Ο πρόεδρος της Ελληνικής Οφθαλμολογικής Εταιρείας, Χ. Πίτσας, εξηγεί πώς η ξηροφθαλμία συνδέεται με τη φλεγμονή και τα αυτοάνοσα νοσήματα και αναλύει τον κανόνα 20-20-20 για όσους εργάζονται μπροστά σε οθόνες
Κάψιμο, τσούξιμο, αίσθηση άμμου στα μάτια, θολή όραση και επίμονη ενόχληση. Για εκατομμύρια ανθρώπους η ξηροφθαλμία αποτελεί πλέον μέρος της καθημερινότητας, με τη συχνότητά της να αυξάνεται συνεχώς εξαιτίας της πολύωρης χρήσης οθονών, των κλιματιστικών, αλλά και παραγόντων που σχετίζονται με την ηλικία και την υγεία μας. Αυτό που λίγοι γνωρίζουν είναι ότι η ξηροφθαλμία δεν θεωρείται πλέον ένα απλό πρόβλημα έλλειψης δακρύων.
Η σύγχρονη επιστημονική γνώση την αντιμετωπίζει ως μια χρόνια φλεγμονώδη νόσο, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί ακόμη και ένδειξη υποκείμενων αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως το σύνδρομο Sjögren ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούμε; Πώς επηρεάζουν τα κινητά και οι υπολογιστές την υγεία των ματιών; Τι ρόλο παίζει η διατροφή με ω3 λιπαρά οξέα; Γιατί οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση κινδυνεύουν περισσότερο; Και ποιες είναι οι νέες θεραπευτικές επιλογές που ξεπερνούν τα κλασικά τεχνητά δάκρυα; Ο πρόεδρος της Ελληνικής Οφθαλμολογικής Εταιρείας, χειρουργός οφθαλμίατρος, διευθυντής ΕΣΥ στην Οφθαλμολογική Κλινική του Ασκληπιείου Βούλας, διδάκτωρ του ΕΚΠΑ Χρήστος Πίτσας, σε συνέντευξη του στο Πρακτορείο Fm και στη δημοσιογράφο Τάνια Μαντουβάλου, απαντά στα πιο συχνά ερωτήματα και εξηγεί πώς η έγκαιρη διάγνωση και η εξατομικευμένη θεραπεία μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Ο κανόνας των 20-20-20:Κάθε 20 λεπτά κοιτάζουμε για 20 δευτερόλεπτα σε απόσταση 20 ποδιών
Ερ: Η ξηροφθαλμία θεωρείται πλέον χρόνια φλεγμονώδης νόσος. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τον ασθενή;
Απ: Για πολλά χρόνια θεωρούσαμε ότι η ξηροφθαλμία είναι απλώς μια κατάσταση κατά την οποία το μάτι δεν παράγει αρκετά δάκρυα. Σήμερα, έχει αλλάξει αυτό και γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μια πιο σύνθετη και συχνά χρόνια πάθηση, στην οποία η φλεγμονή παίζει έναν καθοριστικό ρόλο. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί μόνο να ανακουφίσουμε τα συμπτώματα, αλλά πρέπει να αντιμετωπίσουμε και την αιτία που τα προκαλεί. Για τον ασθενή αυτό μεταφράζεται όμως, σε ανάγκη για σωστή διάγνωση, εξατομικευμένη θεραπεία και συχνά, μακροχρόνια παρακολούθηση.
Ερ: Πόσο έχει συμβάλλει η πολύωρη χρήση κινητών και υπολογιστών στην αύξηση των περιστατικών ξηροφθαλμίας και τι μπορούμε να κάνουμε όλοι εμείς που εργαζόμαστε πολλές ώρες μπροστά σε υπολογιστή;
Απ: Η πολύωρη χρήση ψηφιακών συσκευών θεωρείται από τους σημαντικότερους παράγοντες αύξησης των περιστατικών ξηροφθαλμίας. Όταν κοιτάζουμε μια οθόνη, ανοιγοκλείνουμε τα μάτια έως και 50 με 60% λιγότερο συχνά, απ ό,τι συνήθως. Τα βλεφαρίσματα γίνονται πιο ατελή, η δακρυική στιβάδα εξατμίζεται ταχύτερα. Άρα, οι εργαζόμενοι μπροστά σε υπολογιστή πρέπει να έχουν τον κανόνα των 20-20-20. Δηλαδή, κάθε 20 λεπτά κοιτάζουμε για 20 δευτερόλεπτα σε απόσταση 20 ποδιών, 6 μέτρα δηλαδή μακριά. Οπότε θέλουμε συχνά διαλείμματα, αλλά και χρήση υγραντήρα σε ξηρούς χώρους.
Διατροφή πλούσια σε ω3 λιπαρά οξέα συμβάλει στη μείωση της φλεγμονής
Ερ: Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούμε και πότε πρέπει να επισκεπτόμαστε οφθαλμίατρο πάραυτα.
Απ: Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι τσούξιμο, κάψιμο, αίσθηση ξένου σώματος ή άμμου στα μάτια, ερυθρότητα, θολή όραση που εμφανίζεται κατά διαστήματα και εύκολη κόπωση των ματιών. Πολλοί ασθενείς εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι ακόμα και η υπερβολική δακρύρροια μπορεί να αποτελεί ένδειξη ξηροφθαλμίας. Εάν τα συμπτώματα επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητα, είναι απαραίτητος ο οφθαλμολογικός έλεγχος, για να αντιμετωπιστεί η αιτία και να αποφευχθούν οι επιπλοκές. Εγώ θα έλεγα πάντα επίσκεψη σε οφθαλμίατρο.
Ερ: Τι ρόλο παίζει η διατροφή και τι ρόλο παίζουν τα κλιματιστικά
Απ: Η διατροφή επηρεάζει συνολικά τη συνολική υγεία του οφθαλμού και του σώματός μας. Μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε ω3 λιπαρά οξέα μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας των δακρύων και στη μείωση της φλεγμονής. Από την άλλη πλευρά, τα κλιματιστικά επηρεάζουν την εξάτμιση των δακρύων. Για αυτό, αρκετοί ασθενείς παρατηρούν ότι τα συμπτώματά τους επιδεινώνονται σε γραφεία, ή χώρους με έντονο κλιματισμό.
Ερ: Γιατί η ξηροφθαλμία είναι συχνότερη στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση;
Απ: Οι ορμονικές μεταβολές που συμβαίνουν μετά την εμμηνόπαυση, ξέρουμε ότι επηρεάζουν τόσο την παραγωγή όσο και την ποιότητα των δακρύων. Οι ορμόνες συμμετέχουν στις φυσιολογικές λειτουργίες των αδένων που προστατεύουν την οφθαλμική επιφάνεια και όταν τα επίπεδά τους αλλάζουν, αυξάνεται και η πιθανότητα εμφάνισης ξηροφθαλμίας.
Πώς σχετίζεται με σύνδρομο Sjögren και ρευματοειδή αρθρίτιδα
Ερ: Ποια είναι η σχέση της ξηροφθαλμίας με αυτοάνοσα νοσήματα, όπως το σύνδρομο Sjögren ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα;
Απ: Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ξηροφθαλμία δεν είναι ένα μεμονωμένο πρόβλημα. Μπορεί να είναι εκδήλωση ενός ευρύτερου συστηματικού νοσήματος. Το σύνδρομο Sjögren είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Καθώς ξέρουμε ότι προσβάλλει τους δακρυϊκούς και τους σιελογόνους αδένες, προκαλώντας έντονη ξηρότητα στα μάτια, αλλά και στο στόμα. Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να υπάρχουν και σε άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Γι’ αυτό όταν υπάρχουν συνοδά συμπτώματα, ή ιδιαίτερη σοβαρή ξηροφθαλμία, απαιτείται πιο διεξοδικός έλεγχος με παραπομπή και σε άλλες ειδικότητες.
Ερ: Και πώς θα καταλάβει ο οφθαλμίατρος ότι δεν πρόκειται για απλή ξηροφθαλμία και σχετίζεται με κάποια άλλη πάθηση, προκειμένου να παραπέμψει σε άλλη ειδικότητα;
Απ: Πολύ σημαντικό ρόλο παίζει η κλινική εξέταση που θα κάνει ο οφθαλμίατρος, ο οποίος μπορεί να διακρίνει ειδικά συμπτώματα και να παραπέμψει στον ειδικό, συνήθως στον ρευματολόγο, προτείνοντας και διάφορες άλλες εξετάσεις, όπως πχ βιοψία του στόματος, που από εκεί γίνεται η διάγνωση του συνδρόμου Sjögren.
Ερ: Πόσο σημαντικό είναι να εντοπιστεί η πραγματική αιτία της ξηροφθαλμίας πριν ξεκινήσει θεραπεία; Υπάρχει περίπτωση να γίνει λάθος και να ξεκινήσει θεραπεία για ξηροφθαλμία, ενώ ο ασθενής μπορεί να πάσχει από κάποιο αυτοάνοσο;
Απ: Είναι απολύτως απαραίτητο να εντοπιστεί η αιτία, γιατί η ξηροφθαλμία δεν είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς. Άλλοι έχουν μειωμένη παραγωγή δακρύων, άλλοι αυξημένη εξάτμιση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει φλεγμονή, ή και κάποιο υποκείμενο νόσημα. Αν δεν εντοπιστεί η πραγματική αιτία, η θεραπεία μπορεί να προσφέρει μόνο μια προσωρινή ανακούφιση, χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα. Άρα, λοιπόν, η σωστή διάγνωση είναι το πρώτο και το πιο σημαντικό βήμα για μια επιτυχημένη αντιμετώπιση.
Οι σημερινές θεραπείες στοχεύουν στη φλεγμονή
Ερ:Ποια είναι η τελευταία λέξη της θεραπείας, εκτός από τα τεχνητά δάκρυα που θεωρείται κλασσική θεραπεία;
Απ: Τα τεχνητά δάκρυα εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό εργαλείο, αλλά πλέον δεν είναι η μοναδική επιλογή. Σήμερα, διαθέτουμε θεραπείες που στοχεύουν στη φλεγμονή. Υπάρχουν εξειδικευμένες αγωγές για τη δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων (σσ μικροί αδένες που βρίσκονται μέσα στα βλέφαρα) Υπάρχουν επίσης, τα βύσματα δακρυϊκών σημείων, τα οποία τοποθετούνται στους δακρυϊκούς πόρους και βοηθούν στη διατήρηση των φυσικών δακρύων στην επιφάνεια του ματιού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, καθώς και πιο προηγμένες τεχνολογίες όπως η θεραπεία με έντονο παλμικό φως. Άρα, η σύγχρονη προσέγγιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη. Δεν αντιμετωπίζουμε απλώς το σύμπτωμα της ξηρότητας, αλλά προσπαθούμε να διορθώσουμε τον μηχανισμό που το προκαλεί, ώστε να πετύχουμε μια ουσιαστική και μακροχρόνια βελτίωση για τον ασθενή μας.
Ερ: Το καλοκαίρι που είναι πιο έντονο το πρόβλημα λόγω ζέστης τι προσέχουμε;
Απ: Το καλοκαίρι που αυξάνεται η εξάτμιση των δακρύων, πρέπει να χρησιμοποιούμε τα τεχνητά μας δάκρυα και οπωσδήποτε γυαλιά ηλίου, όχι μόνο για την ξηροφθαλμία, αλλά και για το ηλιακό φως.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τρία μωρά 2-5 μηνών στο νοσοκομείο με αλλαντίαση – Μαζική ανάκληση γάλακτος από τη Γερμανία
