Στις ανακλήσεις τροφίμων, μερικές φορές το πρόβλημα δεν είναι αυτό που αναγράφεται στην ετικέτα, αλλά αυτό που απουσιάζει από αυτήν. Και όταν πρόκειται για αλλεργιογόνα, μια τέτοια παράλειψη δεν είναι απλώς ένα λάθος επισήμανσης. Αυτή τη φορά, στο επίκεντρο βρίσκεται μια συλλογή γλυκισμάτων της Fannie May, στην οποία γάλα και πεκάν υπήρχαν στο προϊόν, όχι όμως και στις πληροφορίες που είχε στη διάθεσή του ο καταναλωτής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελληνικά σταφύλια με φυτοφάρμακο 462,5% πάνω από το όριο – Ευρωπαϊκή ειδοποίηση για σοβαρό κίνδυνο
Η Ferrero USA προχώρησε σε εθελοντική ανάκληση του Fannie May & XO Marshmallow Pixie S’mores Collection, 4.47 oz, έπειτα από τη διαπίστωση ότι στη συσκευασία δεν δηλώνονταν δύο αλλεργιογόνα: το γάλα και τα πεκάν. Η υπόθεση αφορά 1.488 τεμάχια που διατέθηκαν από τις 7 έως τις 14 Αυγούστου 2026.
Η ανάκληση ξεκίνησε στις 14 Αυγούστου και στις 9 Σεπτεμβρίου ταξινομήθηκε από την αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ως Class II. Η συγκεκριμένη κατηγορία χρησιμοποιείται όταν η έκθεση σε ένα προϊόν μπορεί να προκαλέσει προσωρινές ή ιατρικά αναστρέψιμες επιπτώσεις στην υγεία και η πιθανότητα σοβαρών συνεπειών θεωρείται περιορισμένη. Η ανάκληση παραμένει σε εξέλιξη.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Δεν έχει τέλος ο Δυτικός Νείλος – Ρεκόρ κρουσμάτων, 30 νεκροί, 32 στις ΜΕΘ, δεύτερη η χώρα μας μετά την Ιταλία
Όταν το πρόβλημα χωράει σε μία ετικέτα
Για έναν καταναλωτή χωρίς τροφική αλλεργία, η απουσία δύο λέξεων από μια λίστα συστατικών μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Για κάποιον όμως με αλλεργία στο γάλα ή στους ξηρούς καρπούς, οι ίδιες δύο λέξεις καθορίζουν εάν ένα τρόφιμο μπορεί να καταναλωθεί με ασφάλεια. Η FDA επισημαίνει ότι οι καταναλωτές με τροφικές αλλεργίες βασίζονται στην επισήμανση για να αποφεύγουν τα τρόφιμα που μπορούν να προκαλέσουν αντίδραση. Στις ΗΠΑ, τόσο το γάλα όσο και οι ξηροί καρποί συγκαταλέγονται στα κύρια αλλεργιογόνα που πρέπει να δηλώνονται, ενώ στην περίπτωση των ξηρών καρπών απαιτείται και προσδιορισμός του είδους, όπως pecan, walnut ή almond.
Το γάλα έχει μάλιστα ιδιαίτερο ιστορικό στις αμερικανικές ανακλήσεις. Η ίδια η FDA αναφέρει ότι αποτελεί το συχνότερο αίτιο ανακλήσεων που σχετίζονται με αδήλωτα κύρια αλλεργιογόνα. Μεταξύ των κατηγοριών που εμφανίζονται συχνότερα σε τέτοια περιστατικά βρίσκονται τα αρτοσκευάσματα, τα snacks και τα γλυκίσματα.
Πώς μπορεί να «χαθεί» ένα αλλεργιογόνο
Η παρουσία ενός αλλεργιογόνου που δεν εμφανίζεται στην ετικέτα δεν έχει μία και μοναδική εξήγηση. Το σημείο αστοχίας μπορεί να βρίσκεται αρκετά πριν από την τελική συσκευασία. Μία πιθανότητα είναι η λανθασμένη αντιστοίχιση προϊόντος και ετικέτας: σωστό τρόφιμο σε λάθος συσκευασία ή χρήση παλαιότερης έκδοσης ετικέτας μετά από αλλαγή της συνταγής. Άλλη πιθανή πηγή είναι ένα σύνθετο συστατικό του οποίου τα επιμέρους συστατικά δεν μεταφέρθηκαν σωστά στην τελική δήλωση. Η FDA δίνει χαρακτηριστικά παραδείγματα προϊόντων στα οποία ένα αλλεργιογόνο βρίσκεται μέσα σε σύνθετο συστατικό ή παράγωγο —όπως ορός γάλακτος ή μαγιονέζα— αλλά η αλλεργιογόνος πηγή δεν καταλήγει σωστά στην τελική επισήμανση.
Στη λίστα των πιθανών αιτιών μπαίνουν επίσης αλλαγές πρώτων υλών ή προμηθευτή που δεν πέρασαν εγκαίρως στο artwork της συσκευασίας, ανεπαρκής έλεγχος κατά την αλλαγή προϊόντος στη γραμμή, λάθος συσκευαστικό υλικό, μη ελεγχόμενο rework και επιμόλυνση μέσω κοινόχρηστου εξοπλισμού. Η FDA κατονομάζει τον κοινό εξοπλισμό, τον προγραμματισμό παραγωγής, τις πρακτικές rework και την υγιεινή/καθαρισμό ως σημεία που πρέπει να εξετάζονται κατά τον έλεγχο πιθανής διασταυρούμενης επαφής με αλλεργιογόνα.
Στην περίπτωση της Fannie May, ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία της ανάκλησης αναφέρουν την παρουσία αδήλωτου γάλακτος και πεκάν χωρίς να τεκμηριώνουν ποιο από αυτά τα σενάρια οδήγησε στην αστοχία. Επομένως, οποιαδήποτε απόδοση του περιστατικού σε συγκεκριμένο στάδιο της παραγωγής, χωρίς πρόσθετα στοιχεία από την εταιρεία ή τις αρχές, θα ήταν εικασία.
Τι λέει η Ευρώπη για τα αλλεργιογόνα
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 ορίζει 14 κατηγορίες ουσιών ή προϊόντων που προκαλούν αλλεργίες ή δυσανεξίες και υπόκεινται σε ειδικές απαιτήσεις ενημέρωσης. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται τόσο το γάλα όσο και οι ξηροί καρποί, με τα πεκάν να κατονομάζονται ρητά στο Παράρτημα II.
Για τα προσυσκευασμένα τρόφιμα, το άρθρο 21 απαιτεί το αλλεργιογόνο να αναφέρεται καθαρά στον κατάλογο των συστατικών και να διαφοροποιείται τυπογραφικά από τα υπόλοιπα συστατικά — για παράδειγμα με διαφορετική γραμματοσειρά, στιλ ή χρώμα φόντου. Όταν δεν υπάρχει κατάλογος συστατικών, η σχετική πληροφορία δίνεται με την ένδειξη «περιέχει» και ακολουθεί η ονομασία του αλλεργιογόνου.
Η απαίτηση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η αποφυγή του αλλεργιογόνου παραμένει η πρακτική επιλογή διαχείρισης για τον αλλεργικό καταναλωτή. Η EFSA σημειώνει ότι οι αλλεργικές αντιδράσεις μπορεί να είναι από ήπιες έως σοβαρές και ότι η αποφυγή των τροφίμων που προκαλούν την αντίδραση αποτελεί τον τρόπο διαχείρισης της τροφικής αλλεργίας.
Η γνωμοδότηση της EFSA και το δύσκολο ερώτημα της «ασφαλούς ποσότητας»
Το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο όταν η συζήτηση περνά από την υποχρεωτική δήλωση ενός συστατικού στην τυχαία παρουσία πολύ μικρών ποσοτήτων αλλεργιογόνου. Στην επιστημονική γνωμοδότησή της για τα αλλεργιογόνα τρόφιμα και την επισήμανσή τους, η EFSA εξέτασε δεδομένα για την επικράτηση των αλλεργιών, τις αλλεργιογόνες πρωτεΐνες, τις διασταυρούμενες αντιδράσεις, την επίδραση της επεξεργασίας και τις δόσεις που μπορούν να προκαλέσουν αντίδραση. Η Αρχή εξέτασε επίσης διαφορετικές μεθόδους εκτίμησης κινδύνου, όπως NOAEL, benchmark dose και πιθανοτικά μοντέλα.
Ένα κρίσιμο σημείο της γνωμοδότησης ήταν ότι τα διαθέσιμα κλινικά, επιδημιολογικά και πειραματικά δεδομένα δεν επέτρεπαν τον καθορισμό μιας ενιαίας «ασφαλούς» δόσης αλλεργιογόνου που να εγγυάται ότι κανένας ευαισθητοποιημένος καταναλωτής δεν θα αντιδράσει. Η EFSA επισήμανε επίσης ότι τα κατώφλια που υπολογίζονται για πληθυσμούς και χρησιμοποιούνται στη διαχείριση κινδύνου δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως στο επίπεδο του κάθε αλλεργικού ατόμου.
Αυτή η διάκριση εξηγεί και γιατί η φράση «may contain» / «μπορεί να περιέχει» δεν προορίζεται να λειτουργεί ως γενική ασφάλεια για κάθε παραγωγό που χρησιμοποιεί αλλεργιογόνα στην ίδια εγκατάσταση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει σήμερα ότι η προληπτική επισήμανση μπορεί να χρησιμοποιείται όταν υπάρχει κίνδυνος ακούσιας παρουσίας αλλεργιογόνου λόγω διασταυρούμενης επιμόλυνσης, αλλά πρέπει να στηρίζεται σε αξιολόγηση κινδύνου και δεν υποκαθιστά τις ορθές πρακτικές παραγωγής.
Η κατεύθυνση γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένη στις ευρωπαϊκές θέσεις του 2026 για τις υπό διαμόρφωση κατευθυντήριες γραμμές του Codex Alimentarius σχετικά με την προληπτική επισήμανση αλλεργιογόνων. Τα κράτη μέλη της ΕΕ υποστήριξαν προσέγγιση στην οποία η χρήση PAL συνδέεται με αξιολόγηση του κινδύνου και με επίπεδα δράσης που προκύπτουν από επιστημονικά καθορισμένες δόσεις αναφοράς. Στόχος είναι να περιοριστεί η αχρείαστη χρήση προειδοποιήσεων τύπου «may contain» και να εφαρμοστεί πιο ομοιόμορφα η προληπτική επισήμανση.
Από τη συνταγή μέχρι το τυπογραφείο
Η διαχείριση αλλεργιογόνων έχει ένα χαρακτηριστικό που την κάνει ιδιαίτερα απαιτητική: η πληροφορία πρέπει να παραμείνει σωστή σε ολόκληρη την αλυσίδα. Η προδιαγραφή της πρώτης ύλης, η συνταγή, οι αλλαγές προμηθευτών, το rework, ο προγραμματισμός της παραγωγής, ο καθαρισμός της γραμμής, το αρχείο της ετικέτας και τελικά το σωστό packaging πρέπει να συμφωνούν μεταξύ τους.
Ένα προϊόν μπορεί να έχει παραχθεί ακριβώς με τη συνταγή που σχεδιάστηκε και παρ’ όλα αυτά να καταλήξει σε ανάκληση εάν χρησιμοποιηθεί λάθος ετικέτα. Μπορεί επίσης η ετικέτα να είναι απολύτως σωστή ως προς την εγκεκριμένη συνταγή και το αλλεργιογόνο να βρεθεί στο τρόφιμο μέσω μη ελεγχόμενης διασταυρούμενης επαφής. Εκεί βρίσκεται και η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε μια τυπογραφική ατέλεια και σε ένα σφάλμα αλλεργιογόνων. Στο δεύτερο, ο καταναλωτής που χρειάζεται περισσότερο την πληροφορία της συσκευασίας είναι ακριβώς εκείνος που έχει το μικρότερο περιθώριο να διαπιστώσει μόνος του ότι αυτή είναι λανθασμένη.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
