Η γήρανση δεν αποτυπώνεται μόνο στην ηλικία που αναγράφεται στην ταυτότητα. Ο τρόπος με τον οποίο κινούμαστε, ισορροπούμε, σηκωνόμαστε από το έδαφος και χρησιμοποιούμε τη μυϊκή μας δύναμη μπορεί να δώσει χρήσιμες ενδείξεις για τη φυσική μας κατάσταση και για το πώς ανταποκρίνεται ο οργανισμός στις αλλαγές που συνοδεύουν την ηλικία.
Υπάρχουν μάλιστα ορισμένες απλές δοκιμασίες που χρησιμοποιούνται στην έρευνα και στην κλινική αξιολόγηση και μπορούν να προσφέρουν μια εικόνα της κινητικότητας, της μυϊκής λειτουργίας και της ισορροπίας. Δεν αποτελούν, ωστόσο, από μόνες τους ιατρική διάγνωση ούτε μπορούν να προβλέψουν με βεβαιότητα πόσο υγιής θα είναι κάποιος στο μέλλον.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπάνιο στη θάλασσα: Είναι πιο πιθανό να πάθω λοίμωξη από Vibrio όταν το νερό είναι ζεστό; Τι ισχύει και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Η δοκιμασία «κάθομαι και σηκώνομαι»
Μία από τις δοκιμασίες που έχουν μελετηθεί περισσότερο είναι η ικανότητα να κατέβει κάποιος από όρθια θέση στο πάτωμα και στη συνέχεια να σηκωθεί ξανά, με όσο το δυνατόν λιγότερη υποστήριξη. Στη συγκεκριμένη δοκιμασία, το άτομο ξεκινά όρθιο, σταυρώνει το ένα πόδι πάνω από το άλλο στο ύψος των αστραγάλων και κατεβαίνει σε καθιστή θέση στο πάτωμα. Στη συνέχεια προσπαθεί να επιστρέψει στην όρθια θέση χωρίς να χρησιμοποιήσει τα χέρια, τα γόνατα ή τους πήχεις για στήριξη. Τα χέρια μπορούν να τεντωθούν μπροστά για να βοηθήσουν στην ισορροπία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται γαριδάκια μετά από καταγγελίες για ασθένεια δύο καταναλωτών
Η επίδοση βαθμολογείται σε κλίμακα 10 βαθμών, με πέντε βαθμούς για την κίνηση από την όρθια στην καθιστή θέση και πέντε για την επιστροφή στην όρθια θέση. Η χρήση κάποιου σημείου του σώματος για υποστήριξη μπορεί να μειώσει τη βαθμολογία.
Η σημασία της δοκιμασίας δεν βρίσκεται απλώς στο αν κάποιος μπορεί να ολοκληρώσει την κίνηση. Απαιτεί συνδυασμό μυϊκής δύναμης, ισορροπίας, συντονισμού και ελέγχου του σώματος. Μελέτη του 2025, στην οποία συμμετείχαν 4.282 ενήλικες ηλικίας 46 έως 75 ετών και οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για διάμεσο διάστημα 12,3 ετών, διαπίστωσε ότι τα υψηλότερα ποσοστά θανάτου από φυσικά και καρδιαγγειακά αίτια καταγράφηκαν μεταξύ όσων είχαν χαμηλότερη επίδοση στη συγκεκριμένη δοκιμασία.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μια χαμηλή βαθμολογία «προκαλεί» αυξημένο κίνδυνο θανάτου. Η δοκιμασία αποτελεί έναν δείκτη της συνολικής σωματικής λειτουργικότητας και όχι αυτόνομο προγνωστικό τεστ.
Τριάντα δευτερόλεπτα στο ένα πόδι
Η δεύτερη απλή δοκιμασία αφορά την ισορροπία. Η προσπάθεια είναι να σταθεί κάποιος στο ένα πόδι για 30 δευτερόλεπτα, χωρίς να χάσει την ισορροπία του. Το άλλο πόδι παραμένει στον αέρα και μπορεί να είναι ελαφρώς λυγισμένο. Η ικανότητα διατήρησης της ισορροπίας απαιτεί τη συνεργασία πολλών συστημάτων του οργανισμού. Η όραση, το αιθουσαίο σύστημα του έσω αυτιού, η ιδιοδεκτικότητα, η μυϊκή δύναμη και ο νευρομυϊκός έλεγχος πρέπει να λειτουργούν συντονισμένα.
Μελέτη του 2024 που δημοσιεύθηκε στο PLOS ONE έδειξε ότι η συγκεκριμένη δοκιμασία γίνεται ιδιαίτερα απαιτητική όσο αυξάνεται η ηλικία. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση ανθρώπων που ενδεχομένως χρειάζεται να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στην προπόνηση ισορροπίας, η οποία αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη μείωση του κινδύνου πτώσεων.
Εάν κάποιος δυσκολεύεται να σταθεί στο ένα πόδι, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι «γερνάει γρήγορα». Η ισορροπία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και μια τέτοια δοκιμασία δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως διάγνωση.
Πόσο γρήγορα περπατάμε;
Η ταχύτητα βάδισης θεωρείται ένας από τους πιο απλούς τρόπους αξιολόγησης της λειτουργικής κατάστασης ενός ανθρώπου. Έχει μάλιστα χαρακτηριστεί ως το «έκτο ζωτικό σημείο», επειδή μπορεί να δώσει πληροφορίες για την κινητικότητα και τη γενικότερη σωματική λειτουργία. Η αξιολόγηση μπορεί να γίνει μετρώντας τον χρόνο που χρειάζεται κάποιος για να περπατήσει 10 μέτρα σε επίπεδη επιφάνεια. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στο άρθρο, για υγιείς ενήλικες από τη δεκαετία των 20 έως και τη δεκαετία των 70, ένας μέσος χρόνος είναι περίπου 7 έως 8 δευτερόλεπτα, που αντιστοιχεί σε ταχύτητα περίπου 1,2 έως 1,4 μέτρα το δευτερόλεπτο.
Η βραδύτερη βάδιση έχει συσχετιστεί σε ερευνητικές μελέτες με επιταχυνόμενη γήρανση, αυξημένο κίνδυνο άνοιας και μεγαλύτερη πιθανότητα πτώσης. Ειδικότερα, έρευνα του 2018 διαπίστωσε ότι ταχύτητα βάδισης μικρότερη από 1 μέτρο το δευτερόλεπτο συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πτώσεων.
Η ταχύτητα, επομένως, δεν αφορά μόνο τα πόδια. Το περπάτημα απαιτεί συνεργασία μεταξύ εγκεφάλου, νευρικού συστήματος, καρδιάς, πνευμόνων, μυών και αρθρώσεων. Γι’ αυτό και μια σημαντική επιβράδυνση της βάδισης σε σχέση με την προηγούμενη κατάσταση ενός ανθρώπου μπορεί να αποτελεί λόγο για περαιτέρω αξιολόγηση.
Η δύναμη της λαβής
Ένας ακόμη δείκτης που χρησιμοποιείται ευρέως από τους επαγγελματίες υγείας είναι η δύναμη της λαβής του χεριού. Μετριέται με μια ειδική συσκευή, το δυναμόμετρο, την οποία το άτομο πιέζει με το χέρι για λίγα δευτερόλεπτα. Η δύναμη καταγράφεται συνήθως σε κιλά. Η δοκιμασία δεν αξιολογεί μόνο τη δύναμη των χεριών. Η δύναμη της λαβής έχει συσχετιστεί με τη συνολική μυϊκή λειτουργία και τη σωματική ικανότητα.
Τα επίπεδα δύναμης κορυφώνονται συνήθως στην πρώιμη ενήλικη ζωή και στη συνέχεια μειώνονται σταδιακά με την ηλικία. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρονται στο άρθρο, άνδρες ηλικίας 20 και 30 ετών εμφανίζουν συχνά τιμές περίπου 45 έως 47 κιλά, ενώ οι γυναίκες της ίδιας ηλικιακής ομάδας περίπου 28 έως 31 κιλά. Οι τιμές, ωστόσο, επηρεάζονται από την ηλικία, το φύλο, το ύψος, τη σωματική δραστηριότητα και άλλους παράγοντες, επομένως δεν υπάρχει μία μοναδική «φυσιολογική» τιμή για όλους.
Ανάλυση του 2024, η οποία εξέτασε ήδη υπάρχοντα δεδομένα, διαπίστωσε συσχέτιση μεταξύ χαμηλής δύναμης λαβής και αυξημένου κινδύνου νοσηλείας και θνησιμότητας. Έχουν επίσης αναφερθεί συσχετίσεις με παθήσεις όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο και χρόνιες παθήσεις των νεφρών, του ήπατος και του καρδιαγγειακού συστήματος.
Και εδώ, όμως, χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία. Η χαμηλή δύναμη λαβής δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει μία συγκεκριμένη ασθένεια. Πρόκειται για έναν δείκτη που φαίνεται να αντικατοπτρίζει σε κάποιο βαθμό τη συνολική σωματική λειτουργικότητα και την κατάσταση της μυϊκής υγείας.
Μπορεί να γίνει κάτι και χωρίς ειδικό εξοπλισμό;
Για μια απλή εκτίμηση της λειτουργικής δύναμης στο σπίτι μπορεί να χρησιμοποιηθεί η λεγόμενη άσκηση «farmer’s carry». Το άτομο κρατά ένα βάρος σε κάθε χέρι και περπατά για συγκεκριμένη απόσταση. Η άσκηση απαιτεί δύναμη στα χέρια και τους ώμους, αλλά ταυτόχρονα ενεργοποιεί σημαντικά τους μυς του κορμού και απαιτεί σταθερότητα και έλεγχο του σώματος. Δεν αντικαθιστά, βέβαια, την επίσημη μέτρηση με δυναμόμετρο.
Τι μας λένε τελικά αυτές οι δοκιμασίες;
Οι τέσσερις αξιολογήσεις εξετάζουν διαφορετικές πλευρές της σωματικής λειτουργίας: δύναμη και συντονισμό, ισορροπία, κινητικότητα και μυϊκή λειτουργία. Δεν υπάρχει όμως ένα τεστ που να μπορεί από μόνο του να απαντήσει εάν κάποιος «γερνάει καλά». Το σημαντικότερο είναι η πορεία στον χρόνο. Μια σταδιακή και αισθητή μείωση στην ταχύτητα βάδισης, στη δύναμη, στην ισορροπία ή στην ικανότητα εκτέλεσης καθημερινών κινήσεων μπορεί να είναι πιο χρήσιμη πληροφορία από μια μεμονωμένη μέτρηση.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η μυϊκή ενδυνάμωση και οι ασκήσεις ισορροπίας αποτελούν σημαντικά εργαλεία για τη διατήρηση της κινητικότητας όσο μεγαλώνουμε. Παράλληλα, η σωματική δραστηριότητα συνδέεται και με τη διατήρηση της γνωστικής υγείας.
Οι δοκιμασίες αυτές μπορούν, επομένως, να λειτουργήσουν ως ένα απλό «καμπανάκι» για τη φυσική κατάσταση, όχι όμως ως αυτόνομο ιατρικό τεστ. Εάν κάποιος παρατηρήσει σημαντική αλλαγή στην ισορροπία, στη βάδιση ή στη μυϊκή του δύναμη, ιδιαίτερα αν αυτή εμφανιστεί ξαφνικά, είναι προτιμότερο να συζητήσει την αλλαγή με επαγγελματία υγείας αντί να προσπαθήσει να βγάλει συμπεράσματα μόνος του.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Γιατί «σαρώνουν» γρίπη Α και Covid τις Κυκλάδες Αυγουστιάτικα; Οι παράγοντες που ευνοούν τη μετάδοση
- 65 άνθρωποι με γαστρεντερίδα μετά από εκδήλωση – Πώς ένας εργαζόμενος μόλυνε τα φρούτα και τα αλλαντικά στις πιατέλες
- Ιός του Δυτικού Νείλου: 110 κρούσματα και 9 θάνατοι στην Ελλάδα – Δείτε τους δήμους με τα αυξημένα περιστατικά εγκεφαλίτιδας και μηνιγγίτιδας
- 72 άτομα με θερμική εξάντληση σε συναυλία και καταγγελίες για έλλειψη νερού – Πώς θα προστατευτείτε σε υπαίθριες εκδηλώσεις
