Ένα ασυνήθιστο θαλάσσιο ζώο που καταναλώνεται σε χώρες της Ασίας βρίσκεται στο επίκεντρο έρευνας για τη γήρανση του εγκεφάλου, καθώς ουσίες που περιέχει φαίνεται να μπορούν να βελτιώσουν ορισμένες από τις αλλαγές που συνδέονται με την ηλικία. Πρόκειται για τα θαλάσσια χιτωνόζωα, γνωστά ως ασκίδια, από τα οποία προέρχονται οι πλασμαλογόνες, μια κατηγορία λιπιδίων που υπάρχει φυσιολογικά στον ανθρώπινο οργανισμό και βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στον εγκέφαλο, την καρδιά και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού.
Η έρευνα που επανήλθε στο προσκήνιο αφορά πειράματα σε θηλυκά ποντίκια ηλικίας 16 μηνών, τα οποία θεωρούνται ηλικιωμένα για το συγκεκριμένο ζωικό μοντέλο. Οι ερευνητές χορήγησαν πλασμαλογόνες που είχαν εξαχθεί από το ασκίδιο Halocynthia roretzi για διάστημα δύο μηνών και στη συνέχεια αξιολόγησαν τη γνωστική λειτουργία και τις αλλαγές στον εγκέφαλο. Η αρχική μελέτη δημοσιεύθηκε το 2022, επομένως τα σημερινά δημοσιεύματα δεν αφορούν νέα κλινική δοκιμή σε ανθρώπους.
Καλύτερη επίδοση στη μνήμη
Η διαφορά ανάμεσα στα ηλικιωμένα ποντίκια που έλαβαν πλασμαλογόνες και σε εκείνα που δεν έλαβαν ήταν εμφανής στις δοκιμασίες μάθησης. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον λαβύρινθο νερού Morris, μια κλασική δοκιμασία κατά την οποία τα ζώα πρέπει να εντοπίσουν μια κρυμμένη πλατφόρμα μέσα σε πισίνα. Μετά από πέντε ημέρες εκπαίδευσης, τα ποντίκια που είχαν λάβει τις πλασμαλογόνες εντόπιζαν την πλατφόρμα σημαντικά ταχύτερα, παρουσιάζοντας καλύτερη χωρική μάθηση και μνήμη σε σχέση με τα ηλικιωμένα ζώα της ομάδας ελέγχου. Η εξέταση του εγκεφάλου έδωσε μια πιθανή εξήγηση για αυτή τη βελτίωση. Στον ιππόκαμπο, περιοχή που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη μνήμη και τη μάθηση, παρατηρήθηκαν περισσότερες συνάψεις και καλύτερη διατήρηση των συναπτικών δομών στα ζώα που έλαβαν πλασμαλογόνες. Οι συνάψεις αποτελούν τα σημεία επικοινωνίας μεταξύ των νευρικών κυττάρων και η απώλεια ή δυσλειτουργία τους συνδέεται στενά με τη γνωστική έκπτωση κατά τη γήρανση.
Οι αναλύσεις έδειξαν παράλληλα ότι η χορήγηση των ουσιών συνδεόταν με ενίσχυση της νευρογένεσης και της συναπτικής πλαστικότητας, δηλαδή της ικανότητας του εγκεφάλου να δημιουργεί και να τροποποιεί νευρωνικές συνδέσεις. Παράλληλα, μειώθηκε η ενεργοποίηση των μικρογλοιακών κυττάρων και η νευροφλεγμονή στον εγκέφαλο των ηλικιωμένων ποντικιών.
Το εντυπωσιακό εύρημα με το τρίχωμα
Η επίδραση δεν περιορίστηκε στις εγκεφαλικές λειτουργίες. Κατά τη διάρκεια του πειράματος, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα ηλικιωμένα ποντίκια που λάμβαναν πλασμαλογόνες άρχισαν να αναπτύσσουν νέο, μαύρο τρίχωμα, το οποίο ήταν παχύτερο και πιο γυαλιστερό. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, η αλλαγή έγινε ορατή περίπου από την τρίτη εβδομάδα της χορήγησης και στη συνέχεια ενισχύθηκε. Οι πλασμαλογόνες αποτελούν σημαντικά συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών και τα επίπεδά τους τείνουν να μειώνονται με την ηλικία. Η μείωση έχει επίσης συσχετιστεί σε προηγούμενες έρευνες με νευροεκφυλιστικές παθήσεις, μεταξύ άλλων τη νόσο Αλτσχάιμερ και τη νόσο Πάρκινσον, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η συγκεκριμένη μελέτη αποδεικνύει πως οι πλασμαλογόνες μπορούν να προλάβουν ή να θεραπεύσουν αυτές τις ασθένειες. Ένας από τους μηχανισμούς που εξετάζουν οι ερευνητές αφορά την ευκαμψία των μεμβρανών των συνάψεων, καθώς οι πλασμαλογόνες μπορεί να επηρεάζουν τη δομή τους και κατ’ επέκταση την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων. Παράλληλα, εξετάζεται και η πιθανότητα να εμπλέκεται ο άξονας εντέρου και εγκεφάλου, καθώς προηγούμενα δεδομένα δείχνουν ότι οι πλασμαλογόνες μπορούν να επηρεάσουν το μικροβίωμα του εντέρου.
Παρά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα, δεν υπάρχουν στοιχεία από τη συγκεκριμένη έρευνα που να δείχνουν ότι η κατανάλωση ασκιδίων ή η λήψη συμπληρωμάτων πλασμαλογονών αντιστρέφει τη γήρανση στους ανθρώπους. Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε ηλικιωμένα ποντίκια και διήρκεσε δύο μήνες, ενώ απαιτούνται μελέτες σε ανθρώπους για να διαπιστωθεί αν υπάρχει αντίστοιχη επίδραση στη μνήμη, ποια δόση θα ήταν αποτελεσματική και αν η μακροχρόνια χρήση είναι ασφαλής.
