Ο όρος «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» που αναγράφεται στις φιάλες του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου συχνά δημιουργεί μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας στους καταναλωτές. Η ημερομηνία αυτή υπολογίζεται κατά κανόνα από τη στιγμή της εμφιάλωσης και όχι από τη στιγμή της συγκομιδής ή της σύνθλιψης του καρπού. Η πρακτική αυτή αποκρύπτει το γεγονός ότι το προϊόν μπορεί ήδη να έχει χάσει τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά πολύ πριν φτάσει στο τραπέζι μας.
Η πραγματική ηλικία του ελαιολάδου που πωλείται στα ράφια των σουπερμάρκετ διαφέρει σημαντικά από αυτήν που υποδηλώνει η ετικέτα. Ένα μπουκάλι που αγοράζεται σήμερα με αναγραφόμενη ημερομηνία λήξης τον Απρίλιο του 2027 ενδέχεται να έχει εμφιαλωθεί τον Οκτώβριο του 2025, χρησιμοποιώντας λάδι που παρήχθη από την ελαιοκομική περίοδο του φθινοπώρου του 2024. Αυτό σημαίνει ότι κατά τη στιγμή που ο καταναλωτής θεωρεί ότι το προϊόν του βρίσκεται εντός των χρονικών ορίων ασφαλούς κατανάλωσης, το ελαιόλαδο μετρά ήδη δυόμισι χρόνια ζωής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Air fryer: Το μέρος που ΔΕΝ πρέπει να βάλεις ΠΟΤΕ τη φριτέζα σου για να αποφύγεις ενδεχόμενο πυρκαγιάς
Η χρονική απόσταση μεταξύ της ελαιοποίησης και της συσκευασίας αποτελεί το κρίσιμο σημείο της παραπλάνησης. Μετά τη σύνθλιψη στο ελαιοτριβείο, το λάδι αποθηκεύεται σε μεγάλες δεξαμενές εν αναμονή της εμφιάλωσης. Η περίοδος αυτή μπορεί να διαρκέσει από μερικούς μήνες έως και έναν ολόκληρο χρόνο. Όταν ο παραγωγός ορίζει ως ελάχιστο χρόνο διατήρησης τους 18 μήνες από την ημέρα που το προϊόν μπήκε στη φιάλη, ο υπολογισμός της πραγματικής χρονιάς συγκομιδής καθίσταται σχεδόν αδύνατος για τον μέσο αγοραστή.
Το έτος συγκομιδής αλλάζει ριζικά τα δεδομένα, όμως στην Ελλάδα —όπως και στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης— ισχύει ο γενικός ευρωπαϊκός κανόνας: η αναγραφή της ελαιοκομικής περιόδου στην ετικέτα είναι εθελοντική. Συνήθως επιλέγουν να την αναγράφουν οι παραγωγοί υψηλής ποιότητας (όπως στο αγουρέλαιο ή στα λάδια πρώιμης συγκομιδής) για να αναδείξουν τη φρεσκάδα του προϊόντος τους. Νομικά, η αναγραφή αυτή επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο εφόσον το 100% του περιεχομένου προέρχεται από τη συγκεκριμένη συγκομιδή — σε περίπτωση ανάμειξης με λάδι προηγούμενης χρονιάς, η αναφορά απαγορεύεται. Αντίθετα, οι μόνες ενδείξεις που επιβάλλεται υποχρεωτικά να αναγράφονται βάσει νόμου είναι η κατηγορία του ελαιολάδου, η καταγωγή/προέλευση (π.χ. «Ελληνικό προϊόν» ή «Μείγμα ελαίων ΕΕ»), η καθαρή ποσότητα, τα στοιχεία του παρασκευαστή ή συσκευαστή, ο αλφαριθμητικός κωδικός έγκρισης της μονάδας τυποποίησης, οι συνθήκες διατήρησης και η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας («Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από…»)
Πώς αλλάζει το ελαιόλαδο με τον χρόνο
Το ελαιόλαδο είναι ένας ζωντανός οργανισμός που υφίσταται συνεχή υποβάθμιση, καθώς η οξείδωση αλλοιώνει σταδιακά τα αρώματα, τη φρεσκάδα και την έντασή του, οδηγώντας συχνά σε ταγγισμένη γεύση. Η επιστημονική κοινότητα επιβεβαιώνει την ταχύτητα αυτής της φθοράς. Πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Plants παρακολούθησε την εξέλιξη έξι εξαιρετικά παρθένων ιταλικών ελαιολάδων, τα οποία φιλτραρίστηκαν και αποθηκεύτηκαν σε ιδανικές συνθήκες: σε σκουρόχρωμες γυάλινες φιάλες, στο σκοτάδι και σε σταθερή θερμοκρασία 15 βαθμών Κελσίου.
Τα αποτελέσματα της μελέτης αποκάλυψαν τη σκληρή πραγματικότητα της αλλοίωσης. Στους 12 μήνες αποθήκευσης, τα τέσσερα από τα έξι ελαιόλαδα εμφάνισαν οργανοληπτικά ελαττώματα οξείδωσης, χάνοντας την κατηγορία του εξαιρετικά παρθένου. Τα υπόλοιπα δύο δείγματα παρουσίασαν αντίστοιχες αλλοιώσεις στους 16 μήνες. Παρά την εξαιρετική αρχική τους ποιότητα και τις ιδανικές συνθήκες συντήρησης, κανένα από τα λάδια δεν κατάφερε να διατηρήσει τα απαραίτητα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά. Το γεγονός αυτό καθιστά αδικαιολόγητη τη χρήση τους ακόμη και σε μια απλή σαλάτα, καθώς η έλλειψη αρώματος και η ταγγή γεύση υποβαθμίζουν το φαγητό.
Η καθιέρωση τόσο μακρινών ημερομηνιών λήξης, όπως οι 18 ή 24 μήνες, εξυπηρετεί κυρίως εμπορικούς σκοπούς και τις ανάγκες των εξαγωγών προς μακρινές αγορές όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες. Οι μεγάλες αποστάσεις, οι απαιτήσεις της αλυσίδας διανομής και οι προσδοκίες των ξένων καταναλωτών για προϊόντα μεγάλης διάρκειας επιβάλλουν αυτούς τους συμβατικούς αριθμούς. Πρόκειται όμως για μια αμιγώς εμπορική πρακτική, η οποία δεν παρέχει καμία απολύτως εγγύηση για τη διατήρηση της γεύσης και των θρεπτικών συστατικών.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο ανησυχητική στα φθηνά εμπορικά ελαιόλαδα που προέρχονται από ευρωπαϊκά ή διεθνή μείγματα και πωλούνται σε πολύ χαμηλές τιμές. Τα προϊόντα αυτά κατασκευάζονται στοχευμένα μέσω αναμείξεων για να κρατηθεί το κόστος χαμηλά. Η αρχική τους ποιότητα είναι ήδη οριακή, με αποτέλεσμα να είναι πρακτικά αδύνατο να διατηρηθούν χωρίς ελαττώματα για 12 μήνες από την ημέρα της εμφιάλωσής τους.
Η διαδικασία της οξείδωσης είναι μη αναστρέψιμη από τη στιγμή που θα ξεκινήσει. Παρότι οι σύγχρονες δεξαμενές, ο έλεγχος της θερμοκρασίας και η προστασία από το οξυγόνο μπορούν να επιβραδύνουν τη φθορά κατά τη στάδιο της αποθήκευσης, δεν μπορούν να μηδενίσουν την πραγματική ηλικία του προϊόντος. Η αυτόματη απόδοση 18 μηνών διάρκειας ζωής από τη στιγμή της εμφιάλωσης αποτελεί μια παράλογη παραδοχή που αγνοεί τον χρόνο που έχει ήδη παρέλθει.
Η απαίτηση για διαφάνεια στην αγορά συνεπάγεται ότι οι εταιρείες που υπόσχονται μεγάλη διάρκεια διατήρησης οφείλουν να αποδεικνύουν επιστημονικά ότι το προϊόν διατηρεί όλα τα γευστικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά του εξαιρετικά παρθένου μέχρι την αναγραφόμενη ημερομηνία. Ο χρόνος που περνά το λάδι στις δεξαμενές πριν μπει στο μπουκάλι δεν μπορεί να εξαφανίζεται από την ετικέτα. Η παραδοσιακή συμβουλή για κατανάλωση του ελαιολάδου εντός ενός έτους από την παραγωγή του παραμένει ο μοναδικός ασφαλής κανόνας για τον καταναλωτή, καθώς καμία τυπωμένη ημερομηνία δεν μπορεί να επιστρέψει τη φρεσκάδα σε ένα γερασμένο προϊόν.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Πάνω από 650 κρούσματα και δύο θάνατοι από σαλμονέλα σε αυγά – Χονδρέμποροι και εστίαση καλούνται να αποσύρουν παρτίδες συγκεκριμένης επιχείρησης
- Αποσύρεται καφές που περιέχει… ψάρι! Πώς μπορεί να βρέθηκε ένα τέτοιο συστατικό στο ρόφημα;
- Συναγερμός σε κέντρο διανομής μεγάλης αλυσίδας σούπερ μάρκετ – Δεκάδες εργαζόμενοι με συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης
- PFAS και διοξίνες στα τρόφιμα: Επηρεάζουν τη γονιμότητα των ανδρών από τη μήτρα και τον θηλασμό; Τι αποκαλύπτει νέα 20ετής μελέτη
