Τα συμπληρώματα ιχθυελαίου χρησιμοποιούνται ευρέως για την πρόσληψη των ωμέγα 3 λιπαρών οξέων, κυρίως του EPA και του DHA, και συχνά συνδέονται με την καρδιαγγειακή υγεία. Όσον αφορά όμως την αρτηριακή πίεση, τα δεδομένα είναι πιο συγκεκριμένα. Οι μελέτες δείχνουν ότι τα ωμέγα 3 μπορεί να συνδέονται με μια μικρή πτώση της πίεσης, με το όφελος να είναι περισσότερο εμφανές σε ανθρώπους που έχουν ήδη αυξημένες τιμές, ενώ σε όσους έχουν φυσιολογική πίεση η μεταβολή είναι αρκετά μικρότερη. Μια συστηματική ανάλυση 71 κλινικών δοκιμών, που δημοσιεύτηκε το 2022 στο Journal of the American Heart Association, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην πρόσληψη EPA και DHA και την αρτηριακή πίεση. Στις μελέτες συμμετείχαν σχεδόν 5.000 ενήλικες ηλικίας από 22 έως 86 ετών, με ή χωρίς υπέρταση ή διαταραχές των λιπιδίων, ενώ οι συμμετέχοντες λάμβαναν ωμέγα 3 μέσω της διατροφής ή συμπληρωμάτων για περίπου 10 εβδομάδες κατά μέσο όρο. Η πρόσληψη 2 έως 3 γραμμαρίων EPA και DHA την ημέρα συνδέθηκε με μέση μείωση περίπου 2 mmHg τόσο στη συστολική όσο και στη διαστολική πίεση.
Η διαφορά ήταν μεγαλύτερη στους ανθρώπους που είχαν υπέρταση. Στην ίδια ανάλυση, η κατανάλωση περίπου 3 γραμμαρίων ωμέγα 3 ημερησίως συνδέθηκε με μέση μείωση της συστολικής πίεσης κατά 4,5 mmHg στα άτομα με υπέρταση, ενώ σε όσους δεν είχαν υπέρταση η αντίστοιχη μείωση ήταν περίπου 2 mmHg. Στα 5 γραμμάρια ημερησίως, η μέση μείωση της συστολικής πίεσης στους υπερτασικούς ήταν σχεδόν 4 mmHg, ενώ στους ανθρώπους χωρίς υπέρταση ήταν μικρότερη από 1 mmHg.
Τι συμβαίνει στα αγγεία
Η πιθανή επίδραση των ωμέγα 3 στην πίεση δεν έχει αποδοθεί σε έναν μόνο μηχανισμό. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι μπορεί να συμβάλλουν στη χαλάρωση και τη διαστολή των αιμοφόρων αγγείων, διευκολύνοντας έτσι τη ροή του αίματος. Παράλληλα, έχει μελετηθεί η επίδρασή τους στη φλεγμονή και στο οξειδωτικό στρες, παράγοντες που συνδέονται με τη λειτουργία των αγγείων. Ωστόσο, η ίδια η έρευνα δεν δίνει μια απλή απάντηση για το πόσο ιχθυέλαιο χρειάζεται κάποιος. Τα συμπληρώματα που κυκλοφορούν στην αγορά δεν περιέχουν όλα την ίδια ποσότητα EPA και DHA, ενώ οι κλινικές δοκιμές έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικές δόσεις και διαφορετικά σκευάσματα. Έτσι, η αναφορά σε μια συγκεκριμένη ποσότητα «ιχθυελαίου» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο καταναλωτής λαμβάνει την ίδια ποσότητα ωμέγα 3 που χρησιμοποιήθηκε σε μια μελέτη.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ένα συμπλήρωμα μπορεί να αναγράφει στην ετικέτα τη συνολική ποσότητα ιχθυελαίου, ενώ η ποσότητα EPA και DHA αποτελεί ξεχωριστό στοιχείο. Ένα συνηθισμένο συμπλήρωμα μπορεί να περιέχει περίπου 300 mg ωμέγα 3 ανά κάψουλα, όμως οι συγκεντρώσεις διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των προϊόντων. Τα περίπου 3 γραμμάρια EPA και DHA που εξετάστηκαν στη σχετική έρευνα δεν αντιστοιχούν επομένως σε τρία γραμμάρια οποιουδήποτε συμπληρώματος ιχθυελαίου.
Η ποσότητα έχει επίσης σημασία επειδή η μεγαλύτερη δόση δεν σημαίνει αυτόματα μεγαλύτερη πτώση της πίεσης. Η ανάλυση έδειξε ότι οι άνθρωποι με υπέρταση μπορούσαν να παρουσιάσουν μεγαλύτερη ανταπόκριση στις υψηλότερες προσλήψεις, όμως οι ερευνητές υπογράμμισαν ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα για να καθοριστεί με ακρίβεια η βέλτιστη ποσότητα και το κατά πόσο το αποτέλεσμα μεταφράζεται σε μακροπρόθεσμο καρδιαγγειακό όφελος.
Το ψάρι παραμένει διαφορετική περίπτωση
Τα ωμέγα 3 δεν χρειάζεται να προέρχονται αποκλειστικά από συμπληρώματα. Τα λιπαρά ψάρια αποτελούν φυσική πηγή EPA και DHA, με τον σολομό, τη σαρδέλα, το σκουμπρί, την πέστροφα, τον τόνο και τη ρέγγα να περιλαμβάνονται στις βασικές διατροφικές πηγές. Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία συστήνει δύο μερίδες ψαριού την εβδομάδα, ιδιαίτερα λιπαρών ψαριών, ως μέρος μιας διατροφής που συνδέεται με την καρδιαγγειακή υγεία. Η διαφορά ανάμεσα στην τροφή και το συμπλήρωμα είναι σημαντική. Ένα γεύμα με ψάρι δεν παρέχει μόνο EPA και DHA, αλλά εντάσσεται σε ένα συνολικό διατροφικό πρότυπο, ενώ ένα συμπλήρωμα παρέχει μια συγκεκριμένη ποσότητα λιπαρών οξέων. Η ίδια η ανάλυση του 2022 βασίστηκε κυρίως σε μελέτες που αφορούσαν συμπληρώματα ιχθυελαίου, αν και υπήρχαν και δεδομένα από διατροφικές πηγές.
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να θεωρείται ότι περισσότερα ωμέγα 3 σημαίνουν αυτομάτως καλύτερο αποτέλεσμα. Τα συμπληρώματα ιχθυελαίου μπορεί να προκαλέσουν καούρα, χαρακτηριστική γεύση ή οσμή ψαριού και γαστρεντερικές ενοχλήσεις, ενώ έχουν επίσης συζητηθεί πιθανές επιδράσεις στην LDL χοληστερόλη, στην κολπική μαρμαρυγή και στην αιμορραγία, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται υψηλές δόσεις. Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν κάποιος λαμβάνει ήδη θεραπεία για την υπέρταση. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η προσθήκη ιχθυελαίου προσφέρει απαραίτητα επιπλέον σημαντική μείωση της πίεσης σε ανθρώπους που ήδη λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή. Τα συμπληρώματα ιχθυελαίου δεν χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο των αντιυπερτασικών φαρμάκων, ενώ η έρευνα για την επίδρασή τους στην πίεση παραμένει αντικείμενο μελέτης.
Για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, η διατροφή συνολικά έχει μεγαλύτερη σημασία από ένα μεμονωμένο συμπλήρωμα. Η περιορισμένη πρόσληψη αλατιού, η σωματική δραστηριότητα, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, ο επαρκής ύπνος και η περιορισμένη κατανάλωση αλκοόλ αποτελούν βασικές παρεμβάσεις που περιλαμβάνονται στις σύγχρονες συστάσεις για την αντιμετώπιση της αυξημένης πίεσης. Η έρευνα για τα ωμέγα 3 δείχνει επομένως ένα πιο περιορισμένο αποτέλεσμα. Περίπου 3 γραμμάρια EPA και DHA την ημέρα μπορεί να συνδέονται με μικρή μείωση της αρτηριακής πίεσης, κυρίως σε ανθρώπους με υπέρταση, όμως η ποσότητα αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με τη συνολική ποσότητα ιχθυελαίου ενός συμπληρώματος και δεν αποτελεί από μόνη της θεραπεία για την υπέρταση.
