημοσιεύθηκε το 2026 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Fishes. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο γαύρος στο Βόρειο Αιγαίο εξακολουθεί να διατηρεί σταθερό εποχικό αναπαραγωγικό κύκλο, με περίοδο αναπαραγωγής από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η αναπαραγωγική δραστηριότητα επηρεάζεται από συνδυασμό περιβαλλοντικών παραγόντων και όχι αποκλειστικά από τη θερμοκρασία της θάλασσας, ενώ τα νέα δεδομένα μπορούν να αξιοποιηθούν για τη βελτίωση των μοντέλων εκτίμησης των αποθεμάτων και της μελλοντικής τους διαχείρισης.
Ένα ακόμη στοιχείο που προκύπτει από τις αξιολογήσεις της Ομάδας Εργασίας για τα Μικρά Πελαγικά Είδη (Working Group on Stock Assessment of Small Pelagic Species – WGSASP) της GFCM είναι ότι η κατάσταση των αποθεμάτων διαφέρει σημαντικά μεταξύ των γεωγραφικών υποπεριοχών της Μεσογείου. Οι πρόσφατες αξιολογήσεις της WGSASP δείχνουν ότι η κατάσταση των αποθεμάτων διαφέρει σημαντικά μεταξύ γαύρου και σαρδέλας και μεταξύ των γεωγραφικών υποπεριοχών της Μεσογείου, γεγονός που δεν επιτρέπει γενικεύσεις για την πορεία των δύο ειδών.
Οι πρόσφατες εκθέσεις της FAO δείχνουν ότι, παρά τη σταδιακή βελτίωση που παρουσιάζουν ορισμένα αποθέματα της Μεσογείου χάρη στα μέτρα διαχείρισης, περισσότερα από τα μισά εξακολουθούν να υφίστανται αλιευτική πίεση πάνω από τα επιθυμητά επίπεδα. Παράλληλα, η αυξανόμενη συχνότητα των θαλάσσιων καυσώνων και οι μεταβολές στην παραγωγικότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων αναμένεται να αποτελέσουν μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις των επόμενων ετών. Για τον λόγο αυτό, οι σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις βασίζονται στη συνδυασμένη αξιολόγηση βιολογικών, αλιευτικών, ωκεανογραφικών και κλιματικών δεδομένων, ώστε τα μέτρα διαχείρισης να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες συνθήκες του Αιγαίου και της υπόλοιπης Μεσογείου
Πηγές:
Schismenou E., Somarakis S. και συν. (2026). Annual Fecundity of European Anchovy: A Case Study in the North Aegean Sea (Eastern Mediterranean). Περιοδικό Fishes, MDPI.
DOI: https://doi.org/10.3390/fishes11060318 Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) – CLIMAFISH: Climate change and fisheries impacts on small pelagic fish: dynamic, spatially explicit models in the service of the ecosystem-based fisheries management.
https://imbriw.hcmr.gr/climafish/ FAO – General Fisheries Commission for the Mediterranean (GFCM). The State of Mediterranean and Black Sea Fisheries 2025 (SoMFi 2025).
https://www.fao.org/gfcm/publications/somfi/state-of-the-mediterranean-and-black-sea-fisheries-2025/en/ FAO – General Fisheries Commission for the Mediterranean (GFCM). Publications (επίσημη σελίδα όλων των εκθέσεων και επιστημονικών δημοσιεύσεων της GFCM).
https://www.fao.org/gfcm/publications/en/
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) – General Fisheries Commission for the Mediterranean (GFCM). Stock Assessment Forms (SAFs): Fisheries Scientific Advice Database. https://www.fao.org/gfcm/data/safs/en
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ο παππούς που πήρε τσουχτερό πρόστιμο γιατί ανέβασε φωτογραφία με ρακί στα social media
- Ελλάδα: Ανακαλούνται οχήματα Citroën, Peugeot και Opel – Η ανακοίνωση της Γενικής Γραμματείας Βιομηχανίας
- Σαλμονέλα στα αυγά: Γιατί δεν σταματούν ποτέ οι ανακλήσεις; Η «αόρατη» απειλή που μπορεί να κρύβεται ακόμη και σε καθαρό κέλυφος
- 4 πόλεις της Ελλάδας στο παγκόσμιο Top 10 για το πιο γρήγορο, οικονομικό και ποιοτικό street food (πίνακες)
