Τι αποκαλύπτει η νέα γιγαντιαία μετα-ανάλυση για τη σχέση κατανάλωσης αλκοόλ και καρκίνου, ποιες ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο και γιατί ακόμη και μικρές ποσότητες δεν είναι ακίνδυνες.
Από το 1988, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, μέσω της Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), έχει κατατάξει το αλκοόλ –και συγκεκριμένα την αιθανόλη– στις ουσίες με βέβαιη καρκινογόνο δράση, στην ίδια κατηγορία με τον καπνό. Παρ’ όλα αυτά, σε αντίθεση με το κάπνισμα, η αντίληψη των κινδύνων που συνδέονται με την κατανάλωση αλκοόλ δεν έχει περάσει με την ίδια ένταση στο ευρύ κοινό. Πολιτισμικοί λόγοι, κοινωνικές συνήθειες αλλά και η συστηματική προσπάθεια της βιομηχανίας αλκοολούχων ποτών έχουν συμβάλει στη διατήρηση μιας πιο «αθώας» εικόνας για το αλκοόλ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Independent: Το καλύτερο ελαιόλαδο στα σούπερ μάρκετ της Βρετανίας για το 2026 είναι ελληνικό!
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζυμαρικά ιδιωτικής ετικέτας κοροϊδεύουν τον κόσμο – “Στα πράσα” από τις αρχές μετά από εργαστηριακή ανάλυση
Αρκεί μια ματιά στην τηλεόραση, τον κινηματογράφο ή τις δημοφιλείς σειρές: οι χαρακτήρες που καπνίζουν εμφανίζονται όλο και πιο σπάνια και συνήθως συνδέονται με αρνητικούς ρόλους, ενώ το αλκοόλ προβάλλεται σχεδόν παντού, σε κάθε ώρα της ημέρας και σε κάθε κοινωνικό πλαίσιο, φορτισμένο με ποικίλα και συχνά θετικά νοήματα. Ιδιαίτερα στις αμερικανικές παραγωγές, η κατανάλωση σκληρών ποτών σε σπίτια και γραφεία παρουσιάζεται ως κάτι απολύτως φυσιολογικό. Αυτή η πολιτισμική κανονικοποίηση καθιστά αναγκαία μια ευρείας κλίμακας αλλαγή νοοτροπίας, όπως έχουν επισημάνει επανειλημμένα οργανισμοί όπως ο ΠΟΥ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με επίσημες παρεμβάσεις ήδη από το 2023. Στο ίδιο πλαίσιο έρχεται να προστεθεί μια νέα, εκτενής μετα-ανάλυση, που ενισχύει με ισχυρά δεδομένα τη βάση πάνω στην οποία μπορούν να στηριχθούν πολιτικές πρόληψης και ενημέρωσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εσείς ξέρετε τι περιέχει το ψωμί εκτός από αλεύρι; Το 70% των καταναλωτών πάντως, δεν έχει ιδέα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καφές: Τα τρία σημάδια που δείχνουν ότι πρέπει να τον μειώσετε
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Cancer Epidemiology από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, ανέλυσε 62 έρευνες των τελευταίων ετών, με συνολικό δείγμα που κυμαίνεται μεταξύ 80 και 100 εκατομμυρίων ανθρώπων. Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους όγκους δεδομένων που έχουν ποτέ εξεταστεί στο πεδίο της σχέσης αλκοόλ και καρκίνου. Οι επιστήμονες μελέτησαν διαφορετικούς τύπους ερευνών, παρατηρητικές και ελεγχόμενες, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, το μορφωτικό επίπεδο, ο τρόπος ζωής, η παρουσία άλλων νοσημάτων –ιδίως ψυχικών– καθώς και η ποσότητα και η συχνότητα κατανάλωσης αλκοόλ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Χάπι αδυνατίσματος GLP-1: Ανυπομονησία στους καταναλωτές, πονοκέφαλος για τη βιομηχανία τροφίμων και ποτών
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σκόρδο ή Τζίντζερ: Ποιο είναι καλύτερο για την υγεία του ανοσοποιητικού; Διαιτολόγος εξηγεί
Τα ανησυχητικά αποτελέσματα
Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν με ακόμη μεγαλύτερη σαφήνεια ότι η κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης τουλάχιστον εννέα τύπων καρκίνου και ότι ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται όσο αυξάνονται η συχνότητα και η ποσότητα κατανάλωσης. Οι ισχυρότερες συσχετίσεις αφορούν καρκίνους του οισοφάγου, του ήπατος, του λάρυγγα, του στομάχου, της στοματικής κοιλότητας, του μαστού και του παχέος εντέρου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ταυτοποιήθηκε η σορός της 15χρονης Ελληνίδας που έχασε τη ζωή της την Πρωτοχρονιά στη φωτιά του Κραν Μοντανά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μάσκες προσώπου με κολλαγόνο: Κάνουν δουλειά; Τι λένε οι ειδικοί;
Πέρα από την εμφάνιση καρκίνου, το αλκοόλ επιδεινώνει και την πορεία άλλων σοβαρών παθήσεων. Ο καρκίνος του ήπατος εξελίσσεται ταχύτερα σε άτομα που καταναλώνουν αλκοόλ, με μικρότερα ποσοστά επιβίωσης, ενώ ηπατικές νόσοι όπως οι ηπατίτιδες τείνουν να οδηγούνται πιο γρήγορα σε ίνωση και κίρρωση σε σύγκριση με όσους δεν πίνουν. Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι προδιαθεσικοί παράγοντες. Ορισμένα γονίδια, κληρονομικά χαρακτηριστικά, η ένταξη σε συγκεκριμένες εθνοτικές ομάδες –με τους Αφροαμερικανούς να εμφανίζουν υψηλότερο κίνδυνο– καθώς και παθήσεις όπως η παχυσαρκία και ο διαβήτης, αυξάνουν περαιτέρω την πιθανότητα καρκίνου που σχετίζεται με το αλκοόλ.
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον καθοριστικό ρόλο της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και του μορφωτικού επιπέδου. Τα κοινωνικά πιο ευάλωτα στρώματα πλήττονται δυσανάλογα, καθώς παρουσιάζουν τόσο μεγαλύτερη έκθεση όσο και μεγαλύτερη ευαισθησία στις βλαβερές συνέπειες του αλκοόλ. Οι άνθρωποι με χαμηλότερο εισόδημα εμφανίζουν σοβαρότερες επιπτώσεις ακόμη και όταν καταναλώνουν τις ίδιες ποσότητες αλκοόλ με άτομα πιο ευκατάστατα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί τα Θεοφάνια τρώμε θαλασσινά;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το πόση ώρα μπορείς να ισορροπήσεις στο ένα πόδι λέει πολλά για την υγεία σου, σύμφωνα με τους επιστήμονες
Ο κίνδυνος διαφοροποιείται επίσης ανάλογα με την ηλικία πρώτης έκθεσης και το είδος του αλκοολούχου ποτού. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ισχυρότερη συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης μπύρας ή λευκού κρασιού και συγκεκριμένων καρκίνων, ενώ τα αποστάγματα φαίνεται να συνδέονται λιγότερο, πιθανώς επειδή καταναλώνονται πιο περιστασιακά. Το φύλο παίζει επίσης ρόλο, κυρίως λόγω διαφορών στη συμπεριφορά κατανάλωσης. Οι άνδρες τείνουν να πίνουν συχνότερα και πιο συστηματικά, γεγονός που αυξάνει σταθερά τον κίνδυνο, ενώ στις γυναίκες καθοριστικό παράγοντα αποτελούν τα επεισόδια υπερβολικής κατανάλωσης, ακόμη κι αν είναι λιγότερο συχνά.
Το κάπνισμα λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής του κινδύνου, ενώ η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, το ακραίο σωματικό βάρος, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, ορισμένες λοιμώξεις όπως το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και οι ιογενείς ηπατίτιδες, η κακή διατροφή, καθώς και ορμονικοί και ανοσολογικοί παράγοντες μπορούν να επιδεινώσουν περαιτέρω τις επιπτώσεις του αλκοόλ.
Στο επίκεντρο των μηχανισμών βρίσκεται η ακεταλδεΰδη, ο βασικός μεταβολίτης της αιθανόλης στον οργανισμό. Η ουσία αυτή προκαλεί άμεσες βλάβες στο DNA, αυξάνει τη διαπερατότητα των κυτταρικών μεμβρανών, ενισχύει την απορρόφηση άλλων καρκινογόνων, αυξάνει το οξειδωτικό στρες και επηρεάζει το ορμονικό και το ανοσοποιητικό σύστημα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον ευνοϊκό για την ανάπτυξη καρκίνου.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η αυστηρή τήρηση των διεθνών οδηγιών, που είτε δεν προβλέπουν καθόλου κατανάλωση αλκοόλ είτε επιτρέπουν μόνο ελάχιστες ποσότητες, προσφέρει ουσιαστική προστασία. Ωστόσο, η μείωση της κατανάλωσης δεν μπορεί να βασιστεί σε μία μόνο στρατηγική. Απαιτείται συνδυασμός ενημέρωσης, μέτρων, νομοθετικών περιορισμών και στοχευμένων παρεμβάσεων για τις ομάδες υψηλού κινδύνου, με στόχο όχι μόνο τη μείωση της κατανάλωσης αλλά και τον περιορισμό των υγειονομικών ανισοτήτων που πηγάζουν από κοινωνικές και οικονομικές διαφορές.
