Τα νανοπλαστικά συσσωρεύονται στις ωοθήκες, διαταράσσουν τις αναπαραγωγικές ορμόνες και προκαλούν συμπτώματα άγχους
Τα νανοπλαστικά, σωματίδια πλαστικού μικρότερα από ένα χιλιοστό, έχουν ανιχνευτεί σε ανθρώπινο αίμα, ήπαρ, εγκέφαλο, πλακούντα και ωοθηκικό ιστό. Η έκθεση σε αυτά γίνεται μέσω τροφής, νερού, αέρα και δέρματος, και η συσσώρευσή τους στα όργανα έχει συνδεθεί με οξειδωτικό στρες, φλεγμονή και ενδοκρινική διαταραχή. Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The FASEB Journal χρησιμοποίησε θηλυκά ψάρια ζέβρας ως μοντέλο για να εξετάσει αν η αερόβια άσκηση μπορεί να μετριάσει τις βλαπτικές επιπτώσεις της έκθεσης σε νανοπλαστικά. Τα ψάρια ζέβρας χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιοϊατρική έρευνα επειδή μοιράζονται περισσότερο από 70% των γονιδίων που σχετίζονται με ασθένειες με τον άνθρωπο, και ο ενδοκρινικός τους άξονας είναι παρόμοιος με αυτόν των θηλαστικών. Τα ψάρια εκτέθηκαν σε νανοπλαστικά πολυστυρενίου για 21 ημέρες, με ή χωρίς μέτρια αερόβια άσκηση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Περιττώματα τρωκτικών σε αλυσίδα κολοσσό οδήγησαν σε απόφαση-σταθμό του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου – Δεν αρκούν οι διαδικασίες HACCP
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σάββας Καλαϊτζίδης – GOODY’S EVEREST: «Η δημιουργικότητα είναι αποτέλεσμα κουλτούρας με όραμα!»
Τι κάνουν τα νανοπλαστικά στις ωοθήκες και τον εγκέφαλο
Η έκθεση σε νανοπλαστικά μόνη της προκάλεσε σημαντική συσσώρευση σωματιδίων στις ωοθήκες, αυξημένο οξειδωτικό στρες, αυξημένο θάνατο ωοθυλακικών κυττάρων και διαταραχή των αναπαραγωγικών ορμονών. Σε επίπεδο συμπεριφοράς, τα ψάρια εμφάνισαν συμπτώματα ανάλογα του άγχους και της κατάθλιψης σε τυποποιημένες δοκιμές, συνοδευόμενα από αυξημένα επίπεδα ορμόνης στρες. Αυτά τα ευρήματα είναι συνεπή με αυξανόμενο αριθμό μελετών που δείχνουν ότι τα νανοπλαστικά μπορούν να διαπεράσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να επηρεάσουν τη νευροενδοκρινική λειτουργία. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Small τον Φεβρουάριο 2026 έδειξε ότι τα νανοπλαστικά παρεμβαίνουν στη μετανάστευση νευρώνων GnRH που ελέγχουν την αναπαραγωγική λειτουργία, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο για την κατανόηση της σχέσης μεταξύ πλαστικής ρύπανσης και διαταραχών γονιμότητας. Ανασκόπηση 103 μελετών που δημοσιεύτηκε το 2025 στο Toxicology Mechanisms and Methods κατέληξε ότι τα νανοπλαστικά διαταράσσουν τις αναπαραγωγικές ορμόνες και τα πρότυπα έκφρασης γονιδίων, ενώ οι ωοθήκες φαίνονται ιδιαίτερα ευαίσθητες λόγω της υψηλής αγγείωσής τους και της ορμονικής τους δραστηριότητας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Περιττώματα τρωκτικών σε αλυσίδα κολοσσό οδήγησαν σε απόφαση-σταθμό του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου – Δεν αρκούν οι διαδικασίες HACCP
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σάββας Καλαϊτζίδης – GOODY’S EVEREST: «Η δημιουργικότητα είναι αποτέλεσμα κουλτούρας με όραμα!»
Ο ρόλος της άσκησης και του εντερικού μικροβιώματος
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της νέας μελέτης είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου η άσκηση ασκεί προστατευτική δράση. Η ταυτόχρονη αερόβια άσκηση μείωσε σημαντικά όλες τις αρνητικές επιπτώσεις που περιγράφηκαν, συμπεριλαμβανομένης της συσσώρευσης σωματιδίων στις ωοθήκες, του οξειδωτικού στρες, του θανάτου ωοθυλακικών κυττάρων και των συμπτωμάτων που σχετίζονται με άγχος. Η ανάλυση έδειξε ότι η άσκηση αντιστάθμισε τις ανισορροπίες του εντερικού μικροβιώματος που προκαλούνται από τα νανοπλαστικά. Αυτές οι μικροβιακές αλλαγές συνδέθηκαν με ενισχυμένο μεταβολισμό λιπαρών οξέων και τρυπτοφάνης, που με τη σειρά τους συσχετίστηκαν με βελτίωση της νευροενδοκρινικής υγείας. Με άλλα λόγια, η άσκηση φαίνεται να δρα μέσω του άξονα εντέρου-ωοθηκών-εγκεφάλου, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα του οργανισμού στις περιβαλλοντικές τοξίνες. Αυτό ευθυγραμμίζεται με ευρύτερη βιβλιογραφία που δείχνει ότι η αερόβια άσκηση βελτιώνει τη σύνθεση και ποικιλομορφία του εντερικού μικροβιώματος, ενισχύει την αντιοξειδωτική άμυνα και μειώνει τη συστηματική φλεγμονή. Αξίζει να σημειωθεί ότι η έρευνα διεξήχθη σε ζωικό μοντέλο και τα αποτελέσματα δεν μπορούν να μεταφερθούν απευθείας στον άνθρωπο χωρίς επιβεβαίωση από κλινικές μελέτες. Ωστόσο, δεδομένης της αδυναμίας αποφυγής έκθεσης σε νανοπλαστικά στη σύγχρονη ζωή, η ιδέα ότι τροποποιήσιμες συμπεριφορές όπως η άσκηση μπορούν να μετριάσουν τις βιολογικές επιπτώσεις αυτής της έκθεσης αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική κατεύθυνση έρευνας.
Πηγές:
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1096/fj.202600941R
- https://doi.org/10.1002/smll.202506171
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40432394/
