Το Δικαστήριο ουσιαστικά μετακινεί το ευρωπαϊκό δίκαιο τροφίμων από μία λογική «διαδικαστικής συμμόρφωσης» σε μία λογική πραγματικού αποτελέσματος – Δείτε τα επίσημα έγγραφα
Μια εξαιρετικά σημαντική απόφαση για την ασφάλεια τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξέδωσε στις 13 Μαΐου 2026 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε υπόθεση που αφορά την αλυσίδα σούπερ μάρκετ Aldi στο Βέλγιο και η οποία αναμένεται να επηρεάσει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο ελέγχονται τα σούπερ μάρκετ, οι αποθήκες τροφίμων και οι επιχειρήσεις λιανικής πώλησης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η απόφαση εκδόθηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Court of Justice of the European Union – CJEU) στην υπόθεση C-483/24 “Aldi SA”, ύστερα από προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το ανώτατο δικαστήριο του Βελγίου, το Cour de cassation (Ακυρωτικό Δικαστήριο Βελγίου) και θεωρείται ήδη από νομικούς και ειδικούς του ευρωπαϊκού δικαίου τροφίμων ως μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της δημόσιας υγείας και της ευθύνης των επιχειρήσεων τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Θάνατος Ελληνίδας στη Γαλλία: Πώς οι πιστωτικές κάρτες αποκάλυψαν τη φονική αλλαντίαση από σαρδέλες
Στην ουσία, το ευρωπαϊκό δικαστήριο κλήθηκε να απαντήσει σε ένα κρίσιμο νομικό ερώτημα: αρκεί και μόνο η επαναλαμβανόμενη ανεύρεση περιττωμάτων τρωκτικών και ιχνών παρασίτων μέσα σε καταστήματα τροφίμων για να θεωρηθεί ότι παραβιάζεται η ευρωπαϊκή νομοθεσία περί υγιεινής ή οι αρχές πρέπει να αποδείξουν επιπλέον ότι η εταιρεία δεν έλαβε όλα τα αναγκαία μέτρα πρόληψης;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εμφιαλωμένο νερό: Έφοδος 40 αστυνομικών καταπολέμησης της απάτης, στις εγκαταστάσεις της Νο1 μάρκας στον κόσμο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζικές ανακλήσεις τυριών από σούπερ μάρκετ και καταστήματα τροφίμων λόγω σοβαρού βιολογικού κινδύνου με ακραία μικροβιακά φορτία
Πώς ξεκίνησε η υπόθεση
Η υπόθεση αφορά σειρά ελέγχων που πραγματοποίησαν οι βελγικές αρχές μεταξύ Σεπτεμβρίου 2020 και Ιουλίου 2022 σε έξι καταστήματα και μία αποθήκη της Aldi στο Βέλγιο. Σύμφωνα με την απόφαση, οι επιθεωρητές κατέγραψαν σε επανειλημμένους ελέγχους την παρουσία περιττωμάτων τρωκτικών, ίχνη παρασίτων, ροκανισμένα και λερωμένα προϊόντα που βρίσκονταν προς πώληση, καθώς και συνθήκες που δημιουργούσαν κινδύνους επιμόλυνσης. Με βάση αυτά τα ευρήματα, η βελγική εισαγγελία άσκησε ποινική δίωξη κατά της Aldi για παραβίαση του Κανονισμού 852/2004 της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί υγιεινής τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εντατικοί έλεγχοι στα διόδια Μαλγάρων: Νέο πρόστιμο 1.500€ για μεταφορά ψωμιού χωρίς παραστατικά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το φρούτο που ενισχύει την άμυνα της επιδερμίδας απέναντι στον ήλιο – Έρευνα
Το επιχείρημα της Aldi
Η Aldi υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν επιβάλλει ένα «απόλυτο αποτέλεσμα» μηδενικής παρουσίας παρασίτων, αλλά υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα πρόληψης. Η εταιρεία βασίστηκε κυρίως στο σύστημα HACCP, δηλαδή το διεθνές σύστημα ανάλυσης κινδύνων και κρίσιμων σημείων ελέγχου που εφαρμόζεται στη βιομηχανία τροφίμων. Το HACCP αποτελεί μηχανισμό πρόληψης και παρακολούθησης κινδύνων. Οι επιχειρήσεις τροφίμων υποχρεούνται να καταγράφουν πιθανούς κινδύνους, να εφαρμόζουν διαδικασίες ελέγχου, να παρακολουθούν κρίσιμα σημεία και να διατηρούν αρχεία συμμόρφωσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | McDonald’s: Το viral video που «έκαψε» την υπεύθυνη βάρδιας ενώ μόλυνε φαγητό προκειμένου να εκδικηθεί πρώην σχέση της
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | «Υγιεινά σνακ» με τοξικό θάλλιο: Δηλητηρίαση καταναλωτή αποκάλυψε το πρόβλημα, η εταιρεία αρνείται να αποσύρει τα προϊόντα
Η Aldi υποστήριξε ουσιαστικά ότι, ακόμη κι αν εντοπίστηκαν τρωκτικά ή ίχνη παρασίτων, αυτό δεν αρκεί αυτομάτως για να αποδειχθεί παράβαση, εφόσον υπήρχαν διαδικασίες πρόληψης και ελέγχου. Αρχικά, μάλιστα, τα βελγικά δικαστήρια είχαν δεχθεί αυτή την προσέγγιση. Πρωτοβάθμιο και εφετειακό δικαστήριο είχαν αθωώσει την Aldi, θεωρώντας ότι οι υποχρεώσεις της νομοθεσίας είναι «υποχρεώσεις μέσων» και όχι «υποχρεώσεις αποτελέσματος». Το βελγικό ακυρωτικό δικαστήριο όμως αποφάσισε να ζητήσει δεσμευτική ερμηνεία από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Και στα ελληνικά ράφια το δημοφιλές ρύζι με τα ορυκτέλαια – «Aκατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση» σύμφωνα με το RASFF (μάρκα και φωτό)
Τι ακριβώς εξέτασε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Η υπόθεση αφορά κυρίως τον Κανονισμό 852/2004 για την υγιεινή των τροφίμων και τον Κανονισμό 178/2002, που αποτελεί τον βασικό πυλώνα του ευρωπαϊκού δικαίου τροφίμων. Το Δικαστήριο ξεκίνησε από μία θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού δικαίου: ότι η κύρια ευθύνη για την ασφάλεια των τροφίμων ανήκει στις ίδιες τις επιχειρήσεις τροφίμων. Η αρχή αυτή αναφέρεται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 30 του Κανονισμού 178/2002, όπου σημειώνεται ότι «ο υπεύθυνος επιχείρησης τροφίμων βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να δημιουργήσει ασφαλές σύστημα διάθεσης τροφίμων και να διασφαλίσει ότι τα τρόφιμα που διαθέτει είναι ασφαλή». Το Δικαστήριο έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στον ορισμό της «μόλυνσης» στον Κανονισμό 852/2004. Σύμφωνα με το άρθρο 2 του «μόλυνση σημαίνει την παρουσία ή εισαγωγή ενός κινδύνου». Παράλληλα, ο Κανονισμός 178/2002 ορίζει ως «κίνδυνο» κάθε βιολογικό, χημικό ή φυσικό παράγοντα που μπορεί να προκαλέσει βλάβη στην υγεία. Με βάση αυτή την ευρεία έννοια της μόλυνσης, το Δικαστήριο κατέληξε ότι η παρουσία περιττωμάτων τρωκτικών κοντά σε τρόφιμα αποτελεί από μόνη της σοβαρή ένδειξη παραβίασης των κανόνων υγιεινής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρόστιμο σε ΑΒ Βασιλόπουλο για το χαρτί περιτυλίγματος
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζική ανάκληση σταφίδας από τα ράφια των σούπερ μάρκετ λόγω τοξικής ουσίας
Η κρίσιμη νομική στροφή
Το σημαντικότερο στοιχείο της απόφασης βρίσκεται στο γεγονός ότι το Δικαστήριο απέρριψε ευθέως την άποψη ότι αρκεί μια επιχείρηση να αποδείξει πως είχε διαδικασίες HACCP και έγγραφα συμμόρφωσης. Στην παράγραφο 57 της απόφασης αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «η εφαρμογή των αρχών HACCP δεν μπορεί να απαλλάξει έναν υπεύθυνο επιχείρησης τροφίμων από την ευθύνη του». Με άλλα λόγια, το Δικαστήριο ξεκαθαρίζει ότι η ύπαρξη φακέλων, διαδικασιών, συμβάσεων απεντόμωσης ή συστημάτων παρακολούθησης δεν αρκεί όταν στην πράξη συνεχίζουν να εντοπίζονται ίχνη παρασίτων και μολύνσεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τροφική δηλητηρίαση: Γιατί ο εγκέφαλός μας «κατηγορεί» πάντα το τελευταίο φαγητό που φάγαμε
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | EFSA: Φυτοφάρμακα ανιχνεύθηκαν και σε βιολογικά προϊόντα στην ΕΕ
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο υπογράμμισε ότι ο βασικός στόχος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας είναι «το υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή ως προς την ασφάλεια των τροφίμων». Στην παράγραφο 39 το Δικαστήριο σημείωσε ακόμη ότι η προστασία της ασφάλειας των τροφίμων μπορεί να δικαιολογήσει «ακόμη και σημαντικές αρνητικές οικονομικές συνέπειες» για τις επιχειρήσεις τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί πρέπει να βάζεις λαδόκολλα στα συρτάρια του ψυγείου;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζυμαρικά: Τι να κάνετε για να μην κολλάνε ποτέ μεταξύ τους
Τι αποφάσισε τελικά το Δικαστήριο
Το Δικαστήριο προχώρησε σε μία ιδιαίτερα αναλυτική ερμηνεία διαφορετικών διατάξεων του Κανονισμού. Για τις διατάξεις που αφορούν τον εξοπλισμό, την αποθήκευση και την προστασία των τροφίμων από επιμόλυνση, το Δικαστήριο έκρινε ότι η απλή διαπίστωση παρουσίας περιττωμάτων και ιχνών παρασίτων αρκεί για να αποδειχθεί παραβίαση. Στην ουσία του διατακτικού της απόφασης αναφέρεται ότι «η διαπίστωση ιχνών και περιττωμάτων παρασίτων αρκεί για να αποδειχθεί ότι υπάρχει παράβαση». Το Δικαστήριο ξεκαθαρίζει επίσης ότι οι αρχές δεν χρειάζεται να αποδείξουν επιπλέον «ότι η επιχείρηση απέτυχε να λάβει όλα τα διαθέσιμα μέτρα». Η διατύπωση αυτή θεωρείται εξαιρετικά σημαντική, επειδή μετατοπίζει το βάρος από την ύπαρξη διαδικασιών στο πραγματικό αποτέλεσμα που βιώνει ο καταναλωτής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σάββας Καλαϊτζίδης – GOODY’S EVEREST: «Η δημιουργικότητα είναι αποτέλεσμα κουλτούρας με όραμα!»
Ακόμη πιο αυστηρή είναι η κρίση του Δικαστηρίου σχετικά με τις διαδικασίες καταπολέμησης παρασίτων. Στην παράγραφο 54 αναφέρεται ότι «η επαναλαμβανόμενη διαπίστωση τέτοιων ιχνών αρκεί για να αποδείξει ότι παραβιάστηκε η υποχρέωση ύπαρξης επαρκών διαδικασιών». Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι εάν οι αρχές βρίσκουν επανειλημμένα περιττώματα τρωκτικών ή ίχνη παρασίτων, θεωρείται πλέον ότι οι διαδικασίες pest control δεν ήταν επαρκείς, ακόμη κι αν στα χαρτιά υπήρχαν πρωτόκολλα και καταγραφές.
Η μοναδική εξαίρεση
Το Δικαστήριο έκανε μία μόνο σημαντική εξαίρεση. Για τις διατάξεις που αφορούν τη δομή και τα χαρακτηριστικά του κτιρίου — δηλαδή τη διαρρύθμιση, τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη χωροθέτηση των εγκαταστάσεων — έκρινε ότι δεν αρκεί μόνο η παρουσία παρασίτων. Συγκεκριμένα, έκρινε ότι πρέπει να αποδειχθεί πως «τα χαρακτηριστικά των εγκαταστάσεων δεν καθιστούν δυνατή την εφαρμογή ορθών πρακτικών υγιεινής». Αυτό σημαίνει ότι για να στοιχειοθετηθεί παράβαση σχετικά με τη δομή των εγκαταστάσεων, οι αρχές πρέπει να αποδείξουν συγκεκριμένα κατασκευαστικά ή λειτουργικά προβλήματα, όπως ρωγμές, ακατάλληλη διάταξη, αδυναμία καθαρισμού ή άλλα στοιχεία που εμποδίζουν αποτελεσματικά την υγιεινή.
Γιατί η απόφαση θεωρείται ιστορική
Η σημασία της απόφασης υπερβαίνει κατά πολύ την ίδια την Aldi. Το Δικαστήριο ουσιαστικά μετακινεί το ευρωπαϊκό δίκαιο τροφίμων από μία λογική «διαδικαστικής συμμόρφωσης» σε μία λογική πραγματικού αποτελέσματος. Μέχρι σήμερα, πολλές επιχειρήσεις στηρίζονταν στο επιχείρημα ότι διέθεταν διαδικασίες HACCP, αρχεία παρακολούθησης, συμβάσεις με εταιρείες απεντόμωσης και εσωτερικά πρωτόκολλα συμμόρφωσης. Η απόφαση όμως δείχνει ότι τα έγγραφα και οι διαδικασίες δεν αρκούν εάν στην πραγματικότητα οι επιθεωρητές βρίσκουν επανειλημμένα ενδείξεις μόλυνσης.
Η νομολογία αυτή αναμένεται να επηρεάσει: τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, τις αποθήκες logistics, τις επιχειρήσεις μεταφοράς τροφίμων, τη βιομηχανία τροφίμων, τους επίσημους ελέγχους υγιεινής σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, ενισχύει σημαντικά τη θέση των ελεγκτικών αρχών, καθώς πλέον η ίδια η ύπαρξη επαναλαμβανόμενης επιμόλυνσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως άμεση απόδειξη παράβασης.
Τι συμβαίνει τώρα με την Aldi
Η απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν αποτελεί η ίδια τελική ποινική καταδίκη της Aldi. Πρόκειται για προδικαστική απόφαση, δηλαδή δεσμευτική ερμηνεία του ευρωπαϊκού δικαίου, την οποία πρέπει πλέον να εφαρμόσει το βελγικό ανώτατο δικαστήριο. Ωστόσο, η Aldi έχασε το βασικό νομικό επιχείρημα πάνω στο οποίο είχε στηρίξει την υπεράσπισή της.
Το βελγικό δικαστήριο θα πρέπει τώρα να επανεξετάσει την υπόθεση υπό το πρίσμα της αυστηρής ερμηνείας που έδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Η υπόθεση θεωρείται ήδη σημείο αναφοράς για το ευρωπαϊκό δίκαιο τροφίμων και πιθανότατα θα χρησιμοποιείται στο μέλλον ως βασικό προηγούμενο σε υποθέσεις επιμόλυνσης τροφίμων, παρασίτων και ευθύνης επιχειρήσεων λιανικής πώλησης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Aldi είναι μία από τις μεγαλύτερες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στον κόσμο, γερμανικής προέλευσης, που λειτουργεί με μοντέλο χαμηλών τιμών και περιορισμένου κόστους, διαθέτοντας περίπου 13.000 έως 14.000 καταστήματα σε περισσότερες από 20 χώρες, όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Αυστραλία, ενώ είναι χωρισμένη στους δύο μεγάλους επιχειρησιακούς ομίλους Aldi Nord και Aldi Süd, γεγονός που της επιτρέπει να έχει εκτεταμένη διεθνή παρουσία και να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παίκτες παγκοσμίως στο λιανεμπόριο τροφίμων.
Διαβάστε την απόφαση-σταθμό του Δικαστηρίου της ΕΕ για την ευθύνη των επιχειρήσεων τροφίμων σε υποθέσεις επιμόλυνσης:
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πώς αφαιρούμε εύκολα το μελάνι από τα υφάσματα των επίπλων
