Τα τελευταία χρόνια η σιγκέλλωση έχει αρχίσει να εμφανίζεται στα μέσα ενημέρωσης με έναν τρόπο που διαφέρει αισθητά από την εικόνα που είχε επί δεκαετίες. Ένας μικροοργανισμός της ομάδας βακτηρίων Shigella που παραδοσιακά συνδεόταν με παιδικούς σταθμούς, μολυσμένα τρόφιμα και προβλήματα υγιεινής παρουσιάζεται πλέον συχνά ως «σεξουαλικώς μεταδιδόμενο υπερμικρόβιο» ή ως μια νέα απειλή που εξαπλώνεται κυρίως μέσω σεξουαλικών επαφών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ιός του Δυτικού Νείλου: 60χρονος στην Αγία Παρασκευή με μηνιγγοεγκεφαλίτιδα – Πώς μπορούμε να προστατευθούμε
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και λιγότερο εντυπωσιοθηρική. Η Σιγκέλλα μπορεί πράγματι να μεταδοθεί μέσω σεξουαλικής επαφής, όμως δεν είναι ένας μικροοργανισμός που ανήκει αποκλειστικά στο πεδίο των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων. Η βασική της βιολογία είναι διαφορετική: πρόκειται για ένα βακτήριο που μεταδίδεται μέσω της λεγόμενης κοπρανοστοματικής οδού. Με απλά λόγια, η μόλυνση συμβαίνει όταν μικροσκοπικές ποσότητες κοπράνων ενός μολυσμένου ανθρώπου καταλήξουν στο στόμα ενός άλλου ανθρώπου.
Αυτό είναι το στοιχείο που ενώνει όλες τις διαφορετικές μορφές μετάδοσης της Σιγκέλλας. Είτε η πηγή είναι ένα τρόφιμο, είτε το νερό, είτε τα χέρια, είτε η στενή προσωπική ή σεξουαλική επαφή, ο μηχανισμός παραμένει ο ίδιος: ένας άνθρωπος μεταφέρει το βακτήριο σε έναν άλλο άνθρωπο.
Ένα βακτήριο που χρειάζεται ελάχιστη ποσότητα για να προκαλέσει λοίμωξη
Η ιδιαιτερότητα της Σιγκέλλας είναι ότι χρειάζεται εξαιρετικά μικρή ποσότητα βακτηρίων για να προκαλέσει νόσο. Σε αντίθεση με πολλούς άλλους τροφιμογενείς παθογόνους μικροοργανισμούς, όπου απαιτείται η κατάποση χιλιάδων ή εκατομμυρίων βακτηρίων, για τη Σιγκέλλα μπορεί να αρκούν μόλις περίπου δέκα μικροοργανισμοί. Αυτό εξηγεί γιατί εξαπλώνεται τόσο εύκολα σε περιβάλλοντα όπως παιδικοί σταθμοί, οικογένειες με μικρά παιδιά, κοινότητες με περιορισμένες συνθήκες υγιεινής και ομάδες ανθρώπων με στενή καθημερινή επαφή.
Η Σιγκέλλα έχει μια ακόμη σημαντική ιδιότητα: ο φυσικός της ξενιστής είναι ο άνθρωπος. Δεν υπάρχει κάποιο σημαντικό ζωικό απόθεμα, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με τη Salmonella στα πτηνά ή με ορισμένα στελέχη του Escherichia coli στα βοοειδή. Αυτό σημαίνει ότι κάθε λοίμωξη από Σιγκέλλα ξεκινά από προηγούμενη ανθρώπινη μόλυνση. Οι δύο τύποι που ευθύνονται συνήθως για τις λοιμώξεις είναι η Shigella sonnei και η Shigella flexneri. Η πρώτη έχει ιστορικά συνδεθεί περισσότερο με τροφιμογενείς και υδατογενείς εξάρσεις, ενώ η δεύτερη εμφανίζεται συχνότερα σε ορισμένες αλυσίδες σεξουαλικής μετάδοσης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ανθεκτικών στελεχών.
Από τους παιδικούς σταθμούς έως την καθημερινή μετάδοση
Για πολλά χρόνια η πιο χαρακτηριστική εικόνα της σιγκέλλωσης ήταν ένα μικρό παιδί σε παιδικό σταθμό. Τα παιδιά που δεν έχουν ακόμη αναπτύξει σταθερές συνήθειες υγιεινής, τα κοινά παιχνίδια, οι επιφάνειες που αγγίζονται συνεχώς και η φροντίδα από ενήλικες δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το βακτήριο μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα.
Η τροφιμογενής μετάδοση παραμένει μια σημαντική αλλά μικρότερη κατηγορία. Όταν η Σιγκέλλα μεταδίδεται μέσω τροφίμων, η βασική αιτία συνήθως είναι ένας μολυσμένος άνθρωπος που χειρίστηκε τρόφιμα χωρίς επαρκές πλύσιμο των χεριών. Έρευνες για τροφιμογενείς εξάρσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δείξει ότι πολλές σχετίζονται με χώρους εστίασης και με εργαζομένους που συνέχισαν να εργάζονται ενώ είχαν διάρροια. Τρόφιμα που καταναλώνονται ωμά ή κρύα, όπως σαλάτες, κομμένα φρούτα, λαχανικά και προϊόντα που απαιτούν έντονο χειρισμό κατά την προετοιμασία, εμφανίζονται συχνά σε τέτοια περιστατικά.
Το σημαντικότερο είναι ότι αποτελεί σε μεγάλο βαθμό μια αποτρέψιμη μορφή μετάδοσης. Η απομάκρυνση εργαζομένων με συμπτώματα διάρροιας από την προετοιμασία τροφίμων, η σωστή υγιεινή των χεριών και η εφαρμογή πολιτικών που επιτρέπουν στους εργαζομένους να παραμένουν σπίτι όταν είναι άρρωστοι αποτελούν βασικά μέτρα προστασίας.
Το νερό αποτελεί επίσης έναν γνωστό δρόμο μετάδοσης. Πισίνες, παιδικές εγκαταστάσεις νερού, λίμνες και άλλοι χώροι αναψυχής μπορούν να αποτελέσουν πηγή μόλυνσης όταν άτομο με διάρροια μολύνει το νερό και άλλοι άνθρωποι το καταπιούν. Για αυτόν τον λόγο οι υγειονομικές οδηγίες επιμένουν ότι άτομα με διάρροια δεν πρέπει να κολυμπούν σε κοινόχρηστους χώρους.
Η άνοδος των ανθεκτικών στελεχών και η σύνδεση με τη σεξουαλική μετάδοση
Η μεγαλύτερη αλλαγή στη δημόσια συζήτηση αφορά τη σεξουαλική μετάδοση. Η Σιγκέλλα μπορεί να μεταδοθεί κατά τη διάρκεια σεξουαλικών επαφών, ιδιαίτερα όταν υπάρχει άμεση ή έμμεση επαφή με την περιοχή του πρωκτού. Ο τρόπος αυτός μετάδοσης δεν είναι καινούργιος, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει συνδεθεί με αυξανόμενη κυκλοφορία ανθεκτικών στελεχών. Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσίευσε το 2026 το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών (CDC), η συχνότητα των εξαιρετικά ανθεκτικών στη θεραπεία στελεχών Shigella (XDR Shigella) αυξήθηκε σημαντικά. Η ανάλυση περίπου 17.000 στελεχών από την περίοδο 2011-2023 έδειξε ότι τα XDR στελέχη, τα οποία παρουσιάζουν αντοχή σε όλες τις βασικές από του στόματος αντιβιοτικές επιλογές που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της λοίμωξης, αυξήθηκαν από σχεδόν μηδενικά επίπεδα κατά τα πρώτα χρόνια της περιόδου σε περίπου 8,5% το 2023.
Η αύξηση αυτή παρατηρήθηκε κυρίως σε ενήλικες άνδρες, με σημαντικό ποσοστό να αφορά άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες. Ωστόσο, η ερμηνεία αυτών των δεδομένων απαιτεί προσοχή. Η Σιγκέλλα δεν είναι «ασθένεια μιας ομάδας ανθρώπων». Η μετάδοση ακολουθεί έναν συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό και μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε άνθρωπο βρεθεί σε συνθήκες έκθεσης. Η σύνδεση με συγκεκριμένα σεξουαλικά δίκτυα αφορά το πώς εξαπλώνεται ένα συγκεκριμένο στέλεχος σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο και όχι την ταυτότητα ή τη συμπεριφορά μιας κοινότητας.
Η ουσία της υπόθεσης είναι ότι η Σιγκέλλα δεν είναι μια νέα «σεξουαλική απειλή» ούτε ένα βακτήριο που εμφανίστηκε ξαφνικά. Είναι ένας παλιός ανθρώπινος παθογόνος μικροοργανισμός που εκμεταλλεύεται τα ίδια κενά εδώ και δεκαετίες: ανεπαρκή υγιεινή, έλλειψη πρόσβασης σε καθαρό νερό, εργασία ενώ κάποιος είναι άρρωστος και καθυστερημένη αναγνώριση της μετάδοσης.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Συναγερμός για δημοφιλή σοκολατένια μους – Ανακαλείται λόγω παρουσίας εντεροβακτηριδίων
- Το μυστικό παζάρι της τομάτας: Πώς ευρωπαϊκοί κολοσσοί κατεβάζουν τις τιμές και πιέζουν την αλυσίδα παραγωγής αυξάνοντας τα κέρδη τους
- Μπαράζ ανακλήσεων ηλεκτρικών συσκευών που πωλούνται και στην Ελλάδα – Ευρωπαϊκός συναγερμός για σοβαρό κίνδυνο (φωτογραφίες)
- Πεπόνια: Πώς θα διαλέξετε το καλύτερο στον πάγκο – Οι ποικιλίες που βρίσκουμε στην Ελλάδα και οι διαφορές τους
