Η λήψη αποφάσεων για την ασφάλεια των τροφίμων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη διαθεσιμότητα επιστημονικών δεδομένων. Χρειάζεται τα δεδομένα αυτά να είναι αξιόπιστα, να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ρυθμιστικών αρχών και να επικοινωνούνται με τρόπο σαφή και κατανοητό σε όλους όσοι συμμετέχουν στη διαδικασία. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα νέας επιστημονικής ανάλυσης που εκπονήθηκε από ερευνητές του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) και δημοσιεύθηκε στο Journal of Food Protection. Η εργασία εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στην επιστημονική τεκμηρίωση, την αξιολόγηση κινδύνου, τη διαχείριση κινδύνου και την επικοινωνία, υπογραμμίζοντας ότι η ποιότητα κάθε κρίκου επηρεάζει τελικά την αποτελεσματικότητα των μέτρων που λαμβάνονται για την προστασία των καταναλωτών. Οι συγγραφείς επισημαίνουν παράλληλα ότι ακόμη και τα επιστημονικά δεδομένα υψηλής ποιότητας μπορεί να συνοδεύονται από περιορισμούς και αβεβαιότητες, οι οποίες πρέπει να αναγνωρίζονται και να αξιολογούνται πριν χρησιμοποιηθούν ως βάση για κανονιστικές αποφάσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται γεύματα ζυμαρικών μεγάλης αλυσίδας – Δύο κρατικές υπηρεσίες εντόπισαν βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή λοίμωξη
Η αξιολόγηση κινδύνου αποτελεί το επιστημονικό σκέλος της διαδικασίας και περιλαμβάνει τον εντοπισμό του κινδύνου, τον χαρακτηρισμό των πιθανών επιπτώσεων, την αξιολόγηση της έκθεσης και τελικά τον χαρακτηρισμό του συνολικού κινδύνου. Η FAO θεωρεί τη διαδικασία αυτή βασικό εργαλείο για τη δημιουργία της επιστημονικής βάσης πάνω στην οποία μπορούν να στηριχθούν αποτελεσματικές και αναλογικές αποφάσεις για την ασφάλεια των τροφίμων. Η επιστημονική εργασία υπογραμμίζει ότι οι ερευνητές δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουν την παραγωγή νέων δεδομένων ως μια διαδικασία αποκομμένη από τις πραγματικές ανάγκες των αρχών που καλούνται να αξιοποιήσουν αυτά τα δεδομένα. Ο σχεδιασμός της έρευνας, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται και ο τρόπος παρουσίασης των αποτελεσμάτων μπορούν να επηρεάσουν το κατά πόσο μια μελέτη θα είναι χρήσιμη για μελλοντικές αξιολογήσεις κινδύνου και για τη διαμόρφωση μέτρων ελέγχου.
Παράλληλα, η ευθύνη δεν περιορίζεται στους επιστήμονες. Η εργασία τονίζει ότι επιστήμονες, ρυθμιστικές αρχές, βιομηχανία, ακαδημαϊκή κοινότητα και άλλοι εμπλεκόμενοι φορείς έχουν ρόλο στη διασφάλιση ότι τα επιστημονικά ευρήματα παράγονται, αξιολογούνται και μεταδίδονται με ακρίβεια. Η έγκαιρη αναγνώριση των αναγκών της πολιτικής και της ρύθμισης μπορεί να βοηθήσει ώστε η επιστημονική έρευνα να παρέχει δεδομένα που είναι πραγματικά αξιοποιήσιμα στη διαχείριση κινδύνων.
Η επικοινωνία αποτελεί μέρος της ανάλυσης κινδύνου
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην επικοινωνία κινδύνου, η οποία δεν αντιμετωπίζεται ως ένα τελευταίο στάδιο μετά τη λήψη μιας απόφασης. Η FAO την περιγράφει ως θεμελιώδες τμήμα της ανάλυσης κινδύνου και ως τον σύνδεσμο ανάμεσα στα επιστημονικά ευρήματα και στους ανθρώπους που επηρεάζονται από τις αποφάσεις για την ασφάλεια των τροφίμων. Η διαδικασία είναι αμφίδρομη και περιλαμβάνει όχι μόνο την ενημέρωση των καταναλωτών, αλλά και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ αξιολογητών και διαχειριστών κινδύνου, βιομηχανίας και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων. Η ανάγκη αυτή γίνεται ιδιαίτερα σημαντική όταν τα επιστημονικά δεδομένα δεν δίνουν μια απόλυτα ξεκάθαρη απάντηση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αβεβαιότητα δεν πρέπει να αποκρύπτεται, αλλά να εξηγείται με τρόπο που επιτρέπει στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων και στο κοινό να κατανοούν τι είναι γνωστό, τι παραμένει αβέβαιο και γιατί επιλέγεται ένα συγκεκριμένο μέτρο. Η διαφάνεια στη διαδικασία αξιολόγησης και στη βάση των αποφάσεων αποτελεί, σύμφωνα με τη FAO, βασικό στοιχείο για την αξιοπιστία ολόκληρου του συστήματος.
Το ζήτημα αποκτά επιπλέον σημασία καθώς η επιστήμη της ασφάλειας τροφίμων αντιμετωπίζει νέους και σύνθετους κινδύνους, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι διαθέσιμες τεχνολογίες για τη συλλογή και την ανάλυση δεδομένων. Η FAO έχει επισημάνει πρόσφατα ότι εργαλεία όπως η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να ενισχύσουν την επιστημονική έρευνα, τα συστήματα ελέγχου και τη λήψη αποφάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι αξιολογούνται προσεκτικά και χρησιμοποιούνται με υπευθυνότητα.
