Τα περιστατικά με τα φυτικά υποκατάστατα τυριών – Από το «Gouda» στα «Greek» υποκατάστατα φέτας
Η χρήση ονομασιών τυριών και γεωγραφικών αναφορών σε φυτικά υποκατάστατα βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών ελέγχων, όπως προκύπτει από τη μηνιαία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για υποψίες απάτης στον αγροδιατροφικό τομέα. Το έγγραφο με τίτλο «Report on EU Agri-Food Fraud Suspicions – March 2026», που δημοσιεύτηκε από τη Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων, συγκεντρώνει περιστατικά που διακινήθηκαν μέσω των μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καταγγελία για παρενέργειες από καλλυντικά που πωλήθηκαν στην Ελλάδα – Απαγορεύτηκαν με απόφαση ΕΟΦ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μεγάλο σουπερμάρκετ αφαιρεί 44 πρόσθετα από τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας – Η προθεσμία που δόθηκε στους προμηθευτές
Στο πεδίο των γαλακτοκομικών και των φυτικών υποκατάστατων, το ενδιαφέρον των αρχών στρέφεται όλο και περισσότερο όχι στη σύσταση των προϊόντων αλλά στον τρόπο παρουσίασής τους. Χαρακτηριστική είναι η καταγραφή φυτικού υποκατάστατου τυριού με την ένδειξη «Gouda geschmack», δηλαδή «γεύση Gouda», ελληνικής προέλευσης που εντοπίστηκε από τις γερμανικές αρχές. Η περίπτωση εντάσσεται στην κατηγορία «EU protected designation» και περιγράφεται ως «παραπλανητική ονομασία».
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 786.000 μπουκάλια δημοφιλούς ρινικού σπρέι της Bayer
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καρκινογόνες τοξίνες, φυτοφάρμακα και χημικά στα τρόφιμα μας: Τι να τρώμε τελικά; Η νέα στρατηγική επιλογής τροφίμων – Της Ε. Τσαγκά
Το όνομα Gouda, όπως και άλλες ονομασίες τυριών, αποτελεί σημείο αναφοράς για τον καταναλωτή. Η ενσωμάτωσή του σε φυτικά προϊόντα, ακόμη και με προσθήκες όπως «γεύση» ή «flavour», αξιολογείται με βάση το αν δημιουργείται συνειρμός με το γαλακτοκομικό προϊόν. Η πρακτική αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πεδίο ελέγχων που αφορά τη χρήση ονομασιών, γεωγραφικών ενδείξεων και περιγραφών που μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψη του καταναλωτή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πορτοκάλια Αιγύπτου στην Ελλάδα: Οι υπερβάσεις απαγορευμένων φυτοφαρμάκων φτάνουν το 7.600% και απαιτούν εντατικοποίηση ελέγχων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου: Τι δείχνει μελέτη σε 283 Έλληνες ασθενείς για διατροφή και ψυχική υγεία
Και στην ελληνική αγορά, εμφανίζονται αντίστοιχες πρακτικές, σε προϊόντα που διακινούνται σε μεγάλα σούπερ μάρκετ, όπως φυτικά υποκατάστατα σε φέτες με την ένδειξη «Gouda flavour», τα οποία δηλώνονται σαφώς ως μη γαλακτοκομικά και vegan αλλά ενσωματώνουν στην εμπορική τους ονομασία αναφορά σε καθιερωμένο τύπο τυριού. Η επισήμανση περιλαμβάνει πλήρη περιγραφή της φυτικής σύστασης, ωστόσο η χρήση του όρου «Gouda» λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τον καταναλωτή και τοποθετεί το προϊόν στην ίδια γκρίζα ζώνη που καταγράφεται και στην ευρωπαϊκή έκθεση, όπου τέτοιες ονομασίες αξιολογούνται ως δυνητικά παραπλανητικές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός για Σαλμονέλα: Μαζικές Ανακλήσεις πίτσας
Στην ίδια κατηγορία παραπλανητικής ονομασίας που καταγράφεται στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνονται πέρα από το φυτικό υποκατάστατο τυριού με την ένδειξη «Gouda geschmack» και άλλες περιπτώσεις χρήσης προστατευμένων ή αναγνωρίσιμων ονομασιών σε μη συμμορφούμενα προϊόντα, όπως η χρήση της ονομασίας «Prosciutto di Parma» σε προϊόντα εκτός των προδιαγραφών ΠΟΠ, καθώς και η χρήση της γεωγραφικής ένδειξης «Collio Goriziano / Collio» σε κρασί που δεν πληροί τα αντίστοιχα κριτήρια, ενώ σε διαφορετική κατηγορία καταγράφονται και περιπτώσεις όπου η εμπορική παρουσίαση δημιουργεί συνειρμούς με καθιερωμένες κατηγορίες προϊόντων, όπως φυτικά προϊόντα που παραπέμπουν σε γαλακτοκομικά μέσω ονομασίας ή απεικόνισης, γεγονός που εντάσσει όλες αυτές τις περιπτώσεις σε ένα ενιαίο πλαίσιο ελέγχου που αφορά τη χρήση ονομασιών και γεωγραφικών αναφορών με τρόπο που μπορεί να επηρεάσει την αντίληψη του καταναλωτή.
Είναι ενδιαφέρουσα δε, η πρόσφατη βράβευση φυτικού προϊόντος από βρώμη, το οποίο προωθείται ως υποκατάστατο φέτας και παρουσιάζεται με την ονομασία «Mö Greek». Το προϊόν, που αναπτύχθηκε από τη φινλανδική Mö Foods και διακρίθηκε σε διαγωνισμό καινοτομίας της Lidl σε συνεργασία με την ProVeg, ενσωματώνει τον όρο «Greek» ως βασικό στοιχείο της εμπορικής του ταυτότητας. Η εταιρεία περιγράφει ότι «μιμείται τη γεύση και την υφή της παραδοσιακής φέτας» και προτείνει τη χρήση του σε συνταγές που συνδέονται άμεσα με την ελληνική κουζίνα.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της φέτας, η οποία αποτελεί Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2002 και συνδέεται με συγκεκριμένο τόπο και παραδοσιακές μεθόδους παραγωγής. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο απαγορεύει όχι μόνο τη χρήση της ονομασίας σε μη συμμορφούμενα προϊόντα αλλά και κάθε πρακτική που δημιουργεί έμμεσο συνειρμό, όπως η χρήση γεωγραφικών όρων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενσωμάτωση του «Greek» σε φυτικά υποκατάστατα λειτουργεί ως τέτοιος δείκτης, ενισχύοντας τη σύνδεση με τη φέτα ακόμη και όταν το προϊόν δηλώνεται σαφώς ως μη γαλακτοκομικό.
Η προστασία της φέτας έχει αποτελέσει αντικείμενο σειράς δικαστικών υποθέσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μετά από προσφυγές κρατών-μελών, το Δικαστήριο της ΕΕ έχει επιβεβαιώσει ότι η ονομασία δεν είναι γενική αλλά συνδέεται αποκλειστικά με την Ελλάδα. Σε μεταγενέστερη υπόθεση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσέφυγε κατά της Δανίας για χρήση της ένδειξης «Feta» σε προϊόντα που προορίζονταν για εξαγωγή, με το Δικαστήριο να κρίνει το 2022 ότι μόνο το τυρί που παράγεται στην Ελλάδα μπορεί να φέρει αυτή την ονομασία.
Η μηνιαία έκθεση της Επιτροπής δείχνει ότι οι έλεγχοι πλέον εκτός από τη νοθεία επεκτείνονται σε ζητήματα επισήμανσης και εμπορικής πρακτικής. Η εξέλιξη της αγοράς φυτικών υποκατάστατων, σε συνδυασμό με τη διεύρυνση των εμπορικών πρακτικών που αξιοποιούν ονομασίες και γεωγραφικές αναφορές, οδηγεί σε αυξημένη ένταση μεταξύ της προστασίας των παραδοσιακών προϊόντων και της ανάπτυξης νέων κατηγοριών. Οι περιπτώσεις που καταγράφονται στην ευρωπαϊκή έκθεση αποτυπώνουν αυτή τη μετατόπιση, με το πεδίο της ονοματολογίας να αποτελεί βασικό σημείο ελέγχου για τις αρμόδιες αρχές.
