Όταν η έλλειψη νερού υπονομεύει τη γεωργία σε μια περιοχή, οι επιπτώσεις διαχέονται στις παγκόσμιες αγορές, στη σταθερότητα και στην επισιτιστική ασφάλεια σε άλλες περιοχές.
Ένας νέος, ανησυχητικός απολογισμός της UN University στον Καναδά αναδεικνύει ότι ο πλανήτης εισέρχεται σε μια «εποχή παγκόσμιας χρεοκοπίας νερού». Οι όροι όπως «έλλειψη νερού» ή «κρίση νερού» δεν ανταποκρίνονται πλέον στην πραγματικότητα σε πολλές περιοχές, καθώς υπονοούν προσωρινές και αναστρέψιμες καταστάσεις. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αλήθεια είναι ότι ήδη έχουν ξεπεραστεί μη αναστρέψιμα όρια στις πηγές γλυκού νερού.
Ο κύριος συγγραφέας της έκθεσης, Κάβεχ Ματανί, διευθυντής του Ινστιτούτου για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία της UN University, τόνισε ότι πολλές περιοχές ζουν πέρα από τα υδρολογικά τους όρια και ότι σημαντικά συστήματα νερού έχουν ήδη «χρεοκοπήσει». Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την υπέρβαση των ετήσιων αποθεμάτων από ποτάμια, έδαφος και χιονοσκεπές, αλλά και την εξάντληση μακροπρόθεσμων αποθεμάτων σε υπόγεια υδροφόρα στρώματα, παγετώνες, υγροτόπους και άλλες φυσικές δεξαμενές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σοβαρός κίνδυνος τροφικής δηλητηρίασης από σαρδέλες σε κονσέρβα – Άμεση απόσυρση από τα ράφια των σούπερ μάρκετ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πλυντήριο πιάτων: Ποιες ταμπλέτες είναι πιο πιθανό να αφήσουν επικίνδυνα υπολείμματα στα σκεύη; Εργαστηριακό τεστ
Σύμφωνα με τον Ματανί, μια κρίσιμη ποσότητα υδατικών συστημάτων παγκοσμίως έχει ήδη υπερβεί οριστικά όρια, και αυτά τα συστήματα είναι πλέον συνδεδεμένα μέσω εμπορίου, μετανάστευσης, κλιματικών ανατροφοδοτήσεων και γεωπολιτικών εξαρτήσεων. Η νέα αυτή διασύνδεση αλλάζει ριζικά το παγκόσμιο τοπίο κινδύνου. Η γεωργία, που ευθύνεται για το μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης γλυκού νερού, αποτελεί τη βασική αιτία, ενώ τα παγκόσμια συστήματα τροφίμων συνδέονται στενά μέσω του εμπορίου και των τιμών. Όταν η έλλειψη νερού υπονομεύει τη γεωργία σε μια περιοχή, οι επιπτώσεις διαχέονται στις παγκόσμιες αγορές, στη σταθερότητα και στην επισιτιστική ασφάλεια σε άλλες περιοχές.
Η έκθεση αναφέρει ότι δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περιοχές με εδαφική καθίζηση, με κάποιες πόλεις να καταγράφουν ετήσια πτώση έως και 25 εκατοστά. Τέσσερα δισεκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν τουλάχιστον έναν μήνα ετησίως σοβαρή έλλειψη νερού. Τρία δισεκατομμύρια ζουν σε περιοχές όπου τα συνολικά αποθέματα νερού μειώνονται ή είναι ασταθή. Μεταξύ 2022 και 2023, 1,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι έζησαν υπό συνθήκες ξηρασίας. Παράλληλα, εκατομμύρια αγρότες προσπαθούν να παράγουν τρόφιμα με βάση περιορισμένες, μολυσμένες ή εξαφανιζόμενες πηγές νερού, ενώ χωρίς ταχεία μετάβαση σε εξοικονόμηση νερού στη γεωργία, η «χρεοκοπία νερού» θα εξαπλωθεί ραγδαία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται αλεύρι λόγω παρουσίας εντόμων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ποια πολύ γνωστή σοκολάτα «κέρδισε» την πρώτη θέση (και με διαφορά) για τη «Μειωμένη Συσκευασία της Χρονιάς 2025»;
Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς μπορεί να υπάρχει έλλειψη νερού όταν η Γη είναι γεμάτη από αυτό. Η απάντηση βρίσκεται στο γλυκό νερό που είναι διαθέσιμο και χρήσιμο. Σε πολλές περιπτώσεις οι αναλήψεις ξεπερνούν τον ρυθμό ανανέωσης. Ακόμη και σε περιοχές όπου τα συνολικά αποθέματα φαίνονται σταθερά, μειώνεται το πραγματικά αξιοποιήσιμο μέρος. Οι αιτίες περιλαμβάνουν τη ρύπανση του υπόγειου νερού, την υπερεκμετάλλευση, τη διάβρωση εδαφών, την αποδάσωση και τη ρύπανση, που επιδεινώνονται από την παγκόσμια θέρμανση.
Η έκθεση επισημαίνει ότι περισσότερες από τις μισές μεγάλες λίμνες παγκοσμίως έχουν χάσει νερό από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, και το 25% της ανθρωπότητας εξαρτάται άμεσα από αυτές. Σχεδόν το 50% της οικιακής κατανάλωσης νερού παγκοσμίως προέρχεται πλέον από υπόγεια ύδατα, ενώ το 40% του νερού άρδευσης αντλείται από υδροφόρα στρώματα που στεγνώνουν σταθερά. Περίπου το 70% των μεγάλων υδροφόρων στρωμάτων παρουσιάζουν μακροπρόθεσμες πτώσεις. Επιπλέον, 410 εκατομμύρια εκτάρια φυσικών υγροτόπων έχουν εξαφανιστεί τα τελευταία πενήντα χρόνια, σχεδόν όσο η έκταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο πλανήτης έχει χάσει πάνω από το 30% της μάζας των παγετώνων από το 1970. Δεκάδες μεγάλοι ποταμοί δεν φτάνουν πλέον στη θάλασσα κατά το μεγαλύτερο μέρος του έτους, ενώ 100 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμων εδαφών έχουν καταστραφεί λόγω αλάτωσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπορεί μια τροφική δηλητηρίαση να προκαλέσει καρδιακή προσβολή; Μελέτη αποκαλύπτει την αλήθεια
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψωμί του τοστ: Γιατί γίνεται πιο υγιεινό όταν το καταψύχετε;
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη σε πολλές περιοχές του κόσμου. Περίπου τα τρία τέταρτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν σε χώρες που θεωρούνται υδατικά ανασφαλείς ή κρίσιμα υδατικά ανασφαλείς. Στις πιο πληγείσες περιοχές συγκαταλέγονται η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική, τμήματα της Νότιας Ασίας και η νοτιοδυτική περιοχή των ΗΠΑ. Οι ειδικοί τονίζουν όμως ότι η «υδατική χρεοκοπία» δεν είναι μια σειρά τοπικών κρίσεων, αλλά κοινός παγκόσμιος κίνδυνος. Ακόμη και η Ευρώπη, παρά το γεγονός ότι διαθέτει επαρκείς υδατικούς πόρους σε πολλές περιοχές, επηρεάζεται μέσω των εμπορικών ροών, των τιμών και των αλυσίδων εφοδιασμού.
Για τη Γερμανία, οι ειδικοί παρουσιάζουν μια διαφοροποιημένη εικόνα. Η Ρίκε Μπέκερ από το Imperial College του Λονδίνου σημειώνει ότι η χώρα χρησιμοποιεί μόνο ένα σχετικά μικρό μέρος του διαθέσιμου νερού, ενώ μεγάλο μέρος της κατανάλωσης πραγματοποιείται μέσω εισαγωγών τροφίμων και βιομηχανικών προϊόντων, που προέρχονται εν μέρει από χώρες με σοβαρά υδατικά προβλήματα. Ο Γιόργκ Ντίτριχ από το Πανεπιστήμιο του Ανόβερου προσθέτει ότι στη Γερμανία μπορεί να υπάρξουν τοπικές ελλείψεις, ιδίως σε περιόδους ακραίας ξηρασίας ή λόγω νιτρικών ρύπων στα υπόγεια ύδατα, αλλά μια πλήρης κατάρρευση της υδροδότησης είναι συνήθως αναστρέψιμη.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το πολύ γνωστό προϊόν περιποίησης μαλλιών που αναδείχθηκε το χειρότερο σε εργαστηριακό τεστ, λόγω επικίνδυνων ουσιών
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αβοκάντο: Σε ποιο στάδιο ωρίμανσης είναι πιο υγιεινό;
Παρά την έντονη ανησυχία, οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι η «χρεοκοπία» δεν σημαίνει το τέλος. Όπως τονίζει ο Ματανί, η ανακήρυξη της χρεοκοπίας δεν είναι παραίτηση, αλλά μια ευκαιρία για επανεκκίνηση. Μόλις αναγνωριστεί, μπορούν να ληφθούν δύσκολες αποφάσεις, γιατί όσο περισσότερο καθυστερούμε, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το έλλειμμα. Η νέα προσέγγιση που προτείνεται είναι η διαχείριση χρεοκοπίας αντί της διαχείρισης κρίσεων. Δεν μπορούμε να επαναφέρουμε εξαφανισμένους παγετώνες ή να αναπληρώσουμε εντελώς συμπιεσμένα υδροφόρα στρώματα, αλλά μπορούμε να σταματήσουμε περαιτέρω απώλειες και να αναδιαμορφώσουμε θεσμούς ώστε να ζούμε μέσα σε νέα υδατικά όρια.
Η τρέχουσα ατζέντα για το νερό, που εστιάζει στην παροχή πόσιμου νερού, την υγιεινή και σε σταδιακές βελτιώσεις της αποδοτικότητας, δεν είναι πλέον κατάλληλη σε πολλές περιοχές. Οι κυβερνήσεις πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην αποτροπή περαιτέρω μη αναστρέψιμων ζημιών, όπως η απώλεια υγροτόπων, η εξάντληση και η ρύπανση των υπόγειων υδάτων. Ο αγροτικός τομέας, που είναι ιδιαίτερα υδατοβόρος, χρειάζεται ριζική αλλαγή στη γεωργία και την άρδευση.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν επίσης ότι η χρεοκοπία νερού δεν είναι μόνο υδρολογικό πρόβλημα, αλλά και ζήτημα δικαιοσύνης με σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις. Το βάρος πέφτει δυσανάλογα στους μικροκαλλιεργητές, τους ιθαγενείς πληθυσμούς, τους φτωχούς αστούς, τις γυναίκες και τους νέους, ενώ τα οφέλη από την υπερεκμετάλλευση συχνά ωφελούν ισχυρούς φορείς.
Η έκθεση δημοσιεύεται ενόψει μιας συνόδου των Ηνωμένων Εθνών για το νερό στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στο τέλος του έτους. Οι συγγραφείς ελπίζουν ότι θα σηματοδοτήσει μια νέα αρχή στην παγκόσμια πολιτική για το νερό. Ο Ντίτερ Γκέρτεν από το Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) επισημαίνει ότι, παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, υπάρχει ένα ευρύ φάσμα βιώσιμων λύσεων που πρέπει απλώς να προωθηθούν και να εφαρμοστούν. Η Ρίκε Μπέκερ τονίζει ότι ο στόχος της έκθεσης δεν είναι να αποθαρρύνει ή να παρουσιάσει την αποτυχία ως δεδομένη, αλλά να αφυπνίσει και να κινητοποιήσει για δράση σε παγκόσμιο, εθνικό και τοπικό επίπεδο.
Μπορείτε να διαβάσετε την έκθεση ΕΔΩ
Φωτογραφία άρθρου Shutterstock
