Ανησυχία για την παρουσία 3-MCPD, γλυκιδόλης και υδρογονανθράκων ορυκτελαίων, και ειδικότερα των δυνητικά γονιδιοτοξικών και καρκινογόνων MOAH, σε τρόφιμα που προορίζονται για βρέφη και μικρά παιδιά προκαλούν τα ευρήματα νέας μελέτης που πραγματοποιήθηκε στο Βέλγιο. Οι ερευνητές ανέλυσαν 91 δείγματα παιδικών τροφών και επεξεργασμένων τροφίμων με βάση τα δημητριακά και διαπίστωσαν ότι ορισμένες κατηγορίες προϊόντων παρουσίαζαν υψηλότερα επίπεδα επιμόλυνσης.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food Additives & Contaminants: Part B, Surveillance και πραγματοποιήθηκε από ερευνητές της Primoris Belgium και του Πανεπιστημίου της Γάνδης. Το ερευνητικό πρόγραμμα περιέλαβε 91 δείγματα βρεφικών τροφών και τροφίμων με βάση τα δημητριακά για βρέφη και μικρά παιδιά, τα οποία επιλέχθηκαν με προσέγγιση βασισμένη στην επικινδυνότητα.
Οι αναλύσεις επικεντρώθηκαν στο 3-μονοχλωροπροπανο-1,2-διόλη, γνωστό ως 3-MCPD, στους εστέρες λιπαρών οξέων του 3-MCPD, στη γλυκιδόλη και τους εστέρες της, αλλά και στους υδρογονάνθρακες κορεσμένων και αρωματικών ορυκτελαίων, δηλαδή MOSH και MOAH. Πρόκειται για ουσίες που μπορούν να εμφανιστούν στα τρόφιμα είτε ως αποτέλεσμα της επεξεργασίας και της παραγωγής τους είτε μέσω επιμόλυνσης από διάφορες πηγές.
3-MCPD: Ρύπος που σχηματίζεται κατά την επεξεργασία των ελαίων
Το 3-MCPD και οι εστέρες του είναι λεγόμενοι ρύποι διεργασίας. Δεν προστίθενται σκόπιμα στα τρόφιμα, αλλά μπορούν να σχηματιστούν κυρίως κατά τον εξευγενισμό φυτικών ελαίων σε υψηλές θερμοκρασίες. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει επισημάνει ότι οι υψηλότερες συγκεντρώσεις των συγκεκριμένων ενώσεων έχουν εντοπιστεί στα φοινικέλαια και στα λίπη, ενώ μπορούν να σχηματιστούν και σε άλλα φυτικά έλαια κατά την επεξεργασία τους. Στη βελγική μελέτη, 12% των δειγμάτων βρέθηκαν πάνω από το όριο ποσοτικοποίησης για το 3-MCPD και τους εστέρες του, με μέση συγκέντρωση 17,6 μg/kg. Οι κατηγορίες των φρυγανιών και μπισκότων, καθώς και των σνακ, ήταν μεταξύ εκείνων που παρουσίασαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις των συγκεκριμένων ρύπων.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα ισχύσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυστηρότερα ανώτατα επίπεδα για το άθροισμα του 3-MCPD και των εστέρων του στα τρόφιμα για βρέφη και μικρά παιδιά που βασίζονται σε επεξεργασμένα δημητριακά. Το νέο ανώτατο επίπεδο έχει καθοριστεί στα 50 μg/kg. Η νέα νομοθεσία εκδόθηκε το 2026 και βασίστηκε, μεταξύ άλλων, στη συγκέντρωση νέων δεδομένων εμφάνισης των συγκεκριμένων ουσιών σε βρεφικές τροφές.
Η EFSA έχει αξιολογήσει το 3-MCPD και τους εστέρες του ως ουσίες που προκαλούν ανησυχία σε ορισμένα σενάρια έκθεσης και σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες. Η αξιολόγηση έχει επικεντρωθεί κυρίως στις πιθανές επιδράσεις στους νεφρούς και στο ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα.
Γλυκιδόλη: Γιατί θεωρείται ιδιαίτερα ανησυχητική
Διαφορετική είναι η εικόνα για τους εστέρες γλυκιδυλίου, οι οποίοι μπορούν κατά την πέψη να οδηγήσουν στον σχηματισμό γλυκιδόλης. Η EFSA έχει χαρακτηρίσει τη γλυκιδόλη ως ουσία με γονιδιοτοξικές και καρκινογόνες ιδιότητες, γεγονός που σημαίνει ότι μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA και να συμβάλει στην ανάπτυξη καρκίνου. Για τον λόγο αυτό η προσέγγιση στη συγκεκριμένη ουσία είναι διαφορετική από εκείνη ουσιών για τις οποίες μπορεί να καθοριστεί ένα επίπεδο ασφαλούς έκθεσης.
Στην υπό εξέταση μελέτη, μόλις τέσσερα δείγματα ήταν πάνω από το όριο ποσοτικοποίησης για τη γλυκιδόλη και τους εστέρες της, με μέση συγκέντρωση μεταξύ των θετικών δειγμάτων 10,2 μg/kg. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και εδώ τα φρυγανισμένα προϊόντα, τα μπισκότα και τα σνακ ήταν μεταξύ των κατηγοριών στις οποίες εντοπίστηκε μεγαλύτερη επιμόλυνση.
Και στην περίπτωση αυτή η ευρωπαϊκή νομοθεσία γίνεται αυστηρότερη από το 2027. Για τα τρόφιμα για βρέφη και τα επεξεργασμένα τρόφιμα με βάση τα δημητριακά για βρέφη και μικρά παιδιά, το νέο ανώτατο επίπεδο για τους εστέρες γλυκιδυλίου, εκφρασμένους ως γλυκιδόλη, θα είναι 25 μg/kg από την 1η Ιανουαρίου 2027.
MOAH: Το πιο ανησυχητικό εύρημα
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται από τους επιστήμονες στους MOAH, δηλαδή τους αρωματικούς υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων. Πρόκειται για ενώσεις που προέρχονται κυρίως από πετρελαϊκές πρώτες ύλες και μπορούν να εισέλθουν στα τρόφιμα από το περιβάλλον, λιπαντικά που χρησιμοποιούνται στον εξοπλισμό παραγωγής, βοηθητικές ουσίες της επεξεργασίας, πρόσθετα ή υλικά που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα.
Στη βελγική έρευνα, το 16% των δειγμάτων ήταν θετικό για MOAH. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα απλά δημητριακά, δηλαδή προϊόντα που αποτελούνταν κατά 100% από δημητριακά, παρουσίαζαν κυρίως επιμόλυνση με MOAH, σε αντίθεση με τα φρυγανισμένα προϊόντα, τα μπισκότα και τα σνακ, στα οποία καταγράφηκε συχνότερα συνδυασμός διαφορετικών ρύπων. Οι MOAH αποτελούν ιδιαίτερο αντικείμενο ανησυχίας επειδή ορισμένες ενώσεις της συγκεκριμένης ομάδας μπορεί να είναι γονιδιοτοξικές και καρκινογόνες. Η EFSA έχει επισημάνει ότι για ορισμένους MOAH, ιδίως εκείνους με τρεις ή περισσότερους αρωματικούς δακτυλίους, υπάρχουν ενδείξεις που συνδέονται με βλάβες στο DNA και πιθανή καρκινογένεση, ενώ τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν τον καθορισμό ενός ασφαλούς επιπέδου έκθεσης.
Αντίθετα, η εικόνα για τους MOSH, τους κορεσμένους υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων, είναι διαφορετική. Η EFSA έχει καταλήξει ότι, στα επίπεδα της διατροφικής έκθεσης που έχουν αξιολογηθεί, οι MOSH δεν εγείρουν ανησυχία για τη δημόσια υγεία, αν και έχει επισημάνει την ανάγκη για περαιτέρω μελέτη των πιθανών μακροπρόθεσμων επιπτώσεών τους.
Αυξημένη σημασία επειδή πρόκειται για βρεφικές τροφές
Το ιδιαίτερο βάρος της μελέτης δεν βρίσκεται μόνο στην ανίχνευση των συγκεκριμένων ουσιών, αλλά και στο γεγονός ότι η έρευνα αφορά τρόφιμα που καταναλώνονται από βρέφη και μικρά παιδιά, μια ηλικιακή ομάδα που μπορεί να παρουσιάζει υψηλότερη έκθεση σε ορισμένους ρύπους σε σχέση με το σωματικό της βάρος. Οι ίδιοι οι ερευνητές, μετά την αξιολόγηση της έκθεσης, καταλήγουν ότι η έκθεση στους εξεταζόμενους ρύπους προκαλεί ανησυχία και υπογραμμίζουν την ανάγκη να συνεχιστεί η παρακολούθησή τους στα τρόφιμα για βρέφη και μικρά παιδιά.
Τα ευρήματα έρχονται, μάλιστα, σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή για την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη θεσπίσει με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/1825 νέα, χαμηλότερα ανώτατα επίπεδα για το 3-MCPD και τους εστέρες του, καθώς και για τους εστέρες γλυκιδυλίου, με εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία αναφέρει ότι τα νέα όρια για τις βρεφικές τροφές καθορίστηκαν καθώς στο μεταξύ έγιναν διαθέσιμα νέα δεδομένα για την παρουσία των συγκεκριμένων ρύπων σε αυτά τα προϊόντα.
Η μελέτη από το Βέλγιο προσθέτει επομένως νέα δεδομένα στη συζήτηση για την ασφάλεια των τροφίμων που προορίζονται για τις μικρότερες ηλικίες, αναδεικνύοντας τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης των ρύπων διεργασίας και των υδρογονανθράκων ορυκτελαίων στην αλυσίδα παραγωγής τροφίμων.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
