Πρόκειται για την πιο σαφή μέχρι σήμερα αξιολόγηση που δείχνει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου για όσους χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα σε σύγκριση με όσους δεν ατμίζουν
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και προωθήθηκαν ως λιγότερο επιβλαβής εναλλακτική λύση σε σχέση με το συμβατικό κάπνισμα, καθώς και ως μέσο διακοπής του. Τα τελευταία χρόνια, η χρήση τους έχει αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα μεταξύ νεαρών ατόμων, με τα προϊόντα να διατίθενται σε μεγάλη ποικιλία γεύσεων και σχεδίων.
Όμως μία από τις πιο εκτεταμένες μέχρι σήμερα επιστημονικές αξιολογήσεις για τις επιπτώσεις του ηλεκτρονικού τσιγάρου στην υγεία, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα που περιέχουν νικοτίνη, είναι πιθανό να προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα και της στοματικής κοιλότητας. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Carcinogenesis και πραγματοποιήθηκε υπό την ηγεσία του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας (UNSW Sydney), με τη συμμετοχή ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, το Πανεπιστήμιο Flinders, το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, το Royal North Shore Hospital, το Prince Charles Hospital και το Sunshine Coast University Hospital.
Η ερευνητική ομάδα συγκέντρωσε και αξιολόγησε δεδομένα από διεθνείς μελέτες που καλύπτουν διαφορετικά επιστημονικά πεδία, όπως η φαρμακευτική, η επιδημιολογία, η θωρακοχειρουργική και η δημόσια υγεία. Στόχος ήταν να εξεταστεί κατά πόσο το άτμισμα μπορεί να συμβάλλει άμεσα στην ανάπτυξη καρκίνου, ανεξάρτητα από τη χρήση συμβατικών τσιγάρων. Ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής David Stewart, δήλωσε ότι πρόκειται για την πιο σαφή μέχρι σήμερα αξιολόγηση που δείχνει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου για όσους χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα σε σύγκριση με όσους δεν ατμίζουν.
Η ανασκόπηση επικεντρώθηκε στην καρκινογένεση και υπογραμμίζει ότι μεγάλο μέρος της προηγούμενης έρευνας είχε εξετάσει το ηλεκτρονικό τσιγάρο κυρίως ως πιθανή «γέφυρα» προς το κάπνισμα. Αντίθετα, η πιθανότητα να προκαλεί καρκίνο από μόνο του είχε μελετηθεί σε σημαντικά μικρότερο βαθμό. Οι ερευνητές συνδύασαν ευρήματα από κλινικές μελέτες, πειράματα σε ζώα και εργαστηριακές αναλύσεις χημικών ουσιών που παράγονται κατά τη λειτουργία των ηλεκτρονικών τσιγάρων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα στοιχεία από όλες τις πηγές συγκλίνουν προς την ίδια κατεύθυνση.
«Λαμβάνοντας υπόψη τα ευρήματα από την κλινική παρακολούθηση, τις μελέτες σε ζώα και τα μηχανιστικά δεδομένα, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είναι πιθανό να προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα και καρκίνο της στοματικής κοιλότητας», ανέφερε ο καθηγητής Stewart. Οι συντάκτες της μελέτης επισημαίνουν ότι δεν είναι ακόμη δυνατό να προσδιοριστεί με ακρίβεια ο αριθμός των περιστατικών καρκίνου που μπορεί να αποδίδονται στο άτμισμα, καθώς απουσιάζουν μακροχρόνιες πληθυσμιακές έρευνες. Η αξιολόγηση είναι ποιοτική και όχι ποσοτική, γεγονός που σημαίνει ότι δεν παρέχει αριθμητική εκτίμηση του κινδύνου.
Ο συν-συγγραφέας της μελέτης, αναπληρωτής καθηγητής Freddy Sitas, σημείωσε ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο έχει ήδη συνδεθεί με την έναρξη του καπνίσματος, γεγονός που αυξάνει έμμεσα τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Ωστόσο, όπως ανέφερε, η πιθανότητα να προκαλεί καρκίνο ανεξάρτητα από το κάπνισμα δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο ανάλογης επιστημονικής προσοχής. Η ανασκόπηση εντόπισε πολλαπλές καρκινογόνες ουσίες στα αερολύματα των ηλεκτρονικών τσιγάρων, μεταξύ των οποίων πτητικές οργανικές ενώσεις και μέταλλα που απελευθερώνονται από τα θερμαινόμενα εξαρτήματα των συσκευών.
Παράλληλα, εξετάστηκαν βιοδείκτες σε χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων που υποδεικνύουν βλάβες στο DNA, οξειδωτικό στρες και φλεγμονώδεις διεργασίες στους ιστούς. Σε πειραματικές μελέτες σε ποντίκια παρατηρήθηκε ανάπτυξη όγκων στους πνεύμονες, ενώ εργαστηριακές δοκιμές κατέγραψαν κυτταρικές βλάβες και διαταραχές σε βιολογικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με την καρκινογένεση. Οι ερευνητές δίνουν ιδιαίτερη έμφαση και στο φαινόμενο της διπλής χρήσης, όπου άτομα που στρέφονται στο ηλεκτρονικό τσιγάρο συνεχίζουν παράλληλα να καπνίζουν συμβατικά τσιγάρα. Σύμφωνα με τον Freddy Sitas, πολλοί καπνιστές που επιχειρούν να διακόψουν το κάπνισμα μέσω του ατμίσματος καταλήγουν να χρησιμοποιούν και τις δύο μορφές νικοτίνης για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Όπως αναφέρει, πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν ότι όσοι ατμίζουν και καπνίζουν ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν περίπου τετραπλάσιο πρόσθετο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα σε σύγκριση με όσους δεν ακολουθούν αυτή τη συνήθεια. Τα συγκεκριμένα ευρήματα παρουσιάστηκαν και σε ξεχωριστό επιστημονικό σχόλιο των Stewart και Sitas στο περιοδικό Cancer Epidemiology. Οι δύο ερευνητές επισημαίνουν ότι υπάρχουν ιστορικές ομοιότητες με την πορεία της επιστημονικής τεκμηρίωσης για το κάπνισμα. Χρειάστηκαν δεκαετίες ερευνών μέχρι να αναγνωριστεί επίσημα η σχέση μεταξύ καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα, ενώ επί μεγάλο χρονικό διάστημα τα πρώτα προειδοποιητικά στοιχεία αντιμετωπίστηκαν με αμφισβήτηση.
Ο Freddy Sitas υπενθυμίζει ότι οι πρώτες επιστημονικές αναφορές συνέδεσαν το κάπνισμα με λοιμώδη νοσήματα, όπως η φυματίωση, και αργότερα με καρδιαγγειακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια και καρκίνο του πνεύμονα. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, το ηλεκτρονικό τσιγάρο βρίσκεται σήμερα σε ένα αντίστοιχο στάδιο επιστημονικής διερεύνησης. Καθώς η χρήση του μετρά περίπου δύο δεκαετίες, υποστηρίζουν ότι οι αποφάσεις για τη δημόσια υγεία δεν θα πρέπει να αναβληθούν μέχρι να συγκεντρωθούν στοιχεία πολλών ακόμη δεκαετιών.
Αναφορές :
- Bernard W Stewart, Henry Marshall, Billie Bonevski, Hayley J Griffin, Ashley M Hopkins, Malinda Itchins, Cassandra J Mazza, Natansh D Modi, Marissa Ryan, Megan Varlow, Freddy Sitas. Η καρκινογένεση των ηλεκτρονικών τσιγάρων: μια ποιοτική αξιολόγηση κινδύνου . Carcinogenesis , 2026; 47 (1) DOI: 10.1093/carcin/bgag015
- Freddy Sitas, Bernard Stewart. Ιστορικές παραλληλίες μεταξύ των βλαβών του καπνού και των ηλεκτρονικών τσιγάρων . Cancer Epidemiology , 2026; 102941 DOI: 10.1016/j.canep.2025.102941
