Το κακάο έχει βρεθεί τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της έρευνας για τις πιθανές επιδράσεις του στον εγκέφαλο, κυρίως λόγω των πολυφαινολών και των φλαβανολών που περιέχει. Οι συγκεκριμένες ενώσεις έχουν μελετηθεί για πιθανές επιδράσεις στην εγκεφαλική κυκλοφορία, τη νευροπλαστικότητα, τη διάθεση και τη γνωστική λειτουργία, με τα αποτελέσματα όμως να μην είναι ίδια σε όλους τους τομείς. Μια νέα ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Nutrition συγκεντρώνει τα μέχρι σήμερα κλινικά και προκλινικά δεδομένα και καταλήγει σε μια πιο συγκεκριμένη εικόνα, καθώς τα στοιχεία είναι πιο ενθαρρυντικά για τη διάθεση και ορισμένους μηχανισμούς που σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου, ενώ οι αποδείξεις για συνολική βελτίωση της μνήμης και της γνωστικής λειτουργίας παραμένουν περιορισμένες. Οι ερευνητές εξέτασαν ιδιαίτερα τις φλαβανόλες και τις προκυανιδίνες, ενώ αναφέρθηκαν και στην επιγαλλοκατεχίνη και άλλες ενώσεις που μπορεί να συμμετέχουν στις βιολογικές επιδράσεις του κακάο. Ένας από τους μηχανισμούς που έχουν προταθεί αφορά την αύξηση της παραγωγής μονοξειδίου του αζώτου και τη βελτίωση της αγγειοδιαστολής, κάτι που μπορεί να ενισχύσει τη ροή του αίματος στον εγκέφαλο. Παράλληλα, η ανασκόπηση εξετάζει την επίδραση των πολυφαινολών σε φλεγμονώδεις και οξειδωτικούς μηχανισμούς, καθώς και στις οδούς BDNF και CREB, οι οποίες συνδέονται με τη νευροπλαστικότητα και τη λειτουργία των νευρώνων.
Το σημείο στο οποίο η νέα ανασκόπηση εντοπίζει πιο συνεπή ένδειξη οφέλους είναι η διάθεση και ιδιαίτερα ορισμένα συμπτώματα που σχετίζονται με την καταθλιπτική διάθεση. Τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα περιλαμβάνουν διαφορετικές δοκιμές σε ανθρώπους, με αρκετές από αυτές να καταγράφουν βελτίωση σε δείκτες διάθεσης μετά από κατανάλωση κακάο ή προϊόντων πλούσιων σε πολυφαινόλες. Ωστόσο, οι μελέτες διαφέρουν σημαντικά ως προς την ποσότητα, τη διάρκεια και τη μορφή χορήγησης, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να προσδιοριστεί μία συγκεκριμένη ποσότητα κακάο που να έχει αποδεδειγμένα την ίδια επίδραση σε όλους. Σε μία από τις κλινικές δοκιμές που εξετάζει η ανασκόπηση συμμετείχαν 47 υπέρβαροι ή παχύσαρκοι μεσήλικες, οι οποίοι έλαβαν συμπλήρωμα κακάο ή αντίστοιχο έλεγχο για τέσσερις εβδομάδες. Τα συμπτώματα κατάθλιψης μειώθηκαν και στις δύο ομάδες, ενώ στην ομάδα του κακάο παρατηρήθηκε επίσης αύξηση της ομοβανιλικού οξέος στο πλάσμα, μιας ουσίας που αποτελεί μεταβολίτη της ντοπαμίνης. Οι μεταβολές της συγκεκριμένης ουσίας συσχετίστηκαν με αλλαγές στα συμπτώματα κατάθλιψης.
Άλλες δοκιμές που περιλαμβάνονται στην ανασκόπηση έχουν δώσει επίσης ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η κατανάλωση μαύρης σοκολάτας για οκτώ εβδομάδες συνδέθηκε με μεγαλύτερη μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης σε σύγκριση με σοκολάτα γάλακτος. Σε άλλη μελέτη, ρόφημα πλούσιο σε πολυφαινόλες κακάο για 30 ημέρες συνδέθηκε με βελτίωση της αίσθησης ικανοποίησης και ηρεμίας, χωρίς όμως να καταγραφούν σημαντικές άμεσες επιδράσεις στη διάθεση ή στη γνωστική λειτουργία.
Υπάρχουν επίσης δεδομένα που συνδέουν την κατανάλωση κακάο με αλλαγές στο εντερικό μικροβίωμα, γεγονός που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του άξονα εντέρου και εγκεφάλου. Σε μελέτη που εξετάστηκε στην ανασκόπηση, άτομα που κατανάλωναν 30 γραμμάρια μαύρης σοκολάτας με 85% κακάο ημερησίως για τρεις εβδομάδες παρουσίασαν αλλαγές στην ποικιλότητα των βακτηρίων του εντέρου και σε συγκεκριμένα βακτηριακά είδη. Οι αλλαγές αυτές συσχετίστηκαν επίσης με μεταβολές στο αρνητικό συναίσθημα.
Εδώ τα αποτελέσματα είναι σαφώς λιγότερο ομοιόμορφα. Μελέτες σε ζώα παρουσιάζουν αρκετά συνεπή αποτελέσματα, με τις πολυφαινόλες του κακάο να έχουν συνδεθεί με βελτίωση της χωρικής μνήμης, της νευρογένεσης στον ιππόκαμπο και της συναπτικής πλαστικότητας. Ωστόσο, όταν εξετάζονται οι κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, η εικόνα γίνεται πολύ πιο σύνθετη.
Σε παλαιότερη τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή μελέτη σε 40 υγιείς νέους ενήλικες, η χορήγηση 250 mg φλαβανολών κακάο καθημερινά για τέσσερις εβδομάδες δεν οδήγησε σε γενικευμένη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας. Υπήρξε όμως άμεση βελτίωση στην υποκειμενική αίσθηση νοητικής κόπωσης και σε μία από τις δοκιμασίες αριθμητικών υπολογισμών.
Άλλη τυχαιοποιημένη μελέτη σε 211 υγιείς ενήλικες ηλικίας 50 έως 75 ετών εξέτασε διαφορετικές δόσεις φλαβανολών κακάο για 12 εβδομάδες. Δεν διαπιστώθηκε βελτίωση σε όλες τις δοκιμασίες μνήμης και αναγνώρισης αντικειμένων, όμως παρατηρήθηκε βελτίωση σε συγκεκριμένη δοκιμασία μάθησης που εξαρτάται από τον ιππόκαμπο, ιδιαίτερα μεταξύ των συμμετεχόντων που είχαν τη χαμηλότερη ποιότητα διατροφής στην αρχή της μελέτης.
Ακόμη μεγαλύτερη δοκιμή, το COSMOS-Mind, εξέτασε περισσότερους από 3.500 ηλικιωμένους συμμετέχοντες για την επίδραση εκχυλίσματος κακάο που παρείχε 500 mg φλαβανολών την ημέρα. Η μελέτη δεν έδειξε σημαντική συνολική βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας, γεγονός που ενισχύει την εικόνα ότι οι πιθανές επιδράσεις του κακάο στον εγκέφαλο δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε γενική βελτίωση της μνήμης ή των γνωστικών ικανοτήτων.
Η νέα ανασκόπηση επισημαίνει επομένως ότι τα πιο ενδιαφέροντα δεδομένα στους ανθρώπους αφορούν τη διάθεση, τη νοητική κόπωση και ορισμένες επιμέρους γνωστικές λειτουργίες, ενώ οι μεγάλες κλινικές δοκιμές δεν έχουν δείξει μέχρι σήμερα σημαντική γενικευμένη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας. Παράλληλα, οι μηχανισμοί που έχουν παρατηρηθεί σε πειραματικά μοντέλα, όπως η ενεργοποίηση των οδών BDNF/CREB, η βελτίωση της εγκεφαλικής κυκλοφορίας και οι αντιφλεγμονώδεις δράσεις, δεν έχουν ακόμη τεκμηριωθεί στον ίδιο βαθμό στον άνθρωπο.
