Η επίδραση του πολέμου στο Ιράν στις τιμές των τροφίμων – Το παράδειγμα της τηγανητής πατάτας

Κινδυνεύει η επισιτιστική ασφάλεια στην Ευρώπη από τον πόλεμο στο Ιράν; Του Δρ. Φραγκίσκου Γαΐτη* Βιολόγου-Μικροβιολόγου τροφίμων

Αν και κατά την κοινή ανθρώπινη λογική, οι σημαντικότερες επιπτώσεις ενός πολέμου είναι οι απώλειες ανθρωπίνων ζωών και η γενικότερη ανθρωπιστική κρίση, εντούτοις σε ένα παγκοσμιοποιημένο οικονομικό/εμπορικό περιβάλλον, δημιουργούνται αλυσιδωτές αντιδράσεις που μπορεί να επηρεάσουν όλο τoν κόσμο. Μια εκ των συνεπειών του πολέμου είναι και η ενδεχόμενη διαταραχή της επισιτιστικής ασφάλειας, η οποία μπορεί να επηρεαστεί μέσω τριών, κυρίως, μηχανισμών:

• τη διαταραχή στις θαλάσσιες μεταφορές,
• την αύξηση του κόστους ενέργειας,
• την πίεση στις παγκόσμιες αγορές λιπασμάτων.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το φθηνό λαχανικό που έχει αντικαρκινική δράση και που σύμφωνα με νέα μελέτη πρέπει να το τρώτε… κομμένο

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψωμί ελληνικής εταιρείας προκαλεί Ευρωπαϊκό συναγερμό – Απανωτές ελληνικές “αστοχίες” εκθέτουν τη δημόσια υγεία σε σοβαρό κίνδυνο

Συγκεκριμένα, η πολεμική σύγκρουση έχει οδηγήσει σε εκτεταμένη αναστολή της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ, με αποτέλεσμα τη διακοπή του παγκόσμιου εμπορίου, του μπλοκαρίσματος τεράστιων ποσοτήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου και τη διακοπή της ροής ουρίας, του βασικού αζωτούχου λιπάσματος.

Οι επιπτώσεις των ανωτέρω στην Ευρώπη, περιλαμβάνουν:

• αύξηση της τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αυξάνοντας γενικώς το κόστος της ενέργειας, το κόστος των καυσίμων άρα το κόστος των μεταφορών και τελικά των τροφίμων.
• το λεγόμενο “fertilizer shock” από την έλλειψη αζωτούχων λιπασμάτων (το 1/3 του παγκοσμίου εμπορίου ουρίας διακινείται μέσω των Στενών του Ορμούζ) που μπορεί να οδηγήσει, με τον κανόνα προσφοράς και ζήτησης, αφενός σε αύξηση των τιμών των αζωτούχων λιπασμάτων και αφετέρου σε μειωμένες αποδόσεις καλλιεργειών καθώς και περαιτέρω αύξηση των τιμών των τροφίμων ειδικά των σιτηρών, των φρούτων και των λαχανικών.
• γενικευμένο πληθωρισμό τροφίμων λόγω και αυξημένης παγκόσμιας ζήτησης.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Διαδικτυακό σεμινάριο για την Προληπτική Επισήμανση Αλλεργιογόνων στα τρόφιμα Precautionary Allergens Labelling in food (PAL) – CibumLEARNING σε συνεργασία με την TÜV NORD HELLAS

Συμπερασματικά, προς το παρόν ο πόλεμος στο Ιράν δεν προκαλεί άμεσα έλλειψη τροφίμων στην Ευρώπη, όμως δημιουργεί ένα εκρηκτικό περιβάλλον αυξήσεων τιμών στα τρόφιμα που ίσως να οδηγήσουν σε επισιτιστική ανασφάλεια ευάλωτες οικονομικά ομάδες ανθρώπων.

Ότι ανεβαίνει κατεβαίνει;;;

Μια δημοφιλής λαϊκή ρήση είναι «Ότι ανεβαίνει κατεβαίνει» και υποδηλώνει την κυκλικότητα των καταστάσεων. Δυστυχώς, στο χώρο των τροφίμων, κυρίως δε σε ότι αφορά στο κόστος των τροφίμων που διατίθενται στη λιανική και στη μαζική εστίαση, δεν επιβεβαιώνεται συχνά αυτή η ρήση.

Παράδειγμα:

Στην Ελλάδα οι τηγανητές πατάτες αποτελούν έναν από τους πιο σταθερούς «δείκτες» της ελληνικής διατροφικής κουλτούρας καθώς δεν υπάρχει ταβέρνα, εστιατόριο, ταχυφαγείο ή ψητοπωλείο που να μην την έχει στον κατάλογο της. Για το τηγάνισμα της πατάτας χρησιμοποιείται κυρίως ηλιέλαιο λόγω του υψηλού σημείου καπνού του (περίπου 240^oC), που επιτρέπει το τηγάνισμα σε υψηλές θερμοκρασίες χωρίς να καίγεται εύκολα και της ουδέτερης γεύσης του που εξασφαλίζει ότι οι πατάτες δεν αποκτούν ξένη οσμή, ενώ προσφέρει τραγανό αποτέλεσμα.

Το 2022, η τιμή του ηλιέλαιου, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία η οποία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός παγκοσμίως, εκτινάχθηκε. Συγκεκριμένα από 15-16€/10l το 2021 έφτασε πάνω από τα 34€/10l (τιμές χωρίς ΦΠΑ). Μια μερίδα τηγανητές πατάτες το 2021 είχε περίπου 2,5€ για να φτάσει την περίοδο της κρίσης στα 4-4,5€ περίπου. Σήμερα, που η τιμή του ηλιέλαιου έχει αποκλιμακωθεί σημαντικά, επιστρέφοντας στις τιμές προ πολέμου στην Ουκρανία, η τιμή της μερίδας τηγανητής πατάτας παρέμεινε στα ίδια υψηλά επίπεδα, χωρίς να δικαιολογείται η διατήρηση της αυξημένης τιμής από την αύξηση του κόστους της πατάτας.

Αν βάλουμε στην εξίσωση και το διαχρονικό «κόλπο» των αγορών όπου, οι αυξήσεις στις παγκόσμιες τιμές μεταφέρονται στον καταναλωτή πριν καν προλάβει να ανοίξει το πορτοφόλι του, ενώ οι μειώσεις έρχονται …. με ΚΤΕΛ της δεκαετίας του 60 από την επαρχία, είναι ηλίου φαεινότερον ότι την οικονομική επιβάρυνση του πολέμου στα τρόφιμα θα τη «λουστούμε» κανονικότατα …. και μάλιστα χωρίς καμία πρόβλεψη για “μαλακτικό”.

* Ο Δρ. Φραγκίσκος Γαΐτης εργάζεται στον ΕΦΕΤ και στο παρόν κείμενο εκφράζει προσωπικές απόψεις.

Βιβλιογραφία:

1. The Strait of Hormuz crisis explained: What it means for global shipping. CNBC. https://www.cnbc.com/2026/03/02/strait-of-hormuz-crisis-us-iran-israel-war-shipping-trade-oil.html?utm
2. How Iran’s ‘complete control’ of the Strait of Hormuz is wreaking havoc on the world’s oil and gas supply. INDEPENDENT.
3. https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-strait-of-hormuz-economy-attacks-b2931612.html?utm

• Trump makes bold claim as Iran war sends oil above $100 a barrel. UNILAD. https://www.unilad.com/news/us-news/trump-bold-claim-iran-war-oil-prices-barrel-444264-20260309?utm
• Global | Implications of Iran conflict for food security. DOW JONES. https://www.dowjones.com/business-intelligence/blog/global-implications-of-iran-conflict-for-food-security/?utm
• How the Iran war could create a ‘fertiliser shock’ – an often ignored global risk to food prices and farming. THE CONVESRATION. https://theconversation.com/how-the-iran-war-could-create-a-fertiliser-shock-an-often-ignored-global-risk-to-food-prices-and-farming-277552?utm
• How the Iran war could hit YOU in your pocket: Hike in mortgage rates, energy bills, petrol prices and cost of summer holidays. DAILY MAIL. https://www.dailymail.co.uk/news/article-15620503/Iran-war-mortgage-rates-energy-bills-petrol-prices-summer-holidays.html?utm