Η λιστερίωση που προκαλείται όταν ένα τρόφιμο είναι μολυσμένο με Listeria monocytogenes, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τη δημόσια υγεία λόγω της σοβαρότητας των λοιμώξεων. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκαν 3.041 επιβεβαιωμένα περιστατικά διεισδυτικής λιστερίωσης το 2024, με δείκτη 0,69 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους. Στις λοιμώξεις που δεν συνδέονταν με επιδημικές εξάρσεις, τα ποσοστά νοσηλείας και θανάτων έφθασαν το 97,3% και 15,6% αντίστοιχα.
Η Listeria monocytogenes παραμένει λοιπόν σημαντικός κίνδυνος για την ασφάλεια τροφίμων, με νέα επιστημονική ανασκόπηση να καταγράφει την παρουσία της σε κρέας, προϊόντα κρέατος, γάλα, γαλακτοκομικά και έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα. Η μελέτη δημοσιεύθηκε σήμερα 16 Σεπτεμβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Foods και εξετάζει παράλληλα τη φαινοτυπική αντοχή του παθογόνου στα αντιμικροβιακά.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν συστηματικές αναζητήσεις στις βάσεις PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science και Embase. Από συνολικά 711 επιστημονικές εγγραφές που εντοπίστηκαν, μόλις 11 μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης και χρησιμοποιήθηκαν για τη σύνθεση των διαθέσιμων δεδομένων.
Η συχνότητα ανίχνευσης της Listeria monocytogenes παρουσίασε πολύ μεγάλες διαφορές μεταξύ των τροφίμων και των επιμέρους ερευνών, με αναφερόμενο επιπολασμό από 0,1% έως 60%. Η υψηλότερη τιμή προήλθε από μία μόνο μελέτη έτοιμων προς κατανάλωση τροφίμων, στην οποία εννέα από τα 15 δείγματα ήταν θετικά, γεγονός που περιορίζει την αντιπροσωπευτικότητα του συγκεκριμένου ποσοστού.
Στα γαλακτοκομικά, τα ποσοστά κυμάνθηκαν από 1,1% έως 7%. Το χαμηλότερο καταγράφηκε σε νωπό αγελαδινό γάλα, ενώ το υψηλότερο σε εμπορικά διαθέσιμο νωπό αγελαδινό γάλα. Άλλη μελέτη, που εξέτασε νωπό γάλα, τυρί, βούτυρο, τυρόπηγμα και παγωτό, κατέγραψε επιπολασμό 4%, επιβεβαιώνοντας την παρουσία του μικροοργανισμού σε διαφορετικές κατηγορίες γαλακτοκομικών προϊόντων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δεδομένα για την αντοχή στα αντιβιοτικά. Οι ερευνητές εξέτασαν εργαστηριακά στελέχη της Listeria απέναντι σε διάφορα αντιμικροβιακά και τα ταξινόμησαν ως ευαίσθητα ή ανθεκτικά, ανάλογα με τη μέθοδο και τα κριτήρια που χρησιμοποιούσε κάθε μελέτη Αντοχή στις β-λακτάμες αναφέρθηκε σε 10 από τις 11 μελέτες, ενώ αντοχή στις τετρακυκλίνες καταγράφηκε σε οκτώ. Λιγότερο σταθερά ήταν τα ευρήματα για σουλφοναμίδες, κινολόνες και φθοριοκινολόνες, μακρολίδες, αμινογλυκοσίδες και φαινικόλες, καθώς τα αποτελέσματα διαφοροποιούνταν ανά τρόφιμο και έρευνα.
Μεταξύ των β-λακταμικών αντιβιοτικών που συνδέθηκαν συχνότερα με αντοχή περιλαμβάνονται η πενικιλίνη, η αμπικιλλίνη, η οξακιλλίνη, η κεφοταξίμη, η κεφτριαξόνη, η πιπερακιλλίνη και η κλοξακιλλίνη. Τα σχετικά στελέχη είχαν απομονωθεί από βόειο, κατσικίσιο και κοτόπουλο κρέας, παραδοσιακά προϊόντα κρέατος, νωπό γάλα, τυριά, βούτυρο, τυρόπηγμα, παγωτό και έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα.
Οι τετρακυκλίνες ήταν η δεύτερη κατηγορία αντιμικροβιακών στην οποία αναφέρθηκε συχνότερα αντοχή. Στελέχη με τέτοια χαρακτηριστικά εντοπίστηκαν σε νωπό κρέας, προϊόντα κρέατος, νωπό γάλα, γαλακτοκομικά και έτοιμα τρόφιμα. Παράλληλα, καταγράφηκε αντοχή σε ciprofloxacin, levofloxacin και nalidixic acid, ενώ ευρήματα για μακρολίδες, αμινογλυκοσίδες και φαινικόλες εμφάνισαν μεγαλύτερη διαφοροποίηση μεταξύ των μελετών.
Η εικόνα δεν ήταν ίδια για όλα τα αντιβιοτικά. Αρκετές από τις εξεταζόμενες μελέτες κατέγραψαν υψηλή ευαισθησία στελεχών σε vancomycin, linezolid, gentamicin, amoxicillin, ampicillin και chloramphenicol. Τα αποτελέσματα αφορούσαν απομονώσεις από κρέας και γαλακτοκομικά και δείχνουν σημαντικές αποκλίσεις τόσο μεταξύ διαφορετικών ερευνών όσο και μεταξύ αντιμικροβιακών της ίδιας ευρύτερης κατηγορίας.
Πολυανθεκτικά στελέχη Listeria monocytogenes αναφέρθηκαν σε οκτώ από τις 11 μελέτες. Οι επιμέρους τιμές περιλάμβαναν 23% σε ωμό κοτόπουλο, 28,6% σε βόειο και χοιρινό κρέας και προϊόντα κρέατος, 95% σε ωμό βόειο κρέας και 100% σε απομονώσεις από νωπό αγελαδινό γάλα.
Οι αποκλίσεις οφείλονται στις διαφορετικές definitions της πολυαντοχής, στα διαφορετικά πάνελ αντιβιοτικών, στις μεθόδους δοκιμών ευαισθησίας και στα κριτήρια ερμηνείας που χρησιμοποιήθηκαν. Η ίδια μεθοδολογική ετερογένεια, μαζί με τις διαφορετικές κατηγορίες τροφίμων και γεωγραφικές περιοχές, δεν επέτρεψε στους ερευνητές να πραγματοποιήσουν αξιόπιστες ποσοτικές συγκρίσεις ή συγκεντρωτικές εκτιμήσεις της μικροβιακής αντοχής.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν επίσης την ικανότητα της Listeria monocytogenes να σχηματίζει βιοφίλμ, χαρακτηριστικό που μπορεί να ενισχύσει την παραμονή της σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας τροφίμων και να διευκολύνει επαναλαμβανόμενες επιμολύνσεις. Προτείνουν συνεχή περιβαλλοντική παρακολούθηση, αυστηρά προγράμματα υγιεινής και εξυγίανσης, συνετή χρήση αντιμικροβιακών στην κτηνοτροφία και ισχυρά συστήματα διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων.
