Η DG SANTE κατέγραψε ελλείψεις στους ελέγχους υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, στην ιχνηλασιμότητα και στις διαδικασίες πιστοποίησης προϊόντων που εξάγονται από την Τουρκία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση
Σημαντικές αδυναμίες στο σύστημα ελέγχου φυτοφαρμάκων και πιστοποίησης τροφίμων που εξάγονται από την Τουρκία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφει η τελική έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG SANTE), η οποία συντάχθηκε μετά από έλεγχο που πραγματοποιήθηκε στη χώρα μεταξύ 4 και 20 Νοεμβρίου 2025. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στα συστήματα παρακολούθησης υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε προϊόντα φυτικής προέλευσης που προορίζονται για εξαγωγή στην ΕΕ, καθώς και στη διαδικασία πιστοποίησης προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικό καθεστώς εισαγωγικών ελέγχων. Στο επίκεντρο βρέθηκαν πιπεριές, λεμόνια, μανταρίνια, πορτοκάλια και αμπελόφυλλα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πεπόνια: Τρεις ανακλήσεις σήμερα από Lidl και Aldi και σύσταση προς τους πελάτες τους να μην τα καταναλώσουν
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επιστρέφει το best seller σεμινάριο Food Safety Culture Advanced Training Course μετά το έντονο ενδιαφέρον των επαγγελματιών του κλάδου
Η έκθεση καταγράφει ότι η Τουρκία διαθέτει οργανωμένο θεσμικό πλαίσιο για την έγκριση, διακίνηση και χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, καθώς και εκτεταμένα προγράμματα δειγματοληψιών και εργαστηριακών αναλύσεων. Οι ελεγκτές αναγνώρισαν ότι λειτουργούν προγράμματα προ συγκομιδής και μετασυλλεκτικών ελέγχων, ενώ τα εργαστήρια που εξετάζουν δείγματα για υπολείμματα φυτοφαρμάκων είναι διαπιστευμένα και λειτουργούν σε υψηλό τεχνικό επίπεδο. Ωστόσο, η DG SANTE εντόπισε σειρά αδυναμιών σε κρίσιμα σημεία του συστήματος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυγά κότας: Τι έδειξαν οι έλεγχοι της Ευρωπαϊκής EFSA για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κοτομπουκιές: Παγκόσμιο πρόβλημα και ανησυχία για λοιμώξεις από σαλμονέλα – Ανακλήσεις και απανωτά κρούσματα
Σύμφωνα με τα ευρήματα των ελεγκτών, οι επίσημοι έλεγχοι στους παραγωγούς προϊόντων που εξάγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πλήρως σχεδιασμένοι ώστε να επιβεβαιώνουν τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις υγιεινής που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Οι επιθεωρήσεις επικεντρώνονται κυρίως στις δειγματοληψίες για υπολείμματα φυτοφαρμάκων και λιγότερο στην επαλήθευση όλων των υποχρεώσεων που απορρέουν από τους κανόνες υγιεινής της πρωτογενούς παραγωγής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπανάνες: Ευρωπαϊκή κινητοποίηση για απαγορευμένο φυτοφάρμακο 240% πάνω από το νόμιμο όριο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το ψάρι που μοιάζει με αθερίνα, κέρδισε ονομασία Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης
Παράλληλα, οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι τα πρωτόκολλα ελέγχου δεν περιλαμβάνουν υποχρεωτικά επιθεωρήσεις των χώρων αποθήκευσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Κατά την εκτίμηση της DG SANTE, αυτό περιορίζει τη δυνατότητα εντοπισμού μη εγκεκριμένων φυτοφαρμάκων και δυσχεραίνει τη διερεύνηση υποθέσεων που σχετίζονται με κοινοποιήσεις του ευρωπαϊκού Συστήματος Ταχείας Ειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF).
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται 1.800 συσκευασίες γνωστού μπαχαρικού – Νέα μόλυνση από τοξικό μόλυβδο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η Ελλάδα ενημέρωσε την Ευρώπη για καλλυντικό ελληνικής εταιρείας σχεδόν οκτώ μήνες μετά την ανάκληση (φωτογραφία)
Η Επιτροπή εντόπισε επίσης ελλείψεις στους ελέγχους που πραγματοποιούνται σε μονάδες τυποποίησης, συσκευασίας και εξαγωγής τροφίμων. Αν και οι επιχειρήσεις διαθέτουν συστήματα HACCP και εφαρμόζουν δικά τους προγράμματα ελέγχου υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, οι επίσημες αρχές δεν επαληθεύουν πάντοτε επαρκώς την εφαρμογή των συστημάτων αυτών. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν πραγματοποιούνταν έλεγχοι HACCP λόγω έλλειψης προσωπικού, ενώ οι σχετικές λίστες ελέγχου δεν περιείχαν ειδικές αναφορές σε θέματα διαχείρισης φυτοφαρμάκων. Οι ελεγκτές κατέγραψαν περιπτώσεις όπου επιχειρήσεις είχαν απορρίψει πρώτες ύλες λόγω παρουσίας μη εγκεκριμένων δραστικών ουσιών, όμως τα σχετικά εργαστηριακά αποτελέσματα δεν είχαν εξεταστεί από τις αρμόδιες αρχές. Ως αποτέλεσμα, χάνονταν ευκαιρίες εντοπισμού παραγωγών υψηλού κινδύνου και ενίσχυσης των στοχευμένων ελέγχων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη διαδικασία έκδοσης των επίσημων πιστοποιητικών που συνοδεύουν συγκεκριμένες κατηγορίες εξαγόμενων προϊόντων. Η DG SANTE σημειώνει ότι οι αρμόδιες αρχές δεν διαθέτουν πάντοτε επαρκή στοιχεία ώστε να πιστοποιούν ότι η πρωτογενής παραγωγή συμμορφώνεται πλήρως με τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Οι ελεγκτές καταλήγουν ότι η ανεπαρκής επαλήθευση των κανόνων υγιεινής και των συστημάτων HACCP στερεί από τις αρχές πληροφορίες απαραίτητες για την τεκμηριωμένη έκδοση των σχετικών πιστοποιητικών.
Η έκθεση καταγράφει ακόμη προβλήματα στην ιχνηλασιμότητα ορισμένων φορτίων. Κατά τη διερεύνηση υποθέσεων RASFF, οι αρχές διαπίστωσαν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι εξαγωγικές επιχειρήσεις δεν μπορούσαν να προσδιορίσουν τον παραγωγό από τον οποίο προερχόταν το προϊόν που είχε προκαλέσει την κοινοποίηση. Σύμφωνα με τη DG SANTE, η αδυναμία αυτή δυσχεραίνει τόσο τη διερεύνηση των αιτίων όσο και την επιβολή διορθωτικών μέτρων.
Τα στοιχεία που παρατίθενται στην έκθεση αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζουν οι τουρκικές εξαγωγές σε σχέση με τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Σύμφωνα με τα δεδομένα του RASFF, καταγράφηκαν 311 κοινοποιήσεις για τουρκικά προϊόντα το 2022, 164 το 2023, 140 το 2024 και ακόμη 96 μέχρι το τέλος Νοεμβρίου του 2025.
Ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά απορρίψεων καταγράφηκαν στα αμπελόφυλλα. Το 2024 ελέγχθηκαν 37 φορτία και απορρίφθηκαν τα 14, ποσοστό 37,8%. Το 2025 ελέγχθηκαν 16 από τα 72 φορτία που εισήχθησαν στην ΕΕ και απορρίφθηκαν τα τέσσερα, ποσοστό 25%. Στα πορτοκάλια το 2024 απορρίφθηκαν οκτώ από τα 293 φορτία που ελέγχθηκαν, ενώ στα μανταρίνια απορρίφθηκαν οκτώ από τα 892 φορτία. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) υπολόγισε ότι το ποσοστό υπέρβασης των ευρωπαϊκών ορίων υπολειμμάτων σε εισαγόμενα προϊόντα από την Τουρκία ανήλθε στο 4,4% το 2023.
Οι διαχρονικές αυτές παραβάσεις έχουν οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση στην επιβολή αυξημένων φυσικών ελέγχων στα σύνορα για συγκεκριμένα τουρκικά προϊόντα. Σήμερα το 20% των φορτίων μανταρινιών, το 30% των φορτίων πορτοκαλιών και το 50% των φορτίων αμπελόφυλλων υποβάλλονται σε ελέγχους κατά την είσοδό τους στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η DG SANTE διαπίστωσε επίσης ότι, παρά τις διαδικασίες διερεύνησης των κοινοποιήσεων RASFF, οι αρμόδιες αρχές δεν κατάφεραν σε επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις να εντοπίσουν τις παραβάσεις που οδήγησαν στις κοινοποιήσεις. Σε ορισμένες υποθέσεις όπου οι ίδιες επιχειρήσεις είχαν εμπλακεί περισσότερες από μία φορές σε κοινοποιήσεις, οι έλεγχοι δεν αποκάλυψαν χρήση απαγορευμένων ουσιών ή υπερβάσεις ορίων. Σε άλλη περίπτωση οι ελεγκτές εκτίμησαν ότι το πρόβλημα πιθανότατα συνδεόταν με μετασυλλεκτική χρήση φυτοπροστατευτικού προϊόντος σε μονάδα επεξεργασίας, όμως η έρευνα επικεντρώθηκε στον παραγωγό.
Παρά τις παρατηρήσεις αυτές, η έκθεση αναγνωρίζει ότι η Τουρκία έχει σημειώσει πρόοδο σε σχέση με προηγούμενο έλεγχο της DG SANTE το 2019. Οι ελεγκτές θεωρούν ότι υπάρχει λειτουργικό σύστημα προ συγκομιδής και προ εξαγωγικών δειγματοληψιών, καθώς και αποτελεσματικός μηχανισμός παρακολούθησης των κοινοποιήσεων RASFF. Τα εργαστήρια κρίθηκαν επαρκώς εξοπλισμένα και τεχνικά καταρτισμένα, ενώ αρκετές από τις συστάσεις του 2019 θεωρούνται πλέον κλεισμένες.
Στις παρατηρήσεις που υπέβαλε προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η τουρκική πλευρά υποστήριξε ότι οι διαφορές μεταξύ της ευρωπαϊκής και της τουρκικής νομοθεσίας αποτελούν σημαντική αιτία των κοινοποιήσεων RASFF. Σύμφωνα με τις τουρκικές αρχές, μεγάλο μέρος των περιστατικών αφορά δραστικές ουσίες που επιτρέπονται στην Τουρκία αλλά δεν είναι εγκεκριμένες στην ΕΕ ή υπόκεινται σε πολύ χαμηλά ευρωπαϊκά όρια υπολειμμάτων. Η Άγκυρα υποστήριξε ακόμη ότι σε ορισμένες καλλιέργειες, όπως τα ρόδια, οι πιπεριές και τα εσπεριδοειδή, η επίτευξη των ευρωπαϊκών ορίων είναι ιδιαίτερα δύσκολη λόγω περιορισμένων εναλλακτικών λύσεων φυτοπροστασίας και διαφορών στις γεωργικές συνθήκες.
Παράλληλα παρουσίασε σειρά μέτρων που βρίσκονται σε εξέλιξη. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η εφαρμογή νέου κανονισμού για την παρακολούθηση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση φυτοφαρμάκων μέσω του συστήματος B-Prescription, η ενίσχυση των ελέγχων σε παραγωγούς που συνδέονται με κοινοποιήσεις RASFF και η υποχρεωτική επιθεώρηση χώρων αποθήκευσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων στο πλαίσιο των προ συγκομιδής ελέγχων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθυνε δύο βασικές συστάσεις προς τις τουρκικές αρχές. Η πρώτη αφορά την ενίσχυση των ελέγχων στους παραγωγούς ώστε να επαληθεύεται τόσο η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων όσο και η συμμόρφωση με τις απαιτήσεις υγιεινής της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Η δεύτερη αφορά τη διαδικασία πιστοποίησης των εξαγωγών και την ανάγκη πληρέστερης επαλήθευσης των συστημάτων HACCP πριν από την έκδοση των επίσημων πιστοποιητικών που συνοδεύουν τα προϊόντα προς την ευρωπαϊκή αγορά.
