Νέα μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτιμά για πρώτη φορά το συνολικό οικονομικό κόστος της ρύπανσης από PFAS
Οι ουσίες PFAS, γνωστές και ως «αιώνια χημικά» λόγω της εξαιρετικής τους ανθεκτικότητας στη διάσπαση, αποτελούν εδώ και χρόνια αντικείμενο επιστημονικής και ρυθμιστικής ανησυχίας στην Ευρώπη. Μια νέα μελέτη που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 29 Ιανουαρίου 2026 φέρνει για πρώτη φορά αριθμούς στη συζήτηση που αφήνουν ελάχιστα περιθώρια αμφισβήτησης.
Εάν τα σημερινά επίπεδα ρύπανσης από PFAS στην Ευρώπη παραμείνουν χωρίς ρυθμιστική παρέμβαση έως το 2050, το συνολικό κόστος για την κοινωνία θα φτάσει τα 440 δισεκατομμύρια ευρώ. Η αντιμετώπιση των εκπομπών στην πηγή έως το 2040 θα εξοικονομούσε 110 δισεκατομμύρια ευρώ. Αντίθετα, η επιλογή να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα μόνο μέσω επεξεργασίας μολυσμένου νερού χωρίς παράλληλη μείωση εκπομπών θα κόστιζε πάνω από 1 τρισεκατομμύριο ευρώ, δηλαδή πολλαπλάσια από οποιαδήποτε προληπτική δράση.
Τι είναι τα PFAS και γιατί δεν φεύγουν
Τα PFAS (per- and polyfluoroalkyl substances) είναι μια ευρεία οικογένεια χιλιάδων συνθετικών χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε αντικολλητικά τηγάνια, αδιάβροχα ρούχα και υποδήματα, συσκευασίες τροφίμων, αφρούς πυρόσβεσης και βιομηχανικές εφαρμογές. Ο λόγος που αποκαλούνται «αιώνια» είναι ακριβώς αυτός: δεν διασπώνται φυσικά στο περιβάλλον. Συσσωρεύονται στο νερό, στο έδαφος, στους οργανισμούς και στο ανθρώπινο σώμα, και παραμένουν εκεί για δεκαετίες ακόμα και αφού οι εκπομπές έχουν σταματήσει. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και εάν σήμερα σταματούσαν όλες οι εκπομπές, το υπάρχον φορτίο PFAS στο περιβάλλον και στους ανθρώπινους ιστούς θα συνέχιζε να προκαλεί επιπτώσεις για γενιές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 108 τροφικές δηλητηριάσεις από μολυσμένο ψωμί
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εξακολουθούν να πωλούνται στην Ελλάδα επικίνδυνες πρέσες μαλλιών – Δείτε μάρκες και φωτογραφίες
Η ρύπανση από PFAS συνδέεται με σειρά σοβαρών επιπτώσεων στην υγεία, μεταξύ των οποίων διαταραχές του ανοσοποιητικού, ορμονικές διαταραχές, καρκίνοι και επιπτώσεις στην αναπαραγωγή. Η μελέτη επισημαίνει ότι τα υπολογιζόμενα κόστη υγείας αφορούν μόνο μια χούφτα από τις ήδη ρυθμισμένες ουσίες από τις χιλιάδες που υπάρχουν, που σημαίνει ότι η πραγματική οικονομική επιβάρυνση είναι πιθανώς σημαντικά υψηλότερη.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σοβαρός κίνδυνος από αγαπημένα γλυκά με σοκολάτα – Εντοπίστηκε συστατικό που μπορεί να στείλει καταναλωτές στα επείγοντα
Η έκθεση εντοπίζει συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες με αυξημένη έκθεση και ευπάθεια. Τα νεογέννητα και τα παιδιά βρίσκονται στην κορυφή της λίστας, καθώς η ανάπτυξη του νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε ορμονικά διαταρακτικές ουσίες. Εξίσου εκτεθειμένοι είναι οι κάτοικοι κοντά σε μολυσμένες περιοχές και οι εργαζόμενοι σε αυτές, που έχουν χρόνια απευθείας επαφή με υψηλές συγκεντρώσεις.
Τι έχει κάνει η ΕΕ μέχρι τώρα
Η ΕΕ έχει ήδη απαγορεύσει ορισμένες από τις πιο επικίνδυνες ουσίες PFAS, όπως η PFOS, η PFOA και η PFHxS. Το 2024 απαγορεύτηκε η χρήση PFHxA σε προϊόντα καταναλωτών όπως υφάσματα, συσκευασίες τροφίμων, καλλυντικά και ορισμένοι αφροί πυρόσβεσης. Τον Οκτώβριο του 2025 η ΕΕ έκανε ένα βήμα παραπέρα και εισήγαγε σταδιακή απαγόρευση όλων των PFAS σε αφρούς πυρόσβεσης, που αποτελούν μία από τις κύριες πηγές ρύπανσης. Παράλληλα, υπό την αναθεωρημένη Οδηγία για το Πόσιμο Νερό, όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται πλέον να παρακολουθούν τα επίπεδα PFAS για συμμόρφωση με νέες οριακές τιμές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Λιστέρια σε έτοιμη σαλάτα που πωλήθηκε σε μεγάλες αλυσίδες – Μπορούμε να αποφύγουμε τη μόλυνση σε τέτοιες περιπτώσεις;
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων (ECHA) αξιολογεί ήδη πρόταση για γενική απαγόρευση PFAS, με γνωμοδότηση αναμενόμενη έως το τέλος του 2026, στη βάση της οποίας η Κομισιόν θα διαμορφώσει πρόταση ρύθμισης. Η Επίτροπος για το Περιβάλλον Jessika Roswall τόνισε ότι η παροχή σαφήνειας για τα PFAS μέσω απαγορεύσεων σε καταναλωτικά προϊόντα αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα, επισημαίνοντας ότι η μελέτη υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη δράσης.
