Η νέα κοινοποίηση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για επικίνδυνα τρόφιμα (RASFF), που δημοσιεύθηκε στις 13 Ιουλίου 2026, έφερε ξανά στο προσκήνιο έναν από τους σοβαρότερους χημικούς κινδύνους που συνδέονται με τους ξηρούς καρπούς και τα προϊόντα τους. Οι αρχές των Κάτω Χωρών απέρριψαν στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρτίδα φυστικοβούτυρου προέλευσης Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς οι εργαστηριακές αναλύσεις έδειξαν υψηλή συγκέντρωση αφλατοξινών. Πιο συγκεκριμένα η συγκέντρωση αφλατοξίνης Β1 ήταν 5,2 μg/kg, όταν το μέγιστο επιτρεπόμενο όριο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας είναι 2,0 μg/kg. Η κοινοποίηση χαρακτηρίστηκε ως «σοβαρού κινδύνου» και το φορτίο οδηγήθηκε σε καταστροφή.
Η αφλατοξίνη Β1 έχει ταξινομηθεί από τη Διεθνή Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) στην Ομάδα 1 των καρκινογόνων παραγόντων για τον άνθρωπο. Η μακροχρόνια έκθεση μέσω της διατροφής έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ηπατοκυτταρικού καρκινώματος, ενώ σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να προκαλέσει οξεία τοξικότητα με σοβαρή ηπατική βλάβη. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωπαϊκές νομοθετικές απαιτήσεις προβλέπουν ιδιαίτερα χαμηλά ανώτατα όρια για την αφλατοξίνη Β1 στα προϊόντα με βάση τις αραχίδες.
Λόγω αυτής της ταξινόμησης, η αφλατοξίνη Β1 εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την ασφάλεια του φυστικοβούτυρου διεθνώς. Είναι η ισχυρότερη και συχνότερα ανιχνευόμενη αφλατοξίνη της ομάδας των μυκοτοξινών που παράγονται κυρίως από τους μύκητες Aspergillus flavus και Aspergillus parasiticus. Οι μύκητες αυτοί μπορούν να αναπτυχθούν στις αραχίδες τόσο πριν από τη συγκομιδή όσο και κατά την αποθήκευση, όταν επικρατούν υψηλή θερμοκρασία, αυξημένη υγρασία ή ανεπαρκείς συνθήκες αερισμού. Η παραγωγή της τοξίνης μπορεί να ξεκινήσει ήδη στο χωράφι, ιδιαίτερα όταν οι καρποί έχουν υποστεί ζημιές από έντομα, μηχανικές καταπονήσεις ή παρατεταμένη ξηρασία, ενώ μπορεί να συνεχιστεί κατά την αποθήκευση εάν οι πρώτες ύλες δεν διατηρηθούν στις κατάλληλες συνθήκες.
Σε αντίθεση με πολλούς μικροβιολογικούς κινδύνους, η αφλατοξίνη Β1 δεν καταστρέφεται αποτελεσματικά κατά τη μεταποίηση. Το ψήσιμο των αραχίδων και η παραγωγή φυστικοβούτυρου δεν εξαλείφουν την τοξίνη, γεγονός που σημαίνει ότι η ασφάλεια του τελικού προϊόντος εξαρτάται κυρίως από την ποιότητα της πρώτης ύλης και τους ελέγχους που πραγματοποιούνται πριν από τη μεταποίηση.
Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από τη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία. Ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Foods με τίτλο Peanut Butter Food Safety Concerns—Prevalence, Mitigation and Control of Salmonella spp., and Aflatoxins in Peanut Butter χαρακτηρίζει τις αφλατοξίνες και τη Salmonella ως τους δύο σημαντικότερους κινδύνους για την ασφάλεια του φυστικοβούτυρου. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η απομάκρυνση των αφλατοξινών από ήδη επιμολυσμένο φυστικοβούτυρο είναι πρακτικά αδύνατη με τις διαθέσιμες τεχνολογίες, γεγονός που καθιστά την πρόληψη της επιμόλυνσης το βασικό μέτρο προστασίας. Η ανασκόπηση υπογραμμίζει ότι η επιλογή ασφαλών πρώτων υλών, η εφαρμογή ορθών γεωργικών πρακτικών, η σωστή ξήρανση, η αποθήκευση υπό ελεγχόμενες συνθήκες και τα ολοκληρωμένα συστήματα HACCP αποτελούν τα αποτελεσματικότερα εργαλεία περιορισμού του κινδύνου.
Ανάλογα συμπεράσματα προκύπτουν και από πρωτογενή έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Metabolites. Οι ερευνητές ανέλυσαν 80 εμπορικά προϊόντα με βάση τους ξηρούς καρπούς, μεταξύ των οποίων 40 δείγματα φυστικοβούτυρου. Η αφλατοξίνη Β1 ανιχνεύθηκε σε όλα τα δείγματα φυστικοβούτυρου, ενώ περισσότερα από τα μισά υπερέβαιναν το μέγιστο επιτρεπόμενο όριο της νομοθεσίας. Συγκεκριμένα, 21 από τα 40 δείγματα παρουσίαζαν συγκεντρώσεις αφλατοξίνης Β1 άνω των 5 μg/kg και η υψηλότερη τιμή έφθασε τα 27,37 μg/kg. Παράλληλα, αρκετά δείγματα περιείχαν και άλλες μυκοτοξίνες, όπως ωχρατοξίνη Α, στεριγματοκυστίνη και φουμονισίνη Β2, γεγονός που δείχνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχουν πολλαπλές μυκοτοξίνες στο ίδιο προϊόν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 στο Journal of Food Quality με τίτλο Prevalence of Aflatoxin Contamination in Peanuts and Peanut Butter from an Informal Market, Harare, Zimbabwe. Οι ερευνητές ανέλυσαν πραγματικά δείγματα φυστικοβούτυρου που διατίθενταν στην αγορά και διαπίστωσαν ότι το 100% των δειγμάτων περιείχε αφλατοξίνες. Η αφλατοξίνη Β1 ήταν η συχνότερα ανιχνευόμενη μυκοτοξίνη, με συγκεντρώσεις που κυμάνθηκαν από 4,7 έως 382,9 μg/kg, ενώ το 95% των δειγμάτων υπερέβαινε τα ισχύοντα εθνικά νομοθετικά όρια. Τα αποτελέσματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία επειδή προέρχονται από προϊόντα της καθημερινής αγοράς και όχι από εργαστηριακά μοντέλα ή πειραματικές συνθήκες.
Τα παραπάνω ευρήματα δείχνουν ότι η παρουσία αφλατοξινών στο φυστικοβούτυρο είναι ένας γνωστός και διαχρονικός κίνδυνος που απασχολεί τις αρχές ασφάλειας τροφίμων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η συχνότητα εμφάνισης διαφέρει ανάλογα με τη χώρα παραγωγής, τις γεωργικές πρακτικές, τις κλιματολογικές συνθήκες και το επίπεδο ελέγχων που εφαρμόζονται στην αλυσίδα παραγωγής.
Για τις επιχειρήσεις τροφίμων, η αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου ξεκινά από την αξιολόγηση των προμηθευτών και συνεχίζεται με συστηματικούς ελέγχους των πρώτων υλών, αντιπροσωπευτική δειγματοληψία, εργαστηριακές αναλύσεις σε διαπιστευμένα εργαστήρια και αυστηρή εφαρμογή προγραμμάτων HACCP. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σωστή ξήρανση των αραχίδων μετά τη συγκομιδή, η αποθήκευση σε χαμηλή υγρασία και η αποφυγή συνθηκών που ευνοούν την ανάπτυξη μυκήτων.
Για τους καταναλωτές, η προστασία βασίζεται κυρίως στην επιλογή προϊόντων που προέρχονται από οργανωμένες επιχειρήσεις οι οποίες εφαρμόζουν συστήματα διασφάλισης της ασφάλειας τροφίμων και υπόκεινται σε επίσημους ελέγχους. Η παρουσία αφλατοξινών δεν μπορεί να διαπιστωθεί από τη γεύση, την οσμή ή την εμφάνιση του φυστικοβούτυρου, καθώς ένα προϊόν μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογικό και παρ’ όλα αυτά να περιέχει μυκοτοξίνες. Η εργαστηριακή ανάλυση παραμένει ο μόνος αξιόπιστος τρόπος ανίχνευσής τους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Γενετικά τροποποιημένο αλεύρι στην Ευρώπη – Απόρριψη φορτίου από την Κίνα στα σύνορα της ΕΕ
- Ανάκληση νιφάδων βρώμης χωρίς γλουτένη – Σοβαρή ειδοποίηση στο RASFF
- Μους σοκολάτας με παθογόνα εντεροβακτηρίδια (Shigella) πωλήθηκε από μεγάλα σουπερμάρκετ – Απανωτές ανακλήσεις
- Ανάκληση 48,2 τόνων κατεψυγμένης ζύμης Pillsbury λόγω πιθανής παρουσίας γυαλιού – Αιτίες, ανίχνευση, πρόληψη και επιπτώσεις
- Πανώλη των καραβίδων σε ελληνικά ύδατα: Μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας επιβεβαιώνει την παρουσία του A. astaci
- Δημοφιλές καρύκευμα συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο ενός θανατηφόρου καρκίνου – Μετα-ανάλυση 14 μελετών σε 11.310 άτομα
- Τι συμβαίνει στο σώμα σας όταν τρώτε τακτικά καρπούζι
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
