Ένα ενεργειακό ποτό για να «βγει» το διάβασμα, να αντέξει μια απαιτητική ημέρα ή να υπάρχει περισσότερη ενέργεια στην προπόνηση. Για αρκετούς εφήβους η συνήθεια αυτή μοιάζει αθώα. Όμως μια νέα μελέτη του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας φέρνει στο προσκήνιο μια διαφορετική διάσταση του προβλήματος: τα ενεργειακά ποτά μπορεί να μην αποτελούν απλώς μια διατροφική επιλογή, αλλά και ένδειξη ότι ένας έφηβος δεν κοιμάται αρκετά και προσπαθεί να αντισταθμίσει την κόπωση με διεγερτικές ουσίες.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients με τίτλο «Energy Drink Use and Adolescent Sleep Debt: Implications for Obesity, Cognition, and Physical Activity», εξετάζει τη σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση ενεργειακών ποτών, το λεγόμενο «χρέος ύπνου», τη γνωσιακή λειτουργία, τη φυσική δραστηριότητα και τον κίνδυνο παχυσαρκίας στους εφήβους. Με αφορμή τη δημοσίευση, ο καθηγητής του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Δρ. Γεώργιος Κ. Σακκάς, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, επισημαίνει ότι το βασικό μήνυμα δεν είναι πως «τα ενεργειακά ποτά προκαλούν παχυσαρκία». Μια τέτοια διατύπωση, όπως εξηγεί, θα ήταν υπερβολική. Το ζήτημα είναι πολύ πιο σύνθετο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νεκρός άνδρας από φαγητό εταιρείας έτοιμων γευμάτων για απώλεια βάρους – Διαπιστώθηκε εκτεταμένη μόλυνση στις εγκαταστάσεις
Το ενεργειακό ποτό μπορεί να είναι το σύμπτωμα, όχι η αιτία
Ένας έφηβος που κοιμάται λιγότερο από όσο χρειάζεται μπορεί να ξυπνά κουρασμένος, να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί και να αναζητά έναν γρήγορο τρόπο για να αισθανθεί περισσότερη ενέργεια. Εκεί μπορεί να εμφανιστεί το ενεργειακό ποτό. Η καφεΐνη μπορεί προσωρινά να αυξήσει το αίσθημα εγρήγορσης. Όμως, εάν το ποτό καταναλωθεί αργά μέσα στην ημέρα, μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο. Και τότε δημιουργείται ένας κύκλος: λιγότερος ύπνος, περισσότερη κόπωση, μεγαλύτερη ανάγκη για καφεΐνη, ακόμη μεγαλύτερη διαταραχή του ύπνου και την επόμενη ημέρα μειωμένη διάθεση για κίνηση και σωματική δραστηριότητα.
«Ο έφηβος κοιμάται λίγο, νιώθει κουρασμένος, πίνει ενεργειακό ποτό, η καφεΐνη μπορεί να καθυστερήσει τον ύπνο του, την επόμενη μέρα νιώθει πάλι κουρασμένος», εξηγεί ο κ. Σακκάς. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν αυτός ο κύκλος συνδυάζεται με πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες, κακή διατροφή και ελάχιστη φυσική δραστηριότητα. Σε αυτή την περίπτωση, το ενεργειακό ποτό μπορεί να αποτελεί μέρος ενός συνολικού τρόπου ζωής που αυξάνει τον κίνδυνο αύξησης του σωματικού βάρους.
Και τα «zero» ενεργειακά ποτά;
Η απουσία ζάχαρης δεν σημαίνει ότι εξαφανίζεται το πρόβλημα. Τα ενεργειακά ποτά με ζάχαρη προσθέτουν θερμίδες και, σύμφωνα με τον καθηγητή, συχνά εντάσσονται σε ένα γενικότερο λιγότερο υγιεινό διατροφικό μοτίβο. Τα προϊόντα χωρίς ζάχαρη, από την άλλη πλευρά, δεν επιβαρύνουν άμεσα με το ίδιο θερμιδικό φορτίο, όμως εξακολουθούν συνήθως να περιέχουν καφεΐνη. Έτσι, ένα «zero» ενεργειακό ποτό μπορεί να μην προσθέτει ζάχαρη, αλλά εάν καταναλωθεί το απόγευμα ή το βράδυ μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο και, κατ’ επέκταση, την κόπωση, τη διάθεση και τη συγκέντρωση της επόμενης ημέρας. Με άλλα λόγια, η ένδειξη «χωρίς ζάχαρη» δεν σημαίνει αυτομάτως «χωρίς επίδραση».
Όταν η καφεΐνη χρησιμοποιείται για διάβασμα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία που αναδεικνύει ο κ. Σακκάς αφορά τη χρήση των ενεργειακών ποτών από εφήβους που θέλουν να παραμείνουν ξύπνιοι για να διαβάσουν. Η καφεΐνη μπορεί να δημιουργήσει προσωρινά την αίσθηση μεγαλύτερης εγρήγορσης. Ωστόσο, εάν η χρήση της οδηγήσει σε μειωμένο ή χειρότερο ύπνο, το αποτέλεσμα μπορεί τελικά να είναι αντίθετο από το επιδιωκόμενο.
Η έλλειψη ύπνου μπορεί να επηρεάσει την προσοχή, τη μνήμη εργασίας, την ταχύτητα της σκέψης και τον αυτοέλεγχο. Ο καθηγητής διευκρινίζει ότι δεν πρόκειται για «μόνιμη γνωστική έκπτωση», αλλά για γνωσιακή επιβάρυνση που μπορεί να κάνει την καθημερινή λειτουργία του εφήβου δυσκολότερη. Ένας κουρασμένος έφηβος μπορεί να δυσκολεύεται όχι μόνο να διαβάσει και να συγκεντρωθεί, αλλά και να οργανώσει το πρόγραμμά του, να σηκωθεί για να πάει στην προπόνηση, να επιλέξει ένα πιο υγιεινό γεύμα ή να περιορίσει τη χρήση της οθόνης.
Ο ύπνος δεν είναι «χαμένος χρόνος» στην εφηβεία
Στην εφηβεία ο ύπνος έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το σώμα βρίσκεται σε περίοδο έντονης ανάπτυξης και προσαρμογής. Ο βαθύς ύπνος συνδέεται με την έκκριση της αυξητικής ορμόνης, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη, την αποκατάσταση των ιστών, τη μυϊκή προσαρμογή και γενικότερα στις αναβολικές λειτουργίες του οργανισμού.
Ωστόσο, ο κ. Σακκάς κάνει μια σημαντική επιστημονική διευκρίνιση: δεν έχει αποδειχθεί ότι τα ενεργειακά ποτά μειώνουν άμεσα την αυξητική ορμόνη στους εφήβους. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ο συστηματικά ανεπαρκής ή κακής ποιότητας ύπνος στερεί από τον οργανισμό πολύτιμο χρόνο βιολογικής αποκατάστασης. Και αυτό μπορεί να έχει σημασία για την ανάπτυξη, τη φυσική κατάσταση και τη σύσταση του σώματος.
Η σχέση με την παχυσαρκία είναι πιο σύνθετη από τις θερμίδες
Η παχυσαρκία στην εφηβεία δεν μπορεί να αποδοθεί σε ένα μόνο τρόφιμο ή ποτό. Η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη και περιλαμβάνει τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, τον ύπνο, τον χρόνο μπροστά σε οθόνες και συνολικά τις καθημερινές συνήθειες. Όταν ένας έφηβος κοιμάται λίγο, μπορεί να αυξάνεται η κόπωση και η επιθυμία για εύκολες, συχνά περισσότερο θερμιδικές επιλογές. Παράλληλα, μπορεί να μειώνεται η διάθεση για άσκηση και να αυξάνεται η καθιστική συμπεριφορά.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συστηματική κατανάλωση ενεργειακών ποτών μπορεί να αποτελεί έναν ακόμη κρίκο μιας αλυσίδας που συνδέει τον ανεπαρκή ύπνο με έναν λιγότερο δραστήριο τρόπο ζωής και, ενδεχομένως, με αυξημένο κίνδυνο αύξησης του βάρους.
Τι πρέπει να ρωτούν οι γονείς
Το ερώτημα προς έναν έφηβο δεν θα πρέπει να περιορίζεται στο «πίνεις ενεργειακά ποτά;». Εξίσου σημαντικό είναι να διερευνηθεί πότε τα καταναλώνει, πόσο συχνά και σε ποια ποσότητα, αλλά κυρίως γιατί τα χρειάζεται. Εάν η απάντηση είναι «επειδή νυστάζω», «δεν μπορώ να διαβάσω χωρίς αυτό» ή «δεν έχω ενέργεια», τότε το ενεργειακό ποτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ενός βαθύτερου προβλήματος: ανεπαρκούς ύπνου ή ενός καθημερινού προγράμματος που δεν επιτρέπει στον οργανισμό να ανακάμψει.
Οι γονείς και οι παιδίατροι χρειάζεται επίσης να εξετάζουν την ώρα του ύπνου, την ποιότητά του, το αν ο έφηβος ξυπνά ξεκούραστος, τον χρόνο χρήσης οθονών κατά τις βραδινές ώρες και το κατά πόσο υπάρχει χρόνος για άσκηση και φυσική δραστηριότητα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συνυπάρχουν αυξημένο σωματικό βάρος, προβλήματα ύπνου, μαθησιακές δυσκολίες ή συμπτώματα διάσπασης της προσοχής.
«Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι πίνει»
Για τον καθηγητή Γεώργιο Σακκά, η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην απαγόρευση των ενεργειακών ποτών. Χρειάζεται μια συνολική αλλαγή στις καθημερινές συνήθειες του εφήβου, με περιορισμό της καφεΐνης, ιδιαίτερα τις απογευματινές και βραδινές ώρες, καλύτερη υγιεινή ύπνου, περιορισμό των οθονών πριν από την κατάκλιση και ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι να αναζητηθεί η αιτία. «Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι πίνει ένας έφηβος. Είναι γιατί νιώθει ότι χρειάζεται ένα διεγερτικό για να αντέξει την ημέρα», τονίζει ο κ. Σακκάς. Και ίσως αυτή να είναι η ουσία της νέας έρευνας: πίσω από ένα κουτάκι ενεργειακού ποτού μπορεί να κρύβεται όχι απλώς η επιθυμία για περισσότερη ενέργεια, αλλά ένας έφηβος που ήδη προσπαθεί να «δανειστεί» ενέργεια από την επόμενη ημέρα, επειδή δεν παίρνει αρκετή από τον ύπνο του.
Με πληροφορίες από το ΑΠΕ – ΜΠΕ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
