Ένα φοιτητικό γλέντι με αρνί γιουβέτσι, κρασί και έναν πυροβολισμό στα Προπύλαια οδήγησε στην πρώτη κατάληψη πανεπιστημιακής σχολής στην Ελλάδα το 1843
Της Τόνιας Α. Μανιατέα
Οκτώβριος, ανήμερα Αγίου Δημητρίου, σωτήριον έτος 1843. Νύχτα. Ένας πυροβολισμός μέσα από αίθουσα των Προπυλαίων στην οδό Πανεπιστημίου σκορπίζει πανικό στους περαστικούς.
Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου της ίδιας χρονιάς έχει σκορπίσει οσμή αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας ανά τον πληθυσμό και ξυπνήσει τη βαυαρική αυλή από τη νιρβάνα της εξουσίας. Λίγο πριν, η θέση της χώρας στα όρια της χρεωκοπίας, η σκληρή οικονομική πολιτική που σπρώχνει τους εργαζόμενους στην ανέχεια και η τοκογλυφία έχουν προκαλέσει την έκρηξη μερίδας πολιτικών, αγωνιστών και οπλαρχηγών του ΄21 και του στρατού, που κατέβηκαν στον λόφο της Μπουμπουνίστρας, όπου βρίσκεται το παλάτι, και το περικύκλωσαν απαιτώντας, εντέλει επιτυχώς, σύνταγμα και εκλογές. Η χώρα διανύει τις πρώτες μέρες μετάβασης από την απόλυτη μοναρχία στη συνταγματική.
Ανά τακτά χρονικά διαστήματα σπίθες αντίδρασης εκδηλώνονται υπονομεύοντας κάθε προσπάθεια εδραίωσης της νέας κατάστασης. «Είναι μία δύσκολη, αλλά και πλούσια σε διδάγματα εποχή. Γνωρίσαμε τους ανθρώπους, είχαμε θλιβερές εμπειρίες…» γράφει στις 17 Σεπτεμβρίου στον πατέρα της, Παύλο Φρειδερίκο Αύγουστο του Ολδεμβούργου, η βασίλισσα Αμαλία σχολιάζοντας τις «προδοτικές» πρωτοβουλίες των προσώπων, που από το πλάι του Όθωνα βρέθηκαν -όπως λέει- ξαφνικά απέναντί του να ζητούν σύνταγμα.
Αλλά ο πυροβολισμός στο πανεπιστήμιο κάθε άλλο παρά αντίδραση στην παρούσα κατάσταση είναι. Και όχι μόνον αυτό. Προβλέπεται να καταχωρηθεί στην ιστορία ως «φαιδρά κατάστασις, που εσήμανε δύο πρωτιές για τον εκπαιδευτικό και διοικητικό βίο της εμβρυικής συνταγματικής μοναρχίας…».
ΕΝΑ ΠΑΘΙΑΣΜΕΝΟ ΓΛΕΝΤΟΚΟΠΙ…
«Φοιτηταί διαφόρου ηλικίας, τω συνόλω οκτώ, εορτάζοντες την ονομαστικήν εορτήν επαρχιώτου συναδέλφου των παρήγγειλαν εις τον φούρνον τεράστιον γιουβέτσι. Αλλά ευθύς εγεννήθη η απορία πού θα φαγωθή το γιουβέτσι αυτό και πού θα ευρεθή ο κατάλληλος χώρος δια την διασκέδασιν. Ευτυχώς παρουσιάσθη αμέσως σταλείς από την θείαν πρόνοιαν, ο επιστάτης του Πανεπιστημίου, ο οποίος προσέφερε μίαν αίθουσαν υπό τον όρον να λάβη μέρος εις το γιουβέτσι…».
Ο χρονογράφος Γεώργιος Β. Τσοκόπουλος, βασικός συνεργάτης του εντύπου «Παναθήναια» περιγράφει το επεισόδιο, που θα προκαλέσει την πρώτη φοιτητική διαδήλωση και κατάληψη του κεντρικού κτηρίου στα Προπύλαια, αλλά και την πρώτη πειθαρχική τιμωρία -με απόλυση- δημοσίου υπαλλήλου. Όπως σημειώνει ο συντάκτης του κειμένου (Παναθήναια, 15/12/1907, σ. 152), πρόκειται για περιστατικό, γνωστό ως «η στάσις του γιουβετσιού», συνέβη μέρες μετά την παραχώρηση του συντάγματος, και περιγράφεται με γλαφυρότητα από τον πρωτεργάτη της δημοτικής αστυνομίας Θεόδωρο Δημητρίου.
Όσο κι αν η πασπαλισμένη με σπαρταριστές λεπτομέρειες περιγραφή τού γράφοντος θα προκαλεί ευθυμία στον αναγνώστη του μέλλοντος, αυτή την εποχή το συμβάν έχει προκαλέσει ανησυχία στο παλάτι και έναν επιπλέον πονοκέφαλο στον Ανδρέα Μεταξά, που ό,τι ανέλαβε τον ρόλο του πρωθυπουργού στη μεταβατική κυβέρνηση έως τις εκλογές μετά την παραχώρηση συντάγματος από τον βασιλιά Όθωνα.
Πέριξ του παλατιού λοιπόν, στο περιθώριο των γεγονότων, η ζωή εξελίσσεται και το πανεπιστήμιο, όπου -όπως σημειώνει ο Τσοκόπουλος- «οι φοιτηταί δεν είναι νεαροί και αμύστακες έφηβοι, είναι άνδρες ώριμοι. Το δε μέτρον της Κυβερνήσεως ν΄ ακροώνται τα μαθήματα ως ακροαταί οι δημόσιοι υπάλληλοι και αν δεν έχουν απολυτήριον του γυμνασίου, προικίζει το Πανεπιστήμιον όχι πλέον με ωρίμους, αλλά και με παριλήκους», είναι μία πολυμελής οικογένεια της οποίας τα μέλη συνυπάρχουν σε κακά και καλά… Έτσι και αυτή τη μέρα, 26 Οκτωβρίου του 1843, που είναι η ονομαστική γιορτή ενός εκ των φοιτητών, η στενή παρέα οργανώνει φαγοπότι με αρνί γιουβετσάκι, κρασί και διασκέδαση. Το μόνο πρόβλημα είναι πού θα συντελεσθεί η κατάνυξις. Λύση δίνει ο επιστάτης του πανεπιστημίου Γιώργης Στρατής, με την προϋπόθεση ότι θα συμμετέχει και ο ίδιος, και το βράδυ σε μία από τις κεντρικές αίθουσες του Ιδρύματος επί της οδού Πανεπιστημίου στήνεται το γλέντι. Οι οκτώ φοιτητές μαζί με τον επιστάτη ξεκοκκαλίζουν το αρνί και πίνουν στην υγειά του εορτάζοντος.
«Αλλά η εργασία αυτή δεν ήτο δυνατόν να γίνη εντελώς αθορύβως και ησύχως. Κρασί προσεκομίσθη άφθονον και οι συνδαιτυμόνες έπιναν με όρεξιν, δίδοντος το παράδειγμα του κλητήρος. Μίαν στιγμήν τα θρανία παρεμερίσθησαν και οι εορτασταί ήρχισαν να χορεύουν τραγουδούντες με όλην την δύναμιν των φωνητικών των οργάνων· επί τέλους ο φουστανελλάς επιστάτης έσυρε από την μέσην του την πιστόλαν και επυροβόλησεν ενθουσιωδώς εις τον αέρα»! εξακολουθεί στην περιγραφή του ο χρονογράφος των Παναθηναίων.
ΞΥΛΟ, ΤΜΩΡΙΕΣ, ΑΝΑΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ… ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΑ ΣΤΗ ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΓΙΟΥΒΕΤΣΙΟΥ
Πυροβολισμοί μέσα στην «κιβωτό των ιδεών» σε ένα κλίμα ήδη δυναμιτισμένο από τις πολιτικές εξελίξεις! Η φασαρία και οι φωνές, που όμως απ΄ έξω δεν είναι δυνατό να αναγνωρισθούν ως εκρήξεις ευθυμίας και κεφιού, συγκεντρώνουν τους περαστικούς, μεταξύ των οποίων -για κακή τύχη της κεφάτης συντροφιάς- βρίσκεται και ο καθηγητής Νομικής του Ιδρύματος, Γκέοργκ Φέντερ (Georg Feder). Ο Βαυαρός αρεοπαγίτης εισβάλλει λάβρος στον χώρο της γιορτής, διαπληκτίζεται με τους φοιτητές και ξυλοφορτώνει τον κουμπουροφόρο επιστάτη, που βρίσκεται στο… τσακίρ κέφι και δεν αντιλαμβάνεται και πολλά. Και σα να μην έφταναν οι… ψιλές που ρίχνει στον έρμο υπάλληλο, τον καταγγέλλει κιόλας στους χωροφύλακες, που τον συλλαμβάνουν για άσκοπη χρήση όπλου. Με την έντονη διαμαρτυρία τους οι οκτώ φοιτητές καταφέρνουν να πετύχουν την απελευθέρωσή του. Η δική τους τιμωρία έρχεται λίγες μέρες μετά, στις 29 Οκτωβρίου, όταν η Σύγκλητος του πανεπιστημίου αποφασίζει τόσο τη δική τους αποβολή, όσο και την απόλυση του επιστάτη.
«Αλλά οι αποβληθέντες συνεκάλεσαν τους φοιτητάς και τον λαόν εις τα προπύλαια του Πανεπιστημίου» αφηγείται το όργανο της δημοτικής αστυνομίας, Θόδωρος Δημητρίου. Είναι, βλέπεις, και η εφημερίδα «Ταχύπτερος φήμη» (γνωστή αργότερα ως «Φήμη»), που ρίχνει λάδι στη φωτιά, αναλαμβάνοντας με πύρινα δημοσιεύματα την υπεράσπιση των φοιτητών και προσφέροντας στους υποδαυλίζοντες την πολιτική αστάθεια πάτημα να καταχερίσουν τον Μεταξά και τη μεταβατική κυβέρνησή του.
Το κάλεσμα βρίσκει άμεση και πλατιά ανταπόκριση. Δέκα μέρες πολίτες και φοιτητές διαδηλώνουν στην είσοδο των προπυλαίων για το σκανδαλιστικό γιουβετσάκι «μετά γλυκόπιοτου οίνου», που οδήγησε στο… ασυγκράτητο τσακίρ κέφι εννέα ανθρώπους, ενώ για ένα 24ωρο οι «δράστες» φοιτητές με τη στήριξη συναδέλφων τους καταλαμβάνουν την αίθουσα παραδόσεων. «Και επειδή αι ημέραι ήσαν πλέον πονηραί και όλα ήσαν επικίνδυνα και οι σπινθήρες ηπείλουν πυραϊάν, η Σύγκλητος εδέχθη πάλιν τους φοιτητάς και οι κίνδυνοι οι οποίοι εγεννήθησαν μίαν στιγμήν απέθαναν εγκαίρως. Μόνον ο αρειμάνιος κλητήρ επλήρωσε τας αμαρτίας όλων, παυθείς από την θέσιν του» καταλήγει ο Τσοκόπουλος με την αφήγηση του Θεοδώρου.
Η ιστορία, ωστόσο, θα δικαιώσει και τον ατυχή επιστάτη. Οι διαδηλωτές έχουν πετύχει μία νίκη με την επαναφορά των «ταραξιών» φοιτητών, αλλά αδυνατούν να δεχθούν ότι ο υπάλληλος, που περιέπεσε στο σφάλμα του πυροβολισμού στον αέρα εν ώρα μέθης και κεφιού, πρέπει να το πληρώσει με το ψωμί του.
Η διαμαρτυρία συνεχίζεται και ο επιστάτης επαναπροσλαμβάνεται. Το όνομά του βέβαια θα καταγραφεί στα διοικητικά χρονικά του τόπου, καθώς -ανεξαρτήτως της αίσιας κατάληξης- θα είναι αυτός στον οποίο θα επιβληθεί η πρώτη πειθαρχική απόλυση υπαλλήλου του δημόσιου πανεπιστημίου.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ
- – Οδός Πανεπιστημίου (19ος – 21ος αι.), Θ. Γιοχάλας / Ζ. Βαϊου (Εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2025)
- – «Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών: Οι Διοικητικές του υπηρεσίες κατά την περίοδο του Οθώνειου και Εθνικού Πανεπιστημίου (1837-1911). Ιστορική κριτική προσέγγιση», Αλ. Παπανικολάου (ΕΚΠΑ, Αθήνα 2017)
- – Ανέκδοτες επιστολές της βασίλισσας Αμαλίας στον πατέρα της, 1836-1853 Α΄τ. (Εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2020)
- – Περιγέλωτος βασίλειον, Λ. Λουβή (Εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2002)
- – Πρωθυπουργοί της Ελλάδος, Αντ. Μακρυδημήτρης (Εκδ. Ι. Σιδέρης, Αθήνα 1997)
- – Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης Α.Σ.Κ.Τ.
- – Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)
- – ΦΕΚ αριθμ.16, εν Αθήναις, 24 Απριλίου 1857
- – ΕΚΠΑ – e stories
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ευρωπαϊκός συναγερμός για ελαιόλαδο από την Κρήτη: Η Ελλάδα υπέβαλε το πόρισμα της διερεύνησης
- Νέος Βουτζάς: Αποκλειστικό βίντεο με δεκάδες αγριογούρουνα που κάνουν βόλτες κάτω από σπίτι με μωρά και μικρά παιδιά
- Επιστρέφει το best seller σεμινάριο Food Safety Culture Advanced Training Course μετά το έντονο ενδιαφέρον των επαγγελματιών του κλάδου
- Ξηροφθαλμία: Από το προειδοποιητικό σημάδι αυτοάνοσων στον κανόνα 20-20-20 και τις νέες θεραπείες
- Τρία μωρά 2-5 μηνών στο νοσοκομείο με αλλαντίαση – Μαζική ανάκληση γάλακτος από τη Γερμανία
- Μεγάλη αλυσίδα αποσύρει έτοιμη κοτοσαλάτα από τα ράφια – Το επαναλαμβανόμενο λάθος που κοστίζει ακριβά σε εταιρείες και λιανεμπόρους
- Σε ετοιμότητα οι Ελληνικές αρχές μετά την ευρωπαϊκή ειδοποίηση για επικίνδυνο τσάι (φωτογραφία)
