Για πολλά χρόνια, το βάρος και ο Δείκτης Μάζας Σώματος, γνωστός ως ΔΜΣ, αποτελούσαν τα βασικά μεγέθη που χρησιμοποιούνταν για την αξιολόγηση του υπερβάλλοντος βάρους και της παχυσαρκίας. Ωστόσο, ο αριθμός στη ζυγαριά δεν δείχνει πού βρίσκεται το λίπος στο σώμα, ενώ η κατανομή του λίπους μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων υγείας. Το λίπος που συσσωρεύεται στην περιοχή της κοιλιάς, και ιδιαίτερα το σπλαχνικό λίπος γύρω από τα εσωτερικά όργανα, έχει συνδεθεί με μεταβολικές και καρδιαγγειακές διαταραχές. Μια νέα ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο Current Obesity Reports εξετάζει τον ρόλο της περιμέτρου μέσης σε συνδυασμό με τον ΔΜΣ και υποστηρίζει ότι οι δύο μετρήσεις μπορούν να δώσουν διαφορετικές και συμπληρωματικές πληροφορίες για τον κίνδυνο που σχετίζεται με την παχυσαρκία. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η περίμετρος μέσης συνδέεται με τις επιβαρύνσεις της υγείας ακόμη και όταν λαμβάνεται υπόψη ο ΔΜΣ, ενώ όταν οι δύο δείκτες εξετάζονται ταυτόχρονα ως συνεχείς μεταβλητές, η περίμετρος μέσης εμφανίζεται ως ισχυρότερος προγνωστικός δείκτης για αρκετές εκβάσεις υγείας.
Ο ΔΜΣ υπολογίζεται από το βάρος και το ύψος και χρησιμοποιείται ευρέως για την ταξινόμηση του υπέρβαρου και της παχυσαρκίας. Έχει όμως έναν σημαντικό περιορισμό, καθώς δεν μπορεί να διαχωρίσει το λίπος από τη μυϊκή μάζα ούτε να δείξει πού βρίσκεται το σωματικό λίπος. Ένα άτομο με υψηλό ΔΜΣ μπορεί να έχει διαφορετικό μεταβολικό προφίλ από ένα άλλο άτομο με τον ίδιο ΔΜΣ, ανάλογα με την κατανομή του λίπους. Η περίμετρος μέσης προσθέτει αυτή την πληροφορία. Η αυξημένη κοιλιακή περίμετρος χρησιμοποιείται ως δείκτης κεντρικής ή κοιλιακής παχυσαρκίας και συνδέεται με υψηλότερη πιθανότητα μεταβολικών διαταραχών, όπως αυξημένη αρτηριακή πίεση, διαταραχές των λιπιδίων και διαβήτη τύπου 2. Η σχέση αυτή έχει καταγραφεί σε διαφορετικούς πληθυσμούς και σε μελέτες που εξετάζουν την περίμετρο μέσης είτε ανεξάρτητα είτε σε συνδυασμό με τον ΔΜΣ.
Μάλιστα, μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026 και περιέλαβε 135.352 ενήλικες ηλικίας 35 έως 75 ετών διαπίστωσε ότι η περίμετρος μέσης συνδεόταν ισχυρότερα από τον ΔΜΣ με αρκετούς μεταβολικούς δείκτες. Κάθε αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση στην περίμετρο μέσης συνδεόταν με μεγαλύτερη αύξηση της συστολικής αρτηριακής πίεσης και πολύ ισχυρότερη αύξηση της γλυκόζης νηστείας και των τριγλυκεριδίων σε σύγκριση με αντίστοιχη αύξηση του ΔΜΣ. Στην ίδια μελέτη, τα άτομα με αυξημένη περίμετρο μέσης αλλά χωρίς αυξημένο ΔΜΣ είχαν επίσης αυξημένο κίνδυνο για ορισμένες παθήσεις. Ο συνδυασμός αυξημένου ΔΜΣ και αυξημένης περιμέτρου μέσης είχε ακόμη υψηλότερες συσχετίσεις με υπέρταση, διαβήτη τύπου 2, δυσλιπιδαιμία και πολλαπλές μεταβολικές παθήσεις.
Γιατί έχει σημασία το λίπος στην κοιλιά
Η σημασία της περιμέτρου μέσης σχετίζεται κυρίως με την κατανομή του λιπώδους ιστού. Το σπλαχνικό λίπος βρίσκεται γύρω από όργανα της κοιλιακής περιοχής και διαφέρει βιολογικά από το υποδόριο λίπος που βρίσκεται ακριβώς κάτω από το δέρμα. Η αυξημένη συσσώρευση σπλαχνικού λίπους συνδέεται με μεταβολικές διεργασίες που μπορούν να επηρεάσουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη, τα λιπίδια του αίματος και τη φλεγμονώδη δραστηριότητα. Για τον λόγο αυτό, δύο άνθρωποι με ίδιο βάρος ή ίδιο ΔΜΣ δεν έχουν απαραίτητα τον ίδιο κίνδυνο. Η διαφορά μπορεί να βρίσκεται στο ποσοστό και την κατανομή του λίπους, με μεγαλύτερη κοιλιακή συσσώρευση να συνδέεται με δυσμενέστερο μεταβολικό προφίλ.
Η νέα ανασκόπηση υποστηρίζει ακριβώς την ανάγκη να μην αντιμετωπίζονται ο ΔΜΣ και η περίμετρος μέσης ως ανταγωνιστικές μετρήσεις. Οι συγγραφείς προτείνουν τη συνδυασμένη αξιολόγησή τους, επειδή η παχυσαρκία δεν αποτελεί ενιαία κατάσταση και διαφορετικοί συνδυασμοί σωματικού βάρους και κοιλιακού λίπους μπορούν να συνδέονται με διαφορετικά επίπεδα κινδύνου. Η ίδια ανασκόπηση επισημαίνει ότι όταν η περίμετρος μέσης και ο ΔΜΣ χρησιμοποιούνται ως συνεχείς μεταβλητές, αντί να χωρίζονται απλώς σε κατηγορίες, η περίμετρος μέσης διατηρεί ισχυρότερη σχέση με τις εκβάσεις υγείας, ενώ η σχέση του ΔΜΣ εξασθενεί. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η προσέγγιση αυτή μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ακρίβεια στην εκτίμηση του ατομικού κινδύνου, αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε ένα όριο ΔΜΣ ή σε μία συγκεκριμένη περίμετρο μέσης.
Οι συστάσεις του 2026 αναφέρουν ότι ο ΔΜΣ μπορεί να χρησιμοποιείται ως εργαλείο αρχικού ελέγχου, αλλά η περίμετρος μέσης μπορεί να προσθέσει πληροφορίες για την κεντρική συσσώρευση λίπους και να βοηθήσει στην αναγνώριση ατόμων που ενδέχεται να μην αξιολογούνται σωστά μόνο με βάση τον ΔΜΣ. Σε ενήλικες μη ασιατικής καταγωγής, οι οδηγίες που περιλαμβάνονται στα πρότυπα του 2026 χρησιμοποιούν ως ενδεικτικά όρια για την παχυσαρκία περίμετρο μέσης τουλάχιστον 102 εκατοστά στους άνδρες και 88 εκατοστά στις γυναίκες, όταν χρησιμοποιείται η συγκεκριμένη μέθοδος αξιολόγησης. Για άτομα ασιατικής καταγωγής χρησιμοποιούνται χαμηλότερα όρια. Οι αριθμοί αυτοί δεν πρέπει να ερμηνεύονται απομονωμένα, καθώς η αξιολόγηση εξαρτάται από το συνολικό κλινικό προφίλ και τα χαρακτηριστικά του ατόμου.
