Ένας μέχρι πρόσφατα άγνωστος στην Ευρώπη ιός εντοπίστηκε σε γαλακτοπαραγωγά βοοειδή στη Γερμανία, την Ελβετία και τη Γαλλία, προκαλώντας πυρετό, διάρροια, μειωμένη ζωτικότητα και αισθητή πτώση της γαλακτοπαραγωγής. Ο παθογόνος παράγοντας ανήκει στα orthobunyaviruses και εμφανίζει πολύ μεγάλη γενετική συγγένεια με τον ιό Shamonda, γι’ αυτό οι ερευνητές χρησιμοποιούν προσωρινά την ονομασία «Shamonda-like virus». Η εμφάνισή του στη Δυτική Ευρώπη εξετάζεται με ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς πρόκειται για ακόμη έναν ιό μηρυκαστικών που πιθανότατα μεταδίδεται μέσω αιματοφάγων σκνιπών του γένους Culicoides.
Τα πρώτα περιστατικά έγιναν αντιληπτά τον Ιούνιο του 2026, όταν κτηνοτρόφοι στην Ελβετία και στη νότια Γερμανία παρατήρησαν ότι αγελάδες παρουσίαζαν νωθρότητα, διάρροια και χαμηλότερη παραγωγή γάλακτος. Επειδή εκείνη την περίοδο η Ευρώπη βρισκόταν αντιμέτωπη με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, αρχικά θεωρήθηκε πιθανό τα συμπτώματα να σχετίζονται με τη θερμική καταπόνηση των ζώων. Η εμφάνιση παρόμοιων περιστατικών σε περισσότερες εκμεταλλεύσεις, καθώς και στην ανατολική Γαλλία, οδήγησε σε εργαστηριακή διερεύνηση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | M&S: Ανακαλούν δημοφιλές οικιακό σκεύος λόγω κινδύνου θραύσης και τραυματισμού – Τι ισχύει για την Ελλάδα (φωτογραφία)
Οι συνήθεις διαγνωστικοί έλεγχοι απέκλεισαν γνωστούς παθογόνους παράγοντες που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την κλινική εικόνα. Ερευνητικές ομάδες του Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), του ομοσπονδιακού ερευνητικού ινστιτούτου της Γερμανίας για την υγεία των ζώων, και του γαλλικού National Research Institute for Agriculture, Food and Environment προχώρησαν ανεξάρτητα σε γενετικές αναλύσεις. Οι εξετάσεις οδήγησαν στην ανίχνευση ενός orthobunyavirus της οροομάδας Simbu, το οποίο δεν είχε προηγουμένως καταγραφεί στην Ευρώπη. Στη Γερμανία, το FLI ανακοίνωσε την ανίχνευσή του σε βοοειδή στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, ενώ ανάλογες κλινικές εικόνες είχαν ήδη καταγραφεί σε εκτροφές της Ελβετίας και της Γαλλίας.
Η αλληλούχηση έδειξε ότι περισσότερο από το 90% του γονιδιώματός του είναι κοινό με τον Shamonda virus, έναν ιό που απομονώθηκε για πρώτη φορά από βοοειδή στη Νιγηρία το 1965 και έχει εντοπιστεί έκτοτε στην Αφρική και την Ιαπωνία. Ο ευρωπαϊκός ιός, ωστόσο, δεν αντιστοιχεί σε κάποιο γνωστό στέλεχος Shamonda που υπάρχει στις διεθνείς γονιδιωματικές βάσεις δεδομένων. Δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί εάν πρόκειται για ξεχωριστό ιό ή για νέα παραλλαγή του Shamonda.
Οι orthobunyaviruses αποτελούν μεγάλη ομάδα RNA ιών και αρκετοί από αυτούς μεταδίδονται μέσω αρθρόποδων. Στην ομάδα Simbu περιλαμβάνονται ιοί με κτηνιατρική σημασία, όπως οι Shamonda, Akabane, Aino και Schmallenberg. Ορισμένοι προσβάλλουν βοοειδή, πρόβατα και αίγες και χρησιμοποιούν ως φορείς μικροσκοπικές αιματοφάγες σκνίπες του γένους Culicoides. Οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό ότι και ο νέος Shamonda-like ιός μεταδίδεται μέσω Culicoides, χωρίς όμως αυτό να έχει ακόμη επιβεβαιωθεί οριστικά. Ερευνητικές ομάδες αναζητούν το γενετικό υλικό του παθογόνου στα ίδια τα έντομα, ώστε να τεκμηριωθεί ο ρόλος τους στον κύκλο μετάδοσης.
Η υπόθεση ενισχύεται από τη βιολογία συγγενικών ιών και από την ταχύτητα με την οποία εμφανίζονται περιστατικά σε διαφορετικές εκτροφές. Τα Culicoides είναι περισσότερο δραστήρια κατά τους θερμούς μήνες και οι γερμανικές αρχές εκτιμούν ότι η δραστηριότητά τους μπορεί να συνεχιστεί μέχρι το φθινόπωρο. Αυτό αφήνει περιθώριο για περαιτέρω γεωγραφική διασπορά πριν από την εποχική υποχώρηση των πληθυσμών των εντόμων.
Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη μετάδοση αρμποϊών. Αφού ένα έντομο λάβει μολυσμένο αίμα, ο ιός πρέπει να πολλαπλασιαστεί στο σώμα του και να φθάσει στους σιελογόνους αδένες για να μεταδοθεί σε επόμενο ξενιστή. Σε ορισμένα συστήματα ιού και φορέα, η αύξηση της θερμοκρασίας επιταχύνει αυτή τη διαδικασία και παρατείνει την περίοδο κατά την οποία οι περιβαλλοντικές συνθήκες ευνοούν τη μετάδοση.
Η προέλευση του Shamonda-like ιού στην Ευρώπη παραμένει άγνωστη. Μία από τις υποθέσεις που εξετάζονται είναι ότι ένα μολυσμένο έντομο μεταφέρθηκε από άλλη γεωγραφική περιοχή μέσω αεροσκάφους και στη συνέχεια ο ιός πέρασε σε τοπικούς πληθυσμούς εντόμων και ζώων. Ο Martin Beer, κτηνιατρικός ιολόγος του FLI, έχει αναφέρει αυτή την πιθανότητα, επισημαίνοντας τον πιθανό ρόλο των υψηλών θερμοκρασιών στην εγκατάσταση του παθογόνου. Η συγκεκριμένη διαδρομή εισαγωγής δεν έχει αποδειχθεί.
Η μεγαλύτερη επιστημονική ανησυχία αφορά τις πιθανές επιπτώσεις στις εγκύους αγελάδες και στα έμβρυα. Μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί ότι ο νέος ιός προκαλεί αποβολές, θνησιγένεια ή συγγενείς δυσπλασίες. Το ενδεχόμενο εξετάζεται εξαιτίας της συμπεριφοράς συγγενικών ιών της ομάδας Simbu, οι οποίοι μπορούν να περάσουν από το μολυσμένο μητρικό ζώο στο έμβρυο κατά συγκεκριμένα στάδια της κύησης.
Το σημαντικότερο ευρωπαϊκό προηγούμενο είναι ο Schmallenberg virus, ο οποίος αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά στη Γερμανία το 2011 μετά την εμφάνιση πυρετού, διάρροιας και μειωμένης γαλακτοπαραγωγής σε βοοειδή. Στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και εντοπίστηκε σε βοοειδή, πρόβατα και αίγες. Η μόλυνση εγκύων ζώων σε ευαίσθητες περιόδους της κύησης συνδέθηκε με αποβολές, θνησιγενή νεογνά και σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες. Η συγκεκριμένη εμπειρία δεν σημαίνει ότι ο Shamonda-like ιός θα προκαλέσει τις ίδιες επιπτώσεις. Οι ερευνητές θα χρειαστεί να παρακολουθήσουν την εξέλιξη των κυήσεων ζώων που μολύνθηκαν κατά τη θερινή περίοδο του 2026 για να διαπιστώσουν εάν υπάρχει εμβρυϊκή λοίμωξη και, εφόσον υπάρχει, ποια είναι η κλινική της σημασία.
Άγνωστο παραμένει επίσης το εύρος των ζωικών ειδών που μπορούν να μολυνθούν. Τα επιβεβαιωμένα περιστατικά αφορούν μέχρι στιγμής βοοειδή, ενώ διερευνάται εάν ο ιός μπορεί να προσβάλει πρόβατα, αίγες ή άλλα μηρυκαστικά. Η απάντηση θα επηρεάσει την εκτίμηση τόσο της επιδημιολογικής του δυναμικής όσο και των πιθανών οικονομικών συνεπειών για την ευρωπαϊκή κτηνοτροφία.
Ένα ακόμη ερώτημα αφορά την ανοσία που έχει δημιουργηθεί στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς μηρυκαστικών από προηγούμενη έκθεση στον Schmallenberg. Η κυκλοφορία του νέου ιού σε περιοχές όπου ο Schmallenberg έχει ήδη εγκατασταθεί επιτρέπει στους επιστήμονες να εξετάσουν εάν τα αντισώματα έναντι συγγενικών orthobunyaviruses προσφέρουν οποιονδήποτε βαθμό διασταυρούμενης προστασίας. Τα σημερινά δεδομένα δεν επαρκούν για να αποδειχθεί τέτοια προστασία.
Προς το παρόν δεν υπάρχει ειδικό εμβόλιο για τον νέο Shamonda-like ιό. Το κατά πόσο θα χρειαστεί να αναπτυχθεί εμβόλιο θα εξαρτηθεί από τη γεωγραφική του εξάπλωση, τη σοβαρότητα της νόσου, τις πιθανές αναπαραγωγικές επιπτώσεις και την ικανότητά του να εγκατασταθεί μόνιμα στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς μηρυκαστικών. Η δυνατότητα μόνιμης εγκατάστασης απασχολεί ήδη τους ερευνητές. Η εκτίμηση είναι ότι όταν ένας ιός αυτού του τύπου αρχίσει να μεταδίδεται τοπικά μέσω κατάλληλων εντόμων-φορέων, η εξάλειψή του γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη. Ο Schmallenberg αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς μετά την εμφάνισή του το 2011 εξαπλώθηκε γρήγορα σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και εξακολουθεί να προκαλεί κατά περιόδους νέες εξάρσεις.
Η εμφάνιση του Shamonda-like ιού έρχεται έπειτα από την είσοδο ή επέκταση και άλλων ιών των μηρυκαστικών που μεταδίδονται από έντομα στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται διαφορετικοί ορότυποι του ιού του καταρροϊκού πυρετού του προβάτου και ο ιός της επιζωοτικής αιμορραγικής νόσου. Η διεθνής μετακίνηση ζώων και ανθρώπων, οι μεταφορές, η παρουσία κατάλληλων φορέων και οι κλιματικές συνθήκες συγκαταλέγονται στους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη γεωγραφική διασπορά τέτοιων παθογόνων.
Για τις γαλακτοπαραγωγικές μονάδες, η άμεση επίπτωση της λοίμωξης σχετίζεται με τη νόσηση των ζώων και τη μείωση της παραγωγής γάλακτος. Το οικονομικό αποτύπωμα θα μπορούσε να γίνει μεγαλύτερο εάν οι επόμενες μελέτες τεκμηριώσουν επιπτώσεις στην αναπαραγωγή, καθώς οι απώλειες κυήσεων και οι συγγενείς ανωμαλίες μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγικότητα μιας εκτροφής για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ως προς τον άνθρωπο, δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι ο νέος Shamonda-like ιός προκαλεί ανθρώπινη λοίμωξη. Η παρουσία του στην ευρύτερη ομάδα των orthobunyaviruses δεν αρκεί για να θεωρηθεί ζωονοτικός. Στην ίδια μεγάλη ομάδα υπάρχουν ιοί που μπορούν να προκαλέσουν νόσο στον άνθρωπο, όπως ο Oropouche, αλλά κάθε ιός διαθέτει διαφορετικό φάσμα ξενιστών και διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά. Η εκτίμηση του κινδύνου πρέπει επομένως να βασίζεται στα δεδομένα που συγκεντρώνονται ειδικά για το νέο παθογόνο.
Μέχρι τα μέσα Αυγούστου 2026 δεν υπάρχουν διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα που να τεκμηριώνουν παρουσία του συγκεκριμένου Shamonda-like ιού στην Ελλάδα. Η μελλοντική του γεωγραφική πορεία δεν μπορεί ακόμη να προβλεφθεί. Η παρουσία Culicoides στη Μεσόγειο και η προηγούμενη κυκλοφορία άλλων αρμποϊών των μηρυκαστικών καθιστούν αναγκαία την εργαστηριακή διερεύνηση περιστατικών με συμβατή κλινική εικόνα, ιδιαίτερα όταν παρατηρείται ανεξήγητος πυρετός, διάρροια και απότομη μείωση της γαλακτοπαραγωγής.
Η επιστημονική εικόνα αναμένεται να συμπληρωθεί καθώς συγκεντρώνονται νέα δεδομένα από τις πληγείσες περιοχές. Η ακριβής ταξινομική θέση του ιού, η γεωγραφική του προέλευση, η επιβεβαίωση του εντόμου-φορέα, η δυνατότητα μόλυνσης άλλων μηρυκαστικών, η ανοσολογική απόκριση και οι πιθανές επιπτώσεις στην κύηση παραμένουν τα κύρια ερευνητικά ζητήματα. Οι απαντήσεις θα καθορίσουν εάν η εμφάνιση του Shamonda-like ιού θα περιοριστεί κυρίως σε παροδική νόσηση και απώλειες γαλακτοπαραγωγής ή εάν θα εξελιχθεί σε ευρύτερο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή κτηνοτροφία.
Πηγές: Science, Kai Kupferschmidt, «Newly discovered virus is sickening cattle in Western Europe», 11 Αυγούστου 2026, DOI: 10.1126/science.zb6sdcz. Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), στοιχεία για τον Schmallenberg virus και τους orthobunyaviruses της ομάδας Simbu. Πρόσφατες ανακοινώσεις και επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την ανίχνευση του Shamonda-like ιού σε βοοειδή στη Γερμανία, την Ελβετία και τη Γαλλία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
