Εκατομμύρια ευρώ δαπανώνται για την προώθηση των συμφερόντων μεγάλων πολυεθνικών στις Βρυξέλλες, σε μια προσπάθεια να διαμορφωθεί το πολιτικό και ρυθμιστικό πλαίσιο που επηρεάζει τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες. Στην περίπτωση της Bayer, ενός από τους μεγαλύτερους ομίλους στον τομέα των αγροχημικών και των φαρμάκων, το ενδιαφέρον στρέφεται ιδιαίτερα στη γλυφοσάτη, το ζιζανιοκτόνο που βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο επιστημονικών, υγειονομικών και περιβαλλοντικών αντιπαραθέσεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δεκάδες ασθενείς από επικίνδυνο βακτήριο σε θαλασσινά – Επείγουσα προειδοποίηση σε επιχειρήσεις και καταναλωτές
Σύμφωνα με έκθεση της μη κυβερνητικής οργάνωσης Corporate Europe Observatory (CEO), η οποία παρακολουθεί τη δραστηριότητα των ομάδων πίεσης στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, η Bayer δήλωσε για το 2023 δαπάνες ύψους 7 έως 8 εκατ. ευρώ για lobbying στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσό που είχε δηλώσει έως τότε η ίδια η εταιρεία στο ευρωπαϊκό μητρώο διαφάνειας, σύμφωνα με την ανάλυση της οργάνωσης. Η έκθεση με τίτλο «Bayer’s Toxic Trails», εξετάζει τις δραστηριότητες πολιτικής επιρροής της πολυεθνικής και τη σχέση τους με κρίσιμες ευρωπαϊκές αποφάσεις για τα φυτοφάρμακα, τις χημικές ουσίες και την αγροτική πολιτική.
Η Bayer απέκτησε τη Monsanto το 2018, έναντι περίπου 63 δισ. δολαρίων, ενσωματώνοντας στο χαρτοφυλάκιό της τις δραστηριότητες της αμερικανικής εταιρείας στον αγροτικό τομέα και το εμπορικό σήμα Roundup, ένα από τα γνωστότερα προϊόντα με βάση τη γλυφοσάτη.
Τα 14,5 εκατ. ευρώ για την εκστρατεία υπέρ της γλυφοσάτης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που παραθέτει η Corporate Europe Observatory για την εκστρατεία με στόχο την ανανέωση της ευρωπαϊκής έγκρισης της γλυφοσάτης. Σύμφωνα με την οργάνωση, η Monsanto είχε αναθέσει στην εταιρεία δημοσίων σχέσεων Fleishman-Hillard εργασίες στο πλαίσιο της εκστρατείας υπέρ της επαναδειοδότησης του ζιζανιοκτόνου. Το σχετικό συμβόλαιο φέρεται να ανερχόταν σε 14,5 εκατ. ευρώ και, σύμφωνα με την έκθεση, δεν είχε δηλωθεί στο ευρωπαϊκό μητρώο διαφάνειας.
Το ποσό αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με τις δαπάνες lobbying που δήλωσε η Bayer για το 2023. Αφορά διαφορετική δραστηριότητα και συγκεκριμένη εκστρατεία, την οποία η οργάνωση επικαλείται ως παράδειγμα των δυσκολιών που υπάρχουν στην πλήρη καταγραφή των εταιρικών δαπανών πολιτικής επιρροής. Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι δραστηριότητες lobbying δεν περιορίζονται στις επίσημες συναντήσεις εκπροσώπων εταιρειών με αξιωματούχους. Μπορούν να περιλαμβάνουν συνεργασίες με συμβούλους και εταιρείες δημοσίων σχέσεων, παρεμβάσεις μέσω επαγγελματικών ενώσεων, εκστρατείες επικοινωνίας και άλλες πρωτοβουλίες που επιδιώκουν να επηρεάσουν τη δημόσια συζήτηση.
Η CEO επισημαίνει ότι τα στοιχεία του ευρωπαϊκού μητρώου βασίζονται σε δηλώσεις των ίδιων των ενδιαφερόμενων οργανισμών. Αυτό, σύμφωνα με την κριτική της, περιορίζει τη δυνατότητα να αποτυπωθεί με ακρίβεια το σύνολο των πόρων που διατίθενται για την άσκηση πολιτικής επιρροής.
Τα 75 εκατ. ευρώ για lobbying σε παγκόσμιο επίπεδο
Η οικονομική διάσταση της δραστηριότητας της Bayer γίνεται ακόμη πιο εμφανής από την πρώτη έκθεση του ομίλου για τη διαφάνεια των δραστηριοτήτων πολιτικής παρέμβασης, η οποία δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2023. Για το 2022, η εταιρεία ανέφερε 49 εκατ. ευρώ σε παγκόσμιες δαπάνες lobbying, ενώ επιπλέον 26 εκατ. ευρώ αφορούσαν εισφορές και πληρωμές προς επαγγελματικές και κλαδικές ενώσεις. Το συνολικό ποσό έφτασε έτσι τα 75 εκατ. ευρώ.
Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: τα 75 εκατ. ευρώ αφορούν τον όμιλο συνολικά, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων του στον φαρμακευτικό τομέα. Δεν αποτελούν, επομένως, δαπάνες αποκλειστικά για την προώθηση της γλυφοσάτης. Σύμφωνα με την ανάλυση της Corporate Europe Observatory, τουλάχιστον 13,5 εκατ. ευρώ συνδέονταν με δραστηριότητες στην Ευρώπη.
Η οργάνωση καταγράφει επίσης επανειλημμένες επαφές εκπροσώπων της Bayer με στελέχη και αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 2020 και μετά. Στις συζητήσεις περιλαμβάνονταν ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα τον επιχειρηματικό σχεδιασμό του ομίλου, όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η στρατηγική για τις χημικές ουσίες, η νομοθεσία για τα φυτοφάρμακα και οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές. Στους θεσμικούς συνομιλητές περιλαμβάνονταν εκπρόσωποι υπηρεσιών της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για τη γεωργία, το εμπόριο και το περιβάλλον, καθώς και μέλη γραφείων επιτρόπων. Τα θέματα αυτά αποτελούν πεδία στα οποία οι επιχειρηματικές επιδιώξεις της βιομηχανίας συναντώνται με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για την προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος.
Η αντιπαράθεση για την Πράσινη Συμφωνία και τα φυτοφάρμακα
Η έκθεση εντάσσει τις δραστηριότητες της Bayer στο ευρύτερο πλαίσιο των προσπαθειών της βιομηχανίας χημικών και φυτοφαρμάκων να επηρεάσει τις περιβαλλοντικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μεταξύ των ζητημάτων που εξετάζει η CEO είναι η αντίθεση σε ορισμένους στόχους περιορισμού της χρήσης φυτοφαρμάκων, οι προτάσεις για αυστηρότερη ρύθμιση των χημικών ουσιών και η επιδίωξη ευνοϊκότερων όρων για τη χρήση της γλυφοσάτης. Η καταγραφή αυτών των παρεμβάσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι οι θέσεις της εταιρείας καθόρισαν τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών θεσμών. Αναδεικνύει, ωστόσο, τη σημασία της διαφάνειας σε μια διαδικασία κατά την οποία επιχειρήσεις με σημαντικούς οικονομικούς πόρους επιδιώκουν να επηρεάσουν το ρυθμιστικό περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται.
Η ανανέωση της έγκρισης της γλυφοσάτης έως το 2033
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Νοέμβριο του 2023 να ανανεώσει την έγκριση της γλυφοσάτης για ακόμη δέκα χρόνια, έως τις 15 Δεκεμβρίου 2033, υπό συγκεκριμένους όρους και περιορισμούς. Η απόφαση ελήφθη αφού τα κράτη μέλη δεν κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν ειδική πλειοψηφία ούτε υπέρ ούτε κατά της προτεινόμενης ανανέωσης. Η Επιτροπή προχώρησε στη συνέχεια στην έγκριση, επικαλούμενη τις ευρωπαϊκές επιστημονικές αξιολογήσεις, οι οποίες δεν είχαν εντοπίσει κρίσιμα ζητήματα που να δικαιολογούν την απόρριψή της στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας.
Η ευρωπαϊκή έγκριση της δραστικής ουσίας δεν σημαίνει ότι κάθε σκεύασμα που περιέχει γλυφοσάτη μπορεί να κυκλοφορεί ή να χρησιμοποιείται χωρίς περιορισμούς. Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα υπόκεινται σε ξεχωριστές διαδικασίες αδειοδότησης και σε όρους χρήσης. Παράλληλα, η ανανέωση της έγκρισης δεν τερμάτισε τη δημόσια αντιπαράθεση για τη γλυφοσάτη. Οι συζητήσεις για τους πιθανούς κινδύνους της ουσίας, την έκθεση ανθρώπων και περιβάλλοντος και την αξιολόγηση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων συνεχίζονται.
Το κρίσιμο ερώτημα για τη διαφάνεια των ευρωπαϊκών αποφάσεων
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα για τη λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών: πόσο πλήρη είναι τα διαθέσιμα στοιχεία για τις δαπάνες lobbying και κατά πόσο οι πολίτες μπορούν να γνωρίζουν ποιοι επιχειρηματικοί φορείς επιχειρούν να επηρεάσουν αποφάσεις που αφορούν τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια των τροφίμων και την προστασία του περιβάλλοντος.
Οι δαπάνες της Bayer, όπως καταγράφονται στην έκθεση της Corporate Europe Observatory, αποτυπώνουν την οικονομική ισχύ που μπορεί να κινητοποιήσει ένας μεγάλος πολυεθνικός όμιλος για την προώθηση των θέσεών του. Δεν αποτελούν, από μόνες τους, απόδειξη ότι η ανανέωση της έγκρισης της γλυφοσάτης αποφασίστηκε εξαιτίας των πιέσεων της εταιρείας. Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης. Οι αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα πρέπει να στηρίζονται στις προβλεπόμενες επιστημονικές αξιολογήσεις και στις νόμιμες διαδικασίες. Ταυτόχρονα, η διαφάνεια ως προς τις επαφές, τις χρηματοδοτήσεις και τις δραστηριότητες των ομάδων πίεσης είναι απαραίτητη, ώστε να μπορεί να ελέγχεται η διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα δαπανώνται για το lobbying. Είναι και κατά πόσο το κοινό έχει πρόσβαση σε επαρκή στοιχεία ώστε να αξιολογεί τις σχέσεις μεταξύ επιχειρηματικών συμφερόντων και δημόσιας πολιτικής, ιδιαίτερα όταν διακυβεύονται ζητήματα υγείας και περιβαλλοντικής προστασίας.
Διαβάστε την έκθεση της οργάνωσης Corporate Europe Observatory, με τίτλο Bayer’s Toxic Trails:
