Στον πανέμορφο κόλπο του Πανορμίτη στη Σύμη, εκεί όπου δεσπόζει η ιστορική Ιερά Μονή του Ταξιάρχη Μιχαήλ του Πανορμίτη, ένα ψάρι που έχει εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα για τη Μεσόγειο και την ελληνική αλιεία έκανε και πάλι την εμφάνισή του. Ο λόγος για τον λαγοκέφαλο (Lagocephalus sceleratus), το ιδιαίτερα επιθετικό και εξαιρετικά τοξικό ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νοροϊός: Το θαλασσινό που κρύβεται πίσω από 8 στις 10 εστίες μόλυνσης σύμφωνα με έρευνα – «Σώζει» το μπόλικο λεμόνι;
O φανατικός ερασιτέχνης ψαράς Σταμάτης Σταθάκης περιγράφει αποκλειστικά στο Cibum την επικίνδυνη ψαριά του στον Πανορμίτη, αλλά και την εμπειρία του από την παρουσία του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες. «Μιλάμε για ένα λαγοκέφαλο που δεν είναι μικρός, δεν είναι μεγάλος. Έχουμε πιάσει 8 κιλά, αλλά κάνει πολύ ζημιά. Είναι κανίβαλος, τρώει τα μικρά. Κάνει μεγάλη ζημιά, τρώει όλα τα ψάρια», αναφέρει. Και συνεχίζει, δείχνοντας τα εντυπωσιακά δόντια του ψαριού: «Έχει ένα δόντι, ανοίγει κονσέρβα. Δεν καταλαβαίνει τίποτα, δεν φοβάται τίποτα. Κάνει ζημιά στα δίχτυα και σε όλους τους τόπους που έχει έρθει. «Εδώ βρισκόμαστε στην Ιερά Μονή του Πανορμίτη, γίνεται χαμός. Μόνο οι χελώνες ίσως δεν το φοβούνται και το τρώνε. Είναι τοξικό, δεν τρώγεται φυσικά. Αυτό να το πιάσεις όμως μπορείς. Αλλά γενικά είναι εκατομμύρια. Έχουν κάνει μεγάλη ζημιά σε όλους τους τόπους», λέει χαρακτηριστικά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εξερράγη στα χέρια 8χρονου και του έκαψε το πρόσωπο – Συναγερμός για τα viral παιχνίδια που πωλούνται και στην Ελλάδα (φωτογραφία)
Δείτε το αποκλειστικό βίντεο του Cibum από τον Πανορμίτη της Σύμης.
Ο «εισβολέας» που ήρθε από την Ερυθρά Θάλασσα
Πίσω από τις έντονες περιγραφές των ψαράδων υπάρχει ένα πραγματικό και καλά τεκμηριωμένο περιβαλλοντικό πρόβλημα. Ο Lagocephalus sceleratus είναι μετανάστης, δηλαδή ξενικό είδος που πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Στα ελληνικά νερά καταγράφηκε για πρώτη φορά στα Δωδεκάνησα το 2004 και έκτοτε έχει εξαπλωθεί ευρέως στο Αιγαίο και σε άλλες περιοχές της ελληνικής επικράτειας.
Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα είδος που έχει προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και στην αλιεία. Το λαγοκέφαλο είναι αδηφάγος θηρευτής και τρέφεται με ψάρια, κεφαλόποδα και καρκινοειδή. Παράλληλα, μπορεί να επιτίθεται σε αλιεύματα που βρίσκονται σε δίχτυα και παραγάδια, προκαλώντας ζημιές τόσο στα αλιευτικά εργαλεία όσο και στα ψάρια που έχουν ήδη αλιευθεί.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι η μαρτυρία του ψαρά από τη Σύμη για τα κομμένα δίχτυα και τις απώλειες των αλιευμάτων παραπέμπει σε ένα πρόβλημα που έχει καταγραφεί επιστημονικά εδώ και χρόνια. Το στόμα του λαγοκέφαλου είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό. Τα δόντια του είναι συγχωνευμένα σε ισχυρές, κοφτερές οδοντικές πλάκες, οι οποίες του επιτρέπουν να κόβει και να συνθλίβει σκληρή λεία. Το είδος μπορεί να φτάσει περίπου το ένα μέτρο μήκος, ενώ το συνηθέστερο μέγεθος είναι γύρω στα 50 εκατοστά.
Το πραγματικά επικίνδυνο χαρακτηριστικό του δεν είναι τα δόντια του
Παρά την εντυπωσιακή εμφάνισή του, ο μεγαλύτερος κίνδυνος από τον λαγοκέφαλο δεν αφορά τα δόντια του αλλά την τοξικότητά του. Οι ιστοί του περιέχουν τετροδοτοξίνη (TTX), μία ισχυρή νευροτοξίνη για την οποία δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο. Η κατανάλωση του ψαριού μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση και να αποβεί ακόμη και θανατηφόρα. Και εδώ υπάρχει μία κρίσιμη λεπτομέρεια που πρέπει να γνωρίζει κάθε καταναλωτής: η τοξίνη δεν εξουδετερώνεται με το μαγείρεμα. Το ΕΛΚΕΘΕ έχει προειδοποιήσει ότι ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να καταναλώνεται.
Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει την εμπορική εκμετάλλευση του συγκεκριμένου είδους για ανθρώπινη κατανάλωση. Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών υπογραμμίζει επίσης ότι το ψάρι και τα συγγενικά του είδη απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται για ανθρώπινη κατανάλωση. Μάλιστα, σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, στην Ελλάδα έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα ένα περιστατικό δηλητηρίασης από κατανάλωση λαγοκέφαλου, το οποίο αφορούσε πέντε αλλοδαπούς ναυτικούς που δεν γνώριζαν το είδος. Μέχρι την έκδοση της σχετικής ενημέρωσης του ΕΛΚΕΘΕ, δεν είχε καταγραφεί θάνατος από κατανάλωση λαγοκέφαλου στη χώρα μας.
Τι πρέπει να κάνουμε αν πιάσουμε λαγοκέφαλο;
Η πρώτη και σημαντικότερη οδηγία είναι απλή: δεν τον τρώμε και δεν τον προσφέρουμε σε κανέναν για κατανάλωση. Ούτε το μαγείρεμα, ούτε το τηγάνισμα, ούτε το ψήσιμο αποτελούν ασφαλή τρόπο «εξουδετέρωσης» της τοξίνης. Χρειάζεται επίσης ιδιαίτερη προσοχή κατά τον χειρισμό του, καθώς τα ισχυρά δόντια του μπορούν να προκαλέσουν τραυματισμό. Δεν βάζουμε ποτέ τα δάχτυλα κοντά στο στόμα του και δεν επιχειρούμε να το πιάσουμε με γυμνά χέρια.
Για τους αλιείς, η αναγνώριση του είδους είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το λαγοκέφαλο έχει χαρακτηριστική ασημένια λωρίδα στα πλευρά, γκριζοασημί ράχη με μαύρες κηλίδες και λευκή κοιλιά, ενώ τα ισχυρά συγχωνευμένα δόντια του είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά του. Σε περίπτωση που κάποιος αλιεύσει έναν λαγοκέφαλο, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να καταλήξει στο πιάτο. Η ασφαλής διαχείριση του αλιεύματος πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες των αρμόδιων λιμενικών και αλιευτικών αρχών.
Δεν είναι «τέρας», αλλά ένα σοβαρό πρόβλημα της Μεσογείου
Το ΕΛΚΕΘΕ έχει παράλληλα επισημάνει ότι χρειάζεται να αποφεύγεται ο αδικαιολόγητος πανικός γύρω από το είδος. Ο λαγοκέφαλος δεν αποτελεί απειλή επειδή «κυνηγά» ανθρώπους. Ο πραγματικός κίνδυνος για τον άνθρωπο αφορά κυρίως την κατανάλωσή του, ενώ έχουν αναφερθεί και περιστατικά επιθέσεων σε ανθρώπους.
Για το θαλάσσιο οικοσύστημα, όμως, το ζήτημα είναι διαφορετικό. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό θηρευτή, με ευρεία διατροφή και ικανότητα να προσαρμόζεται σε διαφορετικά θαλάσσια περιβάλλοντα. Η παρουσία του έχει συνδεθεί με σημαντικές πιέσεις σε τοπικά αλιεύματα και αλιευτικά εργαλεία, ενώ η εξάπλωσή του στην ανατολική Μεσόγειο αποτελεί αντικείμενο συνεχούς επιστημονικής μελέτης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
