Μια εκτενής δημοσιογραφική έρευνα των Stefano Liberti και Fabio Ciconte, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Internazionale, φέρνει στο φως τον τρόπο με τον οποίο μεγάλες ευρωπαϊκές κεντρικές εταιρείες αγορών και αλυσίδες διανομής τροφίμων συνεχίζουν να ασκούν έντονες πιέσεις στις ιταλικές βιομηχανίες μεταποίησης τομάτας μέσω ηλεκτρονικών διαδικασιών διαγωνισμών, οι οποίες, σύμφωνα με νομικούς και εκπροσώπους του κλάδου, ενδέχεται να παρακάμπτουν την απαγόρευση των λεγόμενων «δημοπρασιών διπλής υποτιμολόγησης» που ισχύει στην Ιταλία από το 2021, βάσει της ευρωπαϊκής οδηγίας 2019/633 για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στην αγροδιατροφική αλυσίδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ιός του Δυτικού Νείλου: 60χρονος στην Αγία Παρασκευή με μηνιγγοεγκεφαλίτιδα – Πώς μπορούμε να προστατευθούμε
Η ρητή απαγόρευση των ηλεκτρονικών δημοπρασιών διπλού μειοδοτικού διαγωνισμού αποτελεί ιταλική επιλογή κατά την εφαρμογή της οδηγίας. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 1 η οδηγία αναφέρει πως θεσπίζει ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας (minimum harmonisation), επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να θεσπίζουν αυστηρότερους κανόνες. Αυτή ακριβώς η δυνατότητα αξιοποιήθηκε από την Ιταλία, η οποία με το Νομοθετικό Διάταγμα 198/2021 απαγόρευσε ρητά τις ηλεκτρονικές δημοπρασίες διπλού μειοδοτικού διαγωνισμού.
Σύμφωνα με την έρευνα, στις 30 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε διαγωνιστική διαδικασία για την προμήθεια περίπου 8,5 εκατομμυρίων συσκευασιών προϊόντων τομάτας, μεταξύ των οποίων σάλτσες, αποφλοιωμένες τομάτες, πολτοί και συμπυκνώματα. Η συνολική ποσότητα αντιστοιχούσε σε περίπου 15.000 τόνους προϊόντων. Τη διαδικασία οργάνωσε η Constellation, μια ευρωπαϊκή κεντρική εταιρεία προμηθειών που ενεργεί για λογαριασμό έξι μεγάλων ομίλων διανομής τροφίμων, ανάμεσά τους η βρετανική Brakes, η γερμανική Chefs Culinar και η ιταλική Marr.
Η διαδικασία περιλάμβανε πέντε διαδοχικές ηλεκτρονικές δημοπρασίες, μία για κάθε κατηγορία προϊόντος. Στην πρώτη φάση, διάρκειας είκοσι λεπτών, οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα αποκλειστικά να μειώνουν την οικονομική τους προσφορά, χωρίς να γνωρίζουν τις τιμές των ανταγωνιστών τους. Εάν κατατίθετο νέα προσφορά στα τελευταία λεπτά, η διαδικασία παρατεινόταν αυτόματα για ακόμη τρία λεπτά. Ακολουθούσε μια δεύτερη φάση διάρκειας πέντε λεπτών, κατά την οποία οι τελικές προσφορές υποβάλλονταν με απόλυτη μυστικότητα. Όπως αναφέρουν οι δημοσιογράφοι, στις οδηγίες προς τους συμμετέχοντες διευκρινιζόταν ότι η χαμηλότερη οικονομική προσφορά θα είχε «σημαντικό πλεονέκτημα» στην τελική αξιολόγηση.
Μαρτυρία συμμετέχοντα, ο οποίος διατήρησε την ανωνυμία του, περιγράφει ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων λεπτών της διαδικασίας το μοναδικό κριτήριο γίνεται η συνεχής μείωση της τιμής, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την ποιότητα του προϊόντος και το πραγματικό κόστος παραγωγής. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ορισμένες παρτίδες κατακυρώθηκαν με τιμές έως και 20% χαμηλότερες από την αρχική τιμή εκκίνησης.
Ο γενικός διευθυντής της ιταλικής ένωσης βιομηχανιών κονσερβοποιημένης τομάτας Anicav, Giovanni De Angelis, υποστηρίζει ότι το βασικό πρόβλημα δεν περιορίζεται σε έναν μόνο διαγωνισμό. Όπως επισημαίνει, οι ιδιαίτερα χαμηλές τιμές που προκύπτουν από τέτοιες διαδικασίες τείνουν στη συνέχεια να χρησιμοποιούνται ως σημείο αναφοράς για ολόκληρη την αγορά, ασκώντας διαρκή πίεση στις επόμενες εμπορικές διαπραγματεύσεις. Αντίστοιχη θέση εκφράζει και ο διευθύνων σύμβουλος της Mutti, Francesco Mutti, ο οποίος εκτιμά ότι η συμπίεση των τιμών μεταφέρεται αναπόφευκτα σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, επηρεάζοντας ακόμη και το κόστος εργασίας.
Η έρευνα υπενθυμίζει ότι οι ηλεκτρονικές δημοπρασίες διπλής υποτιμολόγησης έχουν απαγορευθεί στην Ιταλία από το 2021, στο πλαίσιο εφαρμογής της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στον αγροδιατροφικό τομέα. Ο δικηγόρος Gualtiero Roveda, τον οποίο επικαλούνται οι συντάκτες της έρευνας, εκτιμά ότι η συγκεκριμένη διαδικασία παρουσιάζει σοβαρό κίνδυνο να χαρακτηριστεί ως αθέμιτη εμπορική πρακτική κατά την έννοια της ισχύουσας νομοθεσίας. Μετά τις ερωτήσεις των δημοσιογράφων, η Marr φέρεται να ανέστειλε την ανάθεση των συγκεκριμένων προμηθειών, ενώ οι υπόλοιποι ευρωπαϊκοί όμιλοι που συμμετείχαν στη διαδικασία δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να ακολουθήσουν την ίδια στάση.
Παράλληλα, η έρευνα εξετάζει και την πρακτική που εφαρμόζει η Eurospin για τις προμήθειες προϊόντων τομάτας. Στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται ένα διαφορετικό σύστημα ηλεκτρονικής υποβολής προσφορών, γνωστό ως «κλειστός φάκελος». Οι προμηθευτές καταθέτουν μία και μοναδική οικονομική προσφορά για κάθε παρτίδα και στη συνέχεια ενημερώνονται μόνο εάν η προσφορά τους έγινε αποδεκτή ή απορρίφθηκε, χωρίς να λαμβάνουν πληροφορίες για τις προσφορές των ανταγωνιστών τους. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που συγκέντρωσαν οι δημοσιογράφοι, το πρακτικό αποτέλεσμα παραμένει παρόμοιο, καθώς όσοι δεν εξασφαλίζουν μια σύμβαση τείνουν να μειώνουν ακόμη περισσότερο τις τιμές τους στους επόμενους διαγωνισμούς, δημιουργώντας έναν συνεχή ανταγωνισμό προς τα κάτω.
Τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έρευνα αναφέρουν ότι μέσω αυτής της διαδικασίας διακινήθηκαν περίπου 20 εκατομμύρια φιάλες σάλτσας τομάτας και ακόμη 33 εκατομμύρια συσκευασίες αποφλοιωμένης τομάτας και πολτού, συνολικής αξίας περίπου 22 εκατομμυρίων ευρώ. Οι τελικές τιμές διαμορφώθηκαν περίπου 25% χαμηλότερα από τους μέσους τιμοκαταλόγους των κυριότερων ιταλικών εμπορικών σημάτων. Ο Gualtiero Roveda υποστηρίζει ότι εάν αποδειχθεί πως και η αρχική τιμή εκκίνησης αυτών των διαγωνισμών είχε ήδη διαμορφωθεί από προηγούμενες διαδικασίες συνεχούς υποτίμησης, τότε ενισχύεται σημαντικά η υπόθεση ότι χρησιμοποιούνται μηχανισμοί παράκαμψης της νομοθετικής απαγόρευσης.
Η έρευνα συνδέει επίσης την οικονομική πίεση που ασκείται σε όλη την αλυσίδα παραγωγής με τα φαινόμενα εργασιακής εκμετάλλευσης στη γεωργία. Η συνεχής μείωση των περιθωρίων κέρδους μεταφέρεται στους αγρότες και στους εργαζομένους, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν το παράνομο σύστημα διαμεσολάβησης εργατών, γνωστό στην Ιταλία ως «caporalato».
Ιδιαίτερο συμβολισμό αποκτά το γεγονός ότι η δημοσίευση της έρευνας συνέπεσε χρονικά με την απόφαση του Κακουργιοδικείου της Λατίνα για την υπόθεση του Ινδού εργάτη γης Satnam Singh. Το δικαστήριο καταδίκασε τον εργοδότη του, Antonello Lovato, σε κάθειρξη 16 ετών για ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο, αναγνωρίζοντας ελαφρυντικά. Το καλοκαίρι του 2024 ο Singh είχε χάσει το ένα του χέρι σε αγροτικό μηχάνημα, όμως αντί να κληθούν άμεσα οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, ο εργοδότης του τον μετέφερε με φορτηγάκι και τον εγκατέλειψε έξω από το σπίτι του, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ιταλία και επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα των συνθηκών εργασίας στον αγροτικό τομέα.
Η υπόθεση αναδεικνύει τις έντονες αντιπαραθέσεις που συνεχίζουν να υπάρχουν γύρω από τις πρακτικές προμηθειών των μεγάλων ευρωπαϊκών αλυσίδων λιανικής και χονδρικής, καθώς και το κατά πόσο οι υφιστάμενοι μηχανισμοί αγοράς συμμορφώνονται με το πνεύμα της ευρωπαϊκής και ιταλικής νομοθεσίας που θεσπίστηκε για την προστασία των παραγωγών από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Παράλληλα, επαναφέρει στο επίκεντρο τη συζήτηση για τις κοινωνικές συνέπειες που μπορεί να έχει η διαρκής συμπίεση των τιμών στον αγροδιατροφικό τομέα, όχι μόνο για τις επιχειρήσεις αλλά και για τους εργαζομένους που βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο της παραγωγικής αλυσίδας.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Συναγερμός για δημοφιλή σοκολατένια μους – Ανακαλείται λόγω παρουσίας εντεροβακτηριδίων
- Σιγκέλλωση: Σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη ή τροφιμογενής απειλή;
- Μπαράζ ανακλήσεων ηλεκτρικών συσκευών που πωλούνται και στην Ελλάδα – Ευρωπαϊκός συναγερμός για σοβαρό κίνδυνο (φωτογραφίες)
- Πεπόνια: Πώς θα διαλέξετε το καλύτερο στον πάγκο – Οι ποικιλίες που βρίσκουμε στην Ελλάδα και οι διαφορές τους
