Ακρυλαμίδιο + TiO₂: Ένας επικίνδυνος συνδυασμός μέσα στο φαγητό μας
Από τη μία το ακρυλαμίδιο που σχηματίζεται στα αμυλούχα τρόφιμα όπως μπισκότα, ψωμί, κέικ και πατάτες τηγανητές, όταν εκτεθούν σε υψηλές θερμοκρασίες (> 120 °C) είναι γνωστό καρκινογόνο και εάν εντοπιστεί, οδηγεί σε ανακλήσεις. Από την άλλη το διοξείδιο του τιτανίου (TiO2) που χρησιμοποιείται στα τρόφιμα ως χρώμα, έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί γονοτοξικές επιδράσεις, συμπεριλαμβανομένων χρωμοσωμικών ανωμαλιών, βλάβης του DNA και αλλοιώσεων στην αποπτωτική γονιδιακή έκφραση και εγείρει ανησυχίες σχετικά με την έκθεση του ανθρώπου και τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία. Για αυτό και απαγορεύτηκε η χρήση του στα τρόφιμα στην ΕΕ το 2022, ωστόσο εξακολουθεί να εντοπίζεται σε πολλά τρόφιμα, κυρίως εισαγόμενα.
Και ενώ οι επιδράσεις αυτών των δύο ουσιών έχουν αξιολογηθεί μεμονωμένα, μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει έρευνα για τις επιδράσεις τους όταν υπάρχουν μαζί σε ένα τρόφιμο, και η συνέπεια αυτής της συνδυασμένης έκθεσης στην ηπατική γονιδιωματική ακεραιότητα και τις φλεγμονώδεις αποκρίσεις, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη.
Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature στόχευε στην εκτίμηση της επίδρασης της ταυτόχρονης χορήγησης ακρυλαμιδίου και νανοσωματιδίων TiO2 στην ακεραιότητα του γονιδιωματικού DNA, στο οξειδωτικό στρες (ROS) και στο επίπεδο έκφρασης αποπτωτικών και φλεγμονωδών γονιδίων σε ηπατικούς ιστούς ποντικών. Σε ποντίκια χορηγήθηκε από το στόμα ακρυλαμίδιο (3 mg/kg) ή/και νανοσωματίδια TiO2 ( 5 mg/kg) πέντε φορές την εβδομάδα για δύο διαδοχικές εβδομάδες.
Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι είτε το ακρυλαμίδιο είτε τα νανοσωματίδια διοξειδίου του τιτανίου (TiO₂), όταν χορηγούνται ξεχωριστά, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στο DNA, να αυξήσουν το οξειδωτικό στρες (ROS) και να ενεργοποιήσουν γονίδια που σχετίζονται με φλεγμονή και κυτταρικό θάνατο. Παράλληλα, μειώνουν την ενεργοποίηση ενός γονιδίου που προστατεύει από τη φλεγμονή (HO-1).
Όταν όμως αυτά τα δύο συστατικά δίνονται ταυτόχρονα, οι αρνητικές επιδράσεις γίνονται ακόμα πιο έντονες: το DNA καταστρέφεται περισσότερο, το οξειδωτικό στρες αυξάνεται ακόμη περισσότερο, και τα φλεγμονώδη και αποπτωτικά γονίδια ενεργοποιούνται σε μεγαλύτερο βαθμό, ενώ μειώνεται ακόμα περισσότερο η προστατευτική δράση του HO-1.
Συμπερασματικά, ακόμα και σε μικρές ποσότητες, η ταυτόχρονη έκθεση σε ακρυλαμίδιο και νανοσωματίδια TiO₂ φαίνεται να επιβαρύνει σημαντικά τα ηπατικά κύτταρα, αυξάνοντας τον κίνδυνο για βλάβες και φλεγμονές. Λόγω των παραπάνω οι ερευνητές της μελέτης συνιστούν την αποφυγή ταυτόχρονης έκθεσης σε νανοσωματίδια ακρυλαμιδίου και TiO2 για τη μείωση του κινδύνου σοβαρών τοξικών επιδράσεων.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.nature.com/articles/s41598-025-10915-0
