Η σχέση ανάμεσα στη διατροφή και την ψυχική υγεία έχει αρχίσει να αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην επιστημονική έρευνα, καθώς όλο και περισσότερα δεδομένα εξετάζουν κατά πόσο η ποιότητα της διατροφής μπορεί να συνδέεται με τη διάθεση, το άγχος και την εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Δεν σημαίνει ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο μπορεί από μόνο του να προκαλέσει κατάθλιψη ή να αλλάξει άμεσα τη διάθεση, όμως η συστηματική κατανάλωση ορισμένων κατηγοριών τροφίμων φαίνεται να σχετίζεται με λιγότερο ευνοϊκή εικόνα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τρόφιμα με μεγάλη περιεκτικότητα σε πρόσθετα σάκχαρα και τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, καθώς οι συσχετίσεις τους με την ψυχική υγεία έχουν εξεταστεί σε μεγάλες μελέτες και μετααναλύσεις. Η εικόνα είναι σαφώς πιο σύνθετη από την απλή άποψη ότι ένα γλυκό ή ένα έτοιμο γεύμα «χαλάει τη διάθεση». Η συνολική διατροφική συνήθεια, η σωματική υγεία και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής παίζουν επίσης ρόλο.
Η ζάχαρη και οι απότομες μεταβολές
Η μεγάλη πρόσληψη πρόσθετων σακχάρων είναι μία από τις διατροφικές παραμέτρους που έχουν μελετηθεί σε σχέση με την ψυχική υγεία. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports εξέτασε δεδομένα από τη μελέτη Whitehall II και βρήκε ότι οι άνδρες που ανήκαν στην υψηλότερη κατηγορία κατανάλωσης ζάχαρης από γλυκά τρόφιμα και ποτά είχαν 23% υψηλότερες πιθανότητες εμφάνισης κοινής ψυχικής διαταραχής μετά από πέντε χρόνια σε σύγκριση με την χαμηλότερη κατηγορία. Η σχέση με την υποτροπιάζουσα κατάθλιψη ήταν επίσης αυξημένη, αν και δεν παρέμενε στατιστικά σημαντική όταν λαμβάνονταν υπόψη πρόσθετοι διατροφικοί παράγοντες. Το εύρημα αυτό χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία, επειδή μια συσχέτιση δεν αποδεικνύει ότι η ζάχαρη προκαλεί κατάθλιψη. Η μελέτη παρακολούθησε διατροφικές συνήθειες και ψυχολογική κατάσταση σε βάθος χρόνου, επομένως μπορεί να εντοπίσει σχέση ανάμεσα στις δύο μεταβλητές, όχι να αποδείξει έναν άμεσο μηχανισμό αιτίας και αποτελέσματος. Παρ’ όλα αυτά, η υψηλή κατανάλωση γλυκών τροφίμων και ζαχαρούχων ποτών αποτελεί διατροφικό μοτίβο που αξίζει προσοχή, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών, φρούτων, λαχανικών και άλλων θρεπτικών τροφών.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τα τρόφιμα που βασίζονται σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες, όπως προϊόντα από λευκό αλεύρι. Η γρήγορη πέψη τους μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερη αύξηση της γλυκόζης στο αίμα και στη συνέχεια σε πτώση, γεγονός που σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να συνοδεύεται από κόπωση ή αίσθημα πείνας. Ωστόσο, δεν είναι σωστό να αντιμετωπίζονται όλοι οι υδατάνθρακες ως ενιαία κατηγορία. Τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα όσπρια, τα φρούτα και τα λαχανικά παρέχουν υδατάνθρακες μαζί με φυτικές ίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά, με διαφορετική επίδραση στον οργανισμό. Πολύ μεγαλύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει πλέον η κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων. Μεταανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Clinical Nutrition και συνδύασε δεδομένα από έξι προοπτικές μελέτες διαπίστωσε ότι η υψηλή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων συνδεόταν με 32% υψηλότερο κίνδυνο καταθλιπτικών εκβάσεων σε σύγκριση με τη χαμηλή κατανάλωση. Στην ίδια μελέτη, κάθε αύξηση κατά 10% στο ποσοστό των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων στη συνολική ενεργειακή πρόσληψη συνδεόταν με 10% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Περισσότερο μετρά το διατροφικό μοτίβο
Η κατηγορία των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές επιλογές, από συσκευασμένα σνακ και γλυκά μέχρι έτοιμα γεύματα, προϊόντα κρέατος και ορισμένα δημητριακά πρωινού. Δεν έχουν όλα τα προϊόντα την ίδια διατροφική σύσταση, όμως πολλά χαρακτηρίζονται από υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρόσθετα σάκχαρα, αλάτι και κορεσμένα λιπαρά, ενώ παράλληλα περιέχουν λιγότερες φυτικές ίνες και μικρότερη ποικιλία φυσικών συστατικών. Μια ευρύτερη μεταανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients και περιέλαβε 17 μελέτες με συνολικά περισσότερους από 385.000 συμμετέχοντες βρήκε ότι η μεγαλύτερη κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων συνδεόταν με αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης καταθλιπτικών και αγχωδών συμπτωμάτων. Στις προοπτικές μελέτες, η υψηλότερη πρόσληψη υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων συνδεόταν με 22% υψηλότερο κίνδυνο μελλοντικής κατάθλιψης. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερες καλά σχεδιασμένες προοπτικές και πειραματικές μελέτες για να διευκρινιστεί η αιτιώδης σχέση.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή δεν είναι επιστημονικά ακριβές να χαρακτηρίζεται ένα μεμονωμένο τρόφιμο ως «κακό για τη διάθεση». Για παράδειγμα, το κρέας, το τυρί, οι ξηροί καρποί ή τα δημητριακά μπορούν να αποτελούν μέρος πολύ διαφορετικών διατροφικών προτύπων, ανάλογα με την ποσότητα, την επεξεργασία και τα υπόλοιπα τρόφιμα που καταναλώνονται μαζί τους. Το ίδιο ισχύει και για τα λιπαρά. Η ποιότητα του λίπους και η συνολική διατροφική εικόνα έχουν μεγαλύτερη σημασία από την απλή παρουσία λίπους σε ένα τρόφιμο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Πεπτίδια: Έξι δημοφιλή σκευάσματα μπορεί σύντομα να γίνουν πιο εύκολα διαθέσιμα
- Διεθνής Ημέρα Μπύρας: Γιατί η μπύρα είναι ένα από τα πιο ασφαλή ποτά
- San Pellegrino: Γιατί βάζει ερωτήσεις στις φιάλες του νερού
- Πώς μια vegan διατροφή βοήθησε στην απώλεια βάρους χωρίς περιορισμό της ποσότητας φαγητού
- Foodwatch: «Δεν απαγορεύουμε τίποτα, θέλουμε οι καταναλωτές να γνωρίζουν τι αγοράζουν»
- Γλουτένη: Γιατί οι ετικέτες τροφίμων μπορεί να αλλάξουν για κριθάρι, σίκαλη και βρώμη
- Χρόνιος πόνος: Νέα έρευνα αναζητά τον «διακόπτη» που μπορεί να τον απενεργοποιήσει στην πηγή του
