Έναν εξαιρετικά σπάνιο τύπο καρκίνου, ο οποίος φαίνεται να μεταδίδεται από ψάρι σε ψάρι, επιβεβαίωσαν επιστήμονες σε καφέ γατόψαρα του Lake Memphremagog, μιας λίμνης που εκτείνεται μεταξύ του Βερμόντ στις ΗΠΑ και του Κεμπέκ στον Καναδά. Πρόκειται, σύμφωνα με τη νέα μελέτη, για τον πρώτο μεταδοτικό καρκίνο που έχει τεκμηριωθεί σε είδος ψαριού και τον πρώτο αντίστοιχο καρκίνο που έχει εντοπιστεί σε περιβάλλον γλυκού νερού.
Το φαινόμενο είχε παρατηρηθεί από ψαράδες ήδη από το 2012. Ορισμένα καφέ γατόψαρα εμφάνιζαν χαρακτηριστικές μαύρες αλλοιώσεις που εξαπλώνονταν στο δέρμα, στα πτερύγια, γύρω από το στόμα, ακόμη και στα μάτια. Μέχρι το 2014, σχεδόν ένα στα τρία ψάρια στη λίμνη παρουσίαζε παρόμοια σημάδια, γεγονός που οδήγησε τους επιστήμονες στην αναζήτηση της αιτίας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται γαριδάκια μετά από καταγγελίες για ασθένεια δύο καταναλωτών
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής επιστήμονες του University of Vermont, διαπίστωσε ότι οι αλλοιώσεις είναι μελάνωμα. Ωστόσο, τα ευρήματα δείχνουν ότι δεν πρόκειται απλώς για καρκίνο που αναπτύσσεται ανεξάρτητα σε κάθε ψάρι. Η γενετική ανάλυση έδειξε ότι τα καρκινικά κύτταρα από διαφορετικά ψάρια παρουσιάζουν εξαιρετικά μεγάλη γενετική ομοιότητα μεταξύ τους, ενώ διαφέρουν σημαντικά από το γενετικό υλικό των ψαριών που τα φέρουν.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπάνιο στη θάλασσα: Είναι πιο πιθανό να πάθω λοίμωξη από Vibrio όταν το νερό είναι ζεστό; Τι ισχύει και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Αυτό αποτελεί βασικό στοιχείο για την υπόθεση ότι πρόκειται για έναν «κλωνικά μεταδιδόμενο» καρκίνο: τα ίδια τα καρκινικά κύτταρα φαίνεται να περνούν από έναν οργανισμό σε άλλον και να εγκαθίστανται στον νέο ξενιστή. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι εκατοντάδες χιλιάδες γενετικές παραλλαγές είναι κοινές στα δείγματα των όγκων, αλλά απουσιάζουν από τα ψάρια-ξενιστές, ένα εύρημα που ξεπερνά κατά πολύ όσα θα αναμένονταν από συμβατικούς, ανεξάρτητους καρκίνους.
Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο μεταδίδεται ο καρκίνος δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί. Μία από τις θεωρίες συνδέει τη μετάδοση με την περίοδο αναπαραγωγής, όταν τα ψάρια συγκεντρώνονται σε ρηχά νερά και έρχονται σε στενή επαφή. Μια άλλη πιθανότητα είναι η επαφή με τον πυθμένα της λίμνης. Τα συγκεκριμένα γατόψαρα δεν έχουν λέπια και περνούν μεγάλο μέρος της ζωής τους κοντά στα ιζήματα, όπου θεωρητικά θα μπορούσαν να παραμείνουν καρκινικά κύτταρα που έχουν αποβληθεί από άλλα ψάρια.
Το εύρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή οι επιστήμονες έχουν επιβεβαιώσει μέχρι σήμερα μόνο λίγες περιπτώσεις μεταδοτικού καρκίνου στα ζώα. Ανάμεσά τους είναι ο μεταδοτικός καρκίνος του προσώπου που προσβάλλει τους διαβόλους της Τασμανίας, ένας μεταδοτικός όγκος που μεταδίδεται σε σκύλους μέσω της σεξουαλικής επαφής και ένας καρκίνος που μοιάζει με λευχαιμία και έχει εντοπιστεί σε δίθυρα μαλάκια, όπως μύδια και άλλα συγγενικά είδη.
Υπάρχει κίνδυνος από την κατανάλωση των ψαριών;
Το σημαντικότερο ερώτημα για τον άνθρωπο είναι, φυσικά, αν ένα τέτοιο ψάρι μπορεί να καταναλωθεί. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει γνωστός κίνδυνος για τον άνθρωπο από τον συγκεκριμένο καρκίνο. Τα καρκινικά κύτταρα είναι προσαρμοσμένα στο συγκεκριμένο είδος ψαριού και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν μπορούν να επιβιώσουν σε έναν άνθρωπο ή σε άλλο είδος.
Η ίδια εκτίμηση αφορά και την έκθεση στο νερό της λίμνης. Οι ερευνητές δεν έχουν εντοπίσει ένδειξη ότι ο συγκεκριμένος καρκίνος αποτελεί κίνδυνο για ανθρώπους που κολυμπούν στη Lake Memphremagog ή καταναλώνουν το νερό της.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ένα ψάρι με εμφανείς καρκινικές αλλοιώσεις αποτελεί καλή επιλογή για το τραπέζι. Η μελέτη δεν εξέτασε την ασφάλεια της κατανάλωσης ψαριών που παρουσιάζουν τους συγκεκριμένους όγκους. Μάλιστα, ο Mark Henderson, ένας από τους επικεφαλής της μελέτης, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι ο ίδιος προσωπικά δεν θα έτρωγε ψάρια που έχουν εμφανείς όγκους.
Παράλληλα, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι καταναλωτές πρέπει να ακολουθούν τις τοπικές οδηγίες για την κατανάλωση ψαριών. Οι συγκεκριμένες συστάσεις μπορεί να αφορούν άλλους πιθανούς ρυπαντές ή κινδύνους και δεν σχετίζονται αποκλειστικά με την παρουσία του συγκεκριμένου καρκίνου.
Η νέα μελέτη έχει πάντως προκαλέσει και επιστημονική συζήτηση. Η ιχθυοπαθολόγος Vicki Blazer, η οποία συμμετείχε αρχικά στην ερευνητική προσπάθεια, δεν πείστηκε ότι ο όγκος είναι αποκλειστικά ένας μεταδοτικός καρκίνος και απέσυρε το όνομά της από τη δημοσίευση. Η ίδια θεωρεί ότι περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η έκθεση σε αρσενικό, μπορεί να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.
Άλλοι ερευνητές που δεν συμμετείχαν στη μελέτη, ωστόσο, θεωρούν ότι τα γενετικά δεδομένα αποτελούν ισχυρή ένδειξη υπέρ της μετάδοσης του όγκου από ψάρι σε ψάρι. Η ακριβής σχέση ανάμεσα σε πιθανούς περιβαλλοντικούς παράγοντες και στη μετάδοση του καρκίνου παραμένει αντικείμενο έρευνας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το ενδεχόμενο η ασθένεια να μην είναι καινούργια. Οι ερευνητές εντόπισαν περιγραφή του Αμερικανού συγγραφέα Henry David Thoreau από το 1858, στην οποία αναφέρεται ένα άρρωστο ψάρι με εκτεταμένη μαύρη αλλοίωση στο κεφάλι. Η περιγραφή είναι αρκετά χαρακτηριστική ώστε οι επιστήμονες να εξετάζουν το ενδεχόμενο παρόμοιος καρκίνος να υπήρχε σε αμερικανικά ποτάμια και λίμνες εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα.
Για τους ανθρώπους, πάντως, το βασικό μήνυμα παραμένει καθησυχαστικό: δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα στοιχεία ότι ο συγκεκριμένος μεταδοτικός καρκίνος των γατόψαρων μπορεί να προσβάλει τον άνθρωπο. Αυτό όμως δεν αποτελεί σύσταση κατανάλωσης ψαριών που εμφανίζουν εμφανείς όγκους ή άλλες ύποπτες αλλοιώσεις. Η παρουσία μιας τέτοιας αλλοίωσης είναι λόγος να αποφεύγεται το συγκεκριμένο ψάρι και να ακολουθούνται οι επίσημες τοπικές οδηγίες για την αλιεία και την κατανάλωση ψαριών.
Το εύρημα, πέρα από την αλιευτική του σημασία, προσφέρει στους επιστήμονες ένα σπάνιο «παράθυρο» στην εξέλιξη του καρκίνου. Η δυνατότητα ενός καρκινικού κυττάρου να επιβιώνει και να μεταδίδεται από έναν οργανισμό σε έναν άλλο μπορεί να βοηθήσει τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα τι εμποδίζει συνήθως τους ανθρώπινους καρκίνους να εξαπλωθούν μεταξύ διαφορετικών οργανισμών και τι συμβαίνει όταν αυτά τα βιολογικά όρια παραβιάζονται.
Επιστημονική τεκμηρίωση:
Curd, E.E., Hart, S.F.M., Lubkowitz, J. et al. Brown bullhead catfish melanoma represents a novel transmissible cancer. Nature (2026). https://doi.org/10.1038/s41586-026-10828-6
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Γιατί «σαρώνουν» γρίπη Α και Covid τις Κυκλάδες Αυγουστιάτικα; Οι παράγοντες που ευνοούν τη μετάδοση
- 65 άνθρωποι με γαστρεντερίδα μετά από εκδήλωση – Πώς ένας εργαζόμενος μόλυνε τα φρούτα και τα αλλαντικά στις πιατέλες
- Ιός του Δυτικού Νείλου: 110 κρούσματα και 9 θάνατοι στην Ελλάδα – Δείτε τους δήμους με τα αυξημένα περιστατικά εγκεφαλίτιδας και μηνιγγίτιδας
- 72 άτομα με θερμική εξάντληση σε συναυλία και καταγγελίες για έλλειψη νερού – Πώς θα προστατευτείτε σε υπαίθριες εκδηλώσεις
- 4 απλές δοκιμασίες για να δείτε αν γερνάτε υγιείς
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
