Υψηλά ποσοστά αντοχής σε ορισμένα αντιβιοτικά καταγράφηκαν σε E. coli και Campylobacter coli που απομονώθηκαν από δείγματα εντερικού περιεχομένου χοίρων πάχυνσης κατά το 2025, ενώ στελέχη E. coli που παράγουν ευρέος φάσματος β-λακταμάσες εντοπίστηκαν και σε δείγματα χοιρινού και βόειου κρέατος. Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην έκθεση αποτελεσμάτων του Κτηνιατρικού Εργαστηρίου Χαλκίδας, Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς Σαλμονελλών και Μικροβιακής Αντοχής, του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Είναι επικίνδυνο το ρύζι; Τι δείχνουν 1.734 κοινοποιήσεις στο ευρωπαϊκό RASFF για ΓΤΟ, φυτοφάρμακα και μυκοτοξίνες
Η έκθεση αφορά το «Πρόγραμμα για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με την αντοχή των ζωονοσογόνων και συμβιωτικών βακτηρίων στις αντιμικροβιακές ουσίες για το έτος 2025», το οποίο καθορίστηκε με το ΦΕΚ Β’ 5916/05-11-2025. Οι εργαστηριακές εξετάσεις κάλυψαν συμβιωτικά E. coli, στελέχη E. coli που απομονώθηκαν με εκλεκτική απομόνωση, Salmonella spp. και Campylobacter spp. από περιεχόμενο τυφλών εντέρων χοίρων πάχυνσης, καθώς και E. coli που παράγουν ευρέος φάσματος β-λακταμάσες σε δείγματα κρέατος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μέλια «δύναμης»: Επίσημη προειδοποίηση από το CVUA – 23 στα 24 περιέχουν κρυμμένα φάρμακα με πιθανές παρενέργειες
Κατά τη διάρκεια του 2025 εξετάστηκαν συνολικά 73 δείγματα περιεχομένου τυφλών εντέρων χοίρων πάχυνσης. Από αυτά, 40 αναλύθηκαν στο Κτηνιατρικό Εργαστήριο Χαλκίδας και είχαν συλλεχθεί από τα Τμήματα Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων Ευβοίας, Καρδίτσας, Λακωνίας και Πιερίας. Άλλα 33 δείγματα εξετάστηκαν στο Κτηνιατρικό Εργαστήριο Ιωαννίνων και προέρχονταν από τις Περιφερειακές Ενότητες Ιωαννίνων, Δράμας, Πέλλας, Κιλκίς και Πρέβεζας.
Η κάλυψη της προβλεπόμενης δειγματοληψίας περιορίστηκε στο 32,2%, καθώς συγκεντρώθηκαν 73 από τα 227 δείγματα που προβλέπονταν βάσει του σχετικού εγγράφου της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής Δημόσιας Υγείας του ΥΠΑΑΤ. Η έκθεση αναφέρει ότι δεν εστάλησαν δείγματα από τα Τμήματα Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων Αιτωλοακαρνανίας, Κορινθίας, Λάρισας, Τρικάλων, Θεσσαλονίκης, Σερρών, Ημαθίας και Κοζάνης. Η χαμηλή κάλυψη είχε καταγραφεί και σε προηγούμενες περιόδους εφαρμογής του προγράμματος. Το 2023 είχε συλλεχθεί το 36,8% των 190 δειγμάτων τυφλών εντέρων χοίρων που προβλέπονταν, ενώ το 2021 το ποσοστό είχε διαμορφωθεί στο 24,7% επί συνολικά 299 προβλεπόμενων δειγμάτων.
Αντοχή του E. coli στα αντιβιοτικά
Από τα δείγματα περιεχομένου τυφλών εντέρων απομονώθηκαν 72 στελέχη συμβιωτικού E. coli. Η μεγαλύτερη συχνότητα αντοχής καταγράφηκε στην τετρακυκλίνη, όπου το ποσοστό έφθασε το 80,6%. Στην αμπικιλλίνη η αντοχή ήταν 63,9%, στη σουλφαμεθοξαζόλη 50%, στην τριμεθοπρίμη 44,4% και στη χλωραμφενικόλη 40,3%. Για τη σιπροφλοξασίνη καταγράφηκε ποσοστό 15,3%, για την αζιθρομυκίνη 6,9% και για τη γενταμυκίνη 4,2%.
Χαμηλότερες τιμές καταγράφηκαν στο ναλιδιξικό οξύ και στην κολιστίνη, με 2,8% για καθεμία από τις δύο ουσίες. Η αντοχή στην κεφοταξίμη και στην κεφταζιδίμη ήταν 1,4%. Στη μεροπενέμη καταγράφηκε μηδενική αντοχή, όπως και στην τιγεκυκλίνη, σύμφωνα με τον πίνακα αποτελεσμάτων για τα συμβιωτικά στελέχη E. coli.
Παράλληλα, μέσω εκλεκτικής απομόνωσης εντοπίστηκαν 28 στελέχη E. coli που παράγουν ένζυμα ευρέος φάσματος β-λακταμάσες, γνωστά ως ESBL. Η έκθεση αναφέρει ποσοστό 38,4%. Από τα συγκεκριμένα απομονώματα, τα 10 προήλθαν από το Κτηνιατρικό Εργαστήριο Χαλκίδας και τα 18 από το Κτηνιατρικό Εργαστήριο Ιωαννίνων. Οι εξετάσεις που πραγματοποιήθηκαν για την ανίχνευση ανθεκτικών στελεχών τα οποία παράγουν καρβαπενεμάσες δεν εντόπισαν κανένα τέτοιο στέλεχος.
Salmonella σε 10 από τα 73 δείγματα χοίρων
Salmonella spp. απομονώθηκε σε 10 από τα 73 δείγματα περιεχομένου τυφλών εντέρων χοίρων πάχυνσης, ποσοστό 13,7%. Η εργαστηριακή ταυτοποίηση κατέγραψε επτά διαφορετικούς οροτύπους. Εντοπίστηκε ένα στέλεχος S. Leeuwarden, ένα S. Kottbus, δύο S. Derby, ένα S. Bovismorbificans, τρία S. Rissen, ένα S. Typhimurium και ένα S. Brandenburg. Στα στελέχη Salmonella, ανεξαρτήτως οροτύπου, η υψηλότερη αντοχή μεταξύ των εξεταζόμενων αντιμικροβιακών ουσιών καταγράφηκε στην τετρακυκλίνη, σε ποσοστό 50%. Στην αμπικιλλίνη το ποσοστό ήταν 40%.
Αντοχή 20% καταγράφηκε στη χλωραμφενικόλη, στην τριμεθοπρίμη, στη σουλφαμεθοξαζόλη και στην αζιθρομυκίνη. Στη σιπροφλοξασίνη και στην τιγεκυκλίνη καταγράφηκε αντοχή 10%. Δεν καταγράφηκε αντοχή στη γενταμυκίνη, στο ναλιδιξικό οξύ, στην κολιστίνη, στη μεροπενέμη, στην κεφοταξίμη και στην κεφταζιδίμη.
Campylobacter coli στο 26% των δειγμάτων
Campylobacter spp. απομονώθηκε σε 19 από τα 73 δείγματα, ποσοστό 26%. Στα στελέχη πραγματοποιήθηκε μοριακή τυποποίηση και όλα τα απομονώματα ταυτοποιήθηκαν ως Campylobacter coli. Η μεγαλύτερη αντοχή του C. coli καταγράφηκε στην τετρακυκλίνη, με ποσοστό 78,9%. Στη σιπροφλοξασίνη περισσότερο από το μισό των στελεχών εμφάνισε αντοχή, με το ποσοστό να διαμορφώνεται στο 52,6%. Για την ερυθρομυκίνη η αντοχή ήταν 21,1%, ενώ στη γενταμυκίνη, στη χλωραμφενικόλη και στην ερταπενέμη καταγράφηκε ποσοστό 5,3% για καθεμία από τις τρεις αντιμικροβιακές ουσίες.
ESBL E. coli σε χοιρινό και βόειο κρέας
Το πρόγραμμα περιλάμβανε εξετάσεις και σε κρέας. Συνολικά αναλύθηκαν 70 δείγματα χοιρινού και 71 δείγματα βόειου κρέατος για την παρουσία E. coli που παράγουν ευρέος φάσματος β-λακταμάσες. Στο χοιρινό κρέας, 6 από τα 70 δείγματα ήταν θετικά, ποσοστό 8,6%. Τέσσερα από τα θετικά δείγματα προέρχονταν από δειγματοληψίες λιανικής που πραγματοποιήθηκαν από την Περιφερειακή Διεύθυνση Αττικής του ΕΦΕΤ, ένα από την Περιφερειακή Ενότητα Ανατολικής Αττικής και ένα από την Περιφερειακή Ενότητα Ευβοίας.
Στο βόειο κρέας, στελέχη ESBL E. coli απομονώθηκαν σε 4 από τα 71 δείγματα, ποσοστό 5,6%. Τρία από αυτά προέρχονταν από δείγματα λιανικής που συλλέχθηκαν από την Περιφερειακή Διεύθυνση Αττικής του ΕΦΕΤ και ένα από την Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων. Τα ποσοστά που προκύπτουν από τις εξετάσεις του εντερικού περιεχομένου των χοίρων δεν ταυτίζονται με ποσοστά παρουσίας των ίδιων μικροοργανισμών στο χοιρινό κρέας που διατίθεται στην αγορά. Πρόκειται για διαφορετικές κατηγορίες δειγμάτων και διαφορετικά αποτελέσματα του προγράμματος. Για τα δείγματα κρέατος που αναφέρονται στην έκθεση, τα στοιχεία αφορούν ειδικά την ανίχνευση E. coli που παράγουν ευρέος φάσματος β-λακταμάσες.
Τι είναι τα ESBL E. coli
Ο όρος ESBL προέρχεται από τις λέξεις Extended Spectrum β-Lactamases και περιγράφει ένζυμα ευρέος φάσματος β-λακταμασών που μπορούν να παράγουν ορισμένα βακτήρια, μεταξύ των οποίων στελέχη E. coli. Η παραγωγή αυτών των ενζύμων σχετίζεται με αντοχή σε β-λακταμικά αντιβιοτικά και αποτελεί αντικείμενο ειδικής παρακολούθησης στα προγράμματα μικροβιακής αντοχής.
Στην έκθεση του 2025 τα ESBL E. coli εξετάστηκαν τόσο μέσω εκλεκτικής απομόνωσης στα δείγματα περιεχομένου τυφλών εντέρων των χοίρων όσο και στα δείγματα χοιρινού και βόειου κρέατος. Πρόκειται για ξεχωριστές ομάδες εξετάσεων, επομένως το 38,4% που αναφέρεται στα στελέχη E. coli από την εκλεκτική απομόνωση δεν πρέπει να συγχέεται με το 8,6% των θετικών δειγμάτων χοιρινού κρέατος ή το 5,6% των θετικών δειγμάτων βόειου κρέατος.
Μικροβιακή αντοχή και παρακολούθηση της τροφικής αλυσίδας
Η εργαστηριακή παρακολούθηση της μικροβιακής αντοχής εξετάζει κατά πόσο βακτήρια που απομονώνονται από ζώα ή τρόφιμα παραμένουν ευαίσθητα ή εμφανίζουν αντοχή σε συγκεκριμένες αντιμικροβιακές ουσίες. Στην έκθεση του 2025 οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικές κατηγορίες αντιβιοτικών και αντιμικροβιακών παραγόντων, επιτρέποντας την καταγραφή ξεχωριστού ποσοστού αντοχής για κάθε βακτήριο και ουσία.
Τα αποτελέσματα διαφοροποιούνται σημαντικά ανά μικροοργανισμό και αντιμικροβιακό παράγοντα. Στα συμβιωτικά E. coli, για παράδειγμα, η αντοχή κυμαίνεται από 80,6% στην τετρακυκλίνη και 63,9% στην αμπικιλλίνη έως 1,4% στην κεφοταξίμη και στην κεφταζιδίμη και 0% στη μεροπενέμη. Στο Campylobacter coli καταγράφεται 78,9% στην τετρακυκλίνη και 52,6% στη σιπροφλοξασίνη, ενώ στα στελέχη Salmonella η υψηλότερη τιμή του συγκεκριμένου συνόλου αποτελεσμάτων είναι 50% στην τετρακυκλίνη.
Η ανάγνωση των ποσοστών χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη και τον αριθμό των απομονωμένων στελεχών. Για τη Salmonella, για παράδειγμα, οι υπολογισμοί της αντοχής βασίζονται στα 10 στελέχη που απομονώθηκαν από τα 73 δείγματα και όχι στο σύνολο των χοίρων ή των προϊόντων χοιρινού κρέατος στην Ελλάδα. Το ίδιο ισχύει για τα 19 στελέχη Campylobacter coli και για τα αποτελέσματα των συμβιωτικών E. coli. Οι τιμές της έκθεσης περιγράφουν τα εργαστηριακά ευρήματα του συγκεκριμένου προγράμματος και του συγκεκριμένου συνόλου δειγμάτων.
Ιδιαίτερη παράμετρος για την ερμηνεία των δεδομένων του 2025 είναι η περιορισμένη υλοποίηση του προγραμματισμού δειγματοληψιών. Από τα 227 δείγματα τυφλών εντέρων χοίρων που προβλεπόταν να συλλεχθούν, στα εργαστήρια έφθασαν και εξετάστηκαν 73. Η κάλυψη 32,2% καταγράφεται στην ίδια την έκθεση μαζί με τις Περιφερειακές Ενότητες από τις οποίες δεν απεστάλησαν δείγματα.
Η έκθεση του Κτηνιατρικού Εργαστηρίου Χαλκίδας συνοδεύεται από έξι πίνακες Excel, στους οποίους, όπως αναφέρεται στο έγγραφο, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων απομόνωσης και μικροβιακής αντοχής των συμβιωτικών E. coli, των στελεχών E. coli από εκλεκτική απομόνωση, του Campylobacter και της Salmonella από δείγματα περιεχομένου τυφλών εντέρων χοίρων πάχυνσης και από δείγματα κρέατος.
