Επιστημονική έκθεση που δημοσιεύτηκε στο Revista del Comité Científico de la AESAN για τη χρήση, τα όρια ασφάλειας και τις επιπτώσεις της πρόσληψης κρεατίνης μέσω συμπληρωμάτων διατροφής
Η κατανάλωση συμπληρωμάτων διατροφής με κρεατίνη βρίσκεται στο επίκεντρο επιστημονικής αξιολόγησης που πραγματοποίησε η Spanish Agency for Food Safety and Nutrition και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Revista del Comité Científico de la AESAN. Η έκθεση εξετάζει τόσο την αποτελεσματικότητα όσο και τους πιθανούς κινδύνους από τη χρήση της ουσίας, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στον αθλητισμό και τη φυσική άσκηση.
Η κρεατίνη είναι μια ουσία που παράγεται φυσικά από τον ανθρώπινο οργανισμό και αποθηκεύεται κυρίως στους μύες. Παράλληλα προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής, κυρίως από κόκκινο κρέας και ψάρια. Η χρήση της σε μορφή συμπληρώματος έχει ως στόχο την ενίσχυση της μυϊκής απόδοσης, κυρίως σε δραστηριότητες υψηλής έντασης και μικρής διάρκειας.
Η αποτελεσματικότητα της κρεατίνης εστιάζεται κυρίως στη βελτίωση της σωματικής απόδοσης κατά τη διάρκεια ασκήσεων μικρής διάρκειας και υψηλής έντασης. Ο μηχανισμός δράσης της συνδέεται με τον ρόλο της στην αναπλήρωση της τριφωσφορικής αδενοσίνης (ATP), που αποτελεί βασική πηγή ενέργειας για τους μύες κατά την έντονη προσπάθεια. Η συγκεκριμένη δράση έχει αναγνωριστεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 432/2012, ο οποίος επιτρέπει ισχυρισμούς υγείας για προϊόντα που παρέχουν ημερήσια πρόσληψη 3 γραμμαρίων κρεατίνης. Παράλληλα, γίνεται αναφορά και σε αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), σύμφωνα με την οποία η κρεατίνη, σε συνδυασμό με προπόνηση αντίστασης, μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της μυϊκής δύναμης σε άτομα άνω των 55 ετών. Τέλος, επισημαίνεται ότι, παρά την ανάπτυξη νέων μορφών κρεατίνης, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να δείχνουν ότι υπερέχουν σε αποτελεσματικότητα έναντι της μονοϋδρικής μορφής.
Η έκθεση εστιάζει ιδιαίτερα στην ασφάλεια της χρήσης. Για υγιείς ενήλικες, η καθημερινή πρόσληψη έως 3 γραμμαρίων κρεατίνης θεωρείται αποδεκτή, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 3,41 γραμμάρια κρεατίνης μονοϋδρικής ή 3,84 γραμμάρια υδροχλωρικής μορφής Αυτά τα επίπεδα καλύπτουν τις συνήθεις πρακτικές χρήσης των συμπληρωμάτων.
Σε ό,τι αφορά τις υψηλότερες δόσεις, που φτάνουν τα 20 έως 25 γραμμάρια ημερησίως για λίγες ημέρες, επισημαίνεται ότι πρόκειται για επίπεδα που δεν μπορούν να επιτευχθούν μέσω φυσιολογικής διατροφής. Αν και έχουν μελετηθεί εκτενώς, δεν θεωρούνται απαραίτητα για όλους τους χρήστες. Η πιο συχνά αναφερόμενη ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η κατακράτηση υγρών, ωστόσο τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι ομοιόμορφα και αρκετές μελέτες δεν επιβεβαιώνουν αυτό το εύρημα. Το βασικό ζήτημα ασφάλειας αφορά τη νεφρική λειτουργία. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κρεατίνη προκαλεί βλάβη στα νεφρά σε υγιή άτομα, ακόμη και σε μακροχρόνια χρήση. Ωστόσο, η χρήση της δεν συνιστάται σε άτομα με ήδη υπάρχουσα νεφρική νόσο.
Η έκθεση σημειώνει επίσης ότι η κατανάλωση κρεατίνης μπορεί να επηρεάσει εργαστηριακούς δείκτες και να δημιουργήσει την εικόνα νεφρικής δυσλειτουργίας χωρίς να υπάρχει πραγματική βλάβη. Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε πιθανή επιδείνωση ηπατικών προβλημάτων σε συνδυασμό με υψηλή κατανάλωση αλκοόλ, αν και τα δεδομένα προέρχονται κυρίως από πειραματικές μελέτες σε ζώα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε ομάδες πληθυσμού όπως οι έφηβοι στους οποίους η χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης παρουσιάζει αυξητική τάση για αθλητικούς σκοπούς. Ωστόσο η Επιστημονική Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι υπάρχουσες μελέτες για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά της σε μη ενήλικες παραμένουν ανεπαρκείς. Παρόλο που η ημερήσια πρόσληψη 3 g θεωρείται ασφαλής για υγιείς ενήλικες, για τους εφήβους δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα, ενώ ορισμένες ενδείξεις από έρευνες σε νεαρούς αθλητές ηλικίας 16 έως 21 ετών υποδηλώνουν πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στις αεροφόρους οδούς, ιδιαίτερα σε άτομα με αλλεργική προδιάθεση. Για τους λόγους αυτούς, η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ασφάλεια της κρεατίνης στους εφήβους δεν έχει τεκμηριωθεί πλήρως και απαιτείται περαιτέρω ερευνητική δραστηριότητα προκειμένου να εκτιμηθούν με ακρίβεια οι κίνδυνοι για τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Συνολικά, η αξιολόγηση καταλήγει ότι η χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης σε συνιστώμενες δόσεις είναι ασφαλής για υγιείς ενήλικες, ενώ η ανάγκη περαιτέρω έρευνας παραμένει για ειδικές ομάδες πληθυσμού και για συγκεκριμένες συνθήκες χρήσης.
Φωτογραφία άρθρου shutterstock
