Μια αναλυτική εξέταση των χημικών, βιολογικών και υγειονομικών κινδύνων που κρύβει το αγαπημένο σνακ μικρών και μεγάλων
Τα γαριδάκια αποτελούν αναμφίβολα μία από τις πιο αγαπημένες επιλογές σνακ, ιδιαίτερα για τα παιδιά, καθώς η τραγανή υφή και η έντονη γεύση τους τα καθιστούν σχεδόν εθιστικά. Ωστόσο, λίγοι καταναλωτές γνωρίζουν τα πραγματικά συστατικά που περιέχουν και τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία τους. Αν και φαντάζουν «αθώα» σνακ, τα γαριδάκια περιέχουν ένα σύνθετο μείγμα λιπαρών, ζάχαρης, αλατιού, χρωστικών, ενισχυτικών γεύσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μυκοτοξινών, που καθιστά την υπερβολική κατανάλωσή τους αμφίβολης διατροφικής αξίας και ενδεχομένως επικίνδυνη, ειδικά για τα παιδιά. Ιδιαίτερος λόγος γίνεται τον τελευταίο καιρό και για την παρουσία της καρμίνης (E120) στα γαριδάκια, μιας κόκκινης χρωστική που προέρχεται από έντομα και μπορεί να προκαλέσει άμεσες ή καθυστερημένες αλλεργικές αντιδράσεις, γεγονός που απασχολεί ιδιαίτερα vegans και άτομα με ατοπίες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται ταχίνι λόγω μικροβιακής μόλυνσης – Οι ευθύνες των παραγωγών ενόψει Σαρακοστής
Πόσο επικίνδυνα είναι τα συστατικά στα γαριδάκια;
Ας δούμε όμως αναλυτικά τι περιέχεται στα αγαπημένα μας σνακ, όπως αυτά περιγράφονται στη λίστα συστικών δημοφιλούς προϊόντος στην e-shop σελίδα μεγάλου ελληνικού σουπερμάρκετ:
Συστατικά: Σιμιγδάλι καλαμποκιού 60%, φοινικέλαιο, ΤΥΡΙ σε σκόνη 1,5%, ιωδιούχο αλάτι, ορός ΓΑΛΑΚΤΟΣ σε σκόνη, ΓΑΛΑ σε σκόνη, πάπρικα, χρωστικές ουσίες (εκχύλισμα πάπρικας, αννάτο, καρμίνες), αρωματική ύλη, ενισχυτικά γεύσης (γουαλινικό νάτριο, ινοσινικό νάτριο). Μπορεί να περιέχει ΣΙΤΑΡΙ, ΑΥΓΑ, ΦΙΣΤΙΚΙ (ΑΡΑΧΙΔΑ), ΞΗΡΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ, ΣΟΥΣΑΜΙ & ΣΕΛΙΝΟ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εντοπίστηκε σαλμονέλα σε έτοιμη σαλάτα – Πωλήθηκε σε 5 μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ
Σκόνη εντόμων στα γαριδάκια
To E120 (i) Καρμίνη και το E120 (ii) Απόσταγμα κοχενίλης είναι φυσικές κόκκινες χρωστικές για τρόφιμα που απομονώνεται από τα έντομα Dactylopius coccus (Coccus cacti) ή αλλιώς Cochineal (κοχενίλη). Το πορφυρό κέλυφος, τα φτερά και τα αυγά του θηλυκού εντόμου δίνουν ένα λαμπερό, κόκκινο χρώμα σε χιλιάδες τρόφιμα, ποτά, καλλυντικά και φάρμακα. Το προϊόν της χημικής κατεργασίας των εντόμων ονομάζεται καρμίνη. Το χρώμα που προσφέρει ποικίλλει από έντονο ροζ, πορτοκαλί και βαθύ κόκκινο έως σκούρο μοβ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | TasteAtlas: Τα μήλα Ζαγοράς Πηλίου ψηφίστηκαν ως τα καλύτερα στον κόσμο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζυμαρικά: Οι 6 τύποι που δεν αυξάνουν σημαντικά το σάκχαρο
Η καρμίνη είναι ένα ιδιαίτερα σταθερό, ασφαλές και μακράς διαρκείας πρόσθετο του οποίου το χρώμα επηρεάζεται ελάχιστα από τη θερμότητα ή το φως, γι’ αυτό και χρησιμοποιείται ευρέως. Οι υποστηρικτές του επισημαίνουν ότι είναι ένα φυσικό προϊόν που ανακαλύφθηκε και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τους Μάγια και στη συνέχεια τους Αζτέκους πριν από περισσότερους από πέντε αιώνες. Ισχυρίζονται ότι είναι πολύ πιο υγιεινό από τις τεχνητές εναλλακτικές, όπως οι χρωστικές τροφίμων που παράγονται από άνθρακα ή υποπροϊόντα πετρελαίου. Κύριος παραγωγός και παγκόσμιος προμηθευτής καρμίνης είναι το Περού. Τα έντομα ζουν επίσης στη Βολιβία, τη Χιλή, τα Κανάρια Νησιά και το Μεξικό. Τα θηλυκά έντομα και τα αυγά τους συλλέγονται με παραδοσιακό τρόπο από τους κάκτους της ερήμου των Άνδεων, αποξηραίνονται, βράζονται και φιλτράρονται, για να αποδώσουν το καρμινικό οξύ, την ουσία που παράγει το σκαθάρι για να απωθεί τους εχθρούς του.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ομαδική αγωγή για απορρυπαντικά ρούχων – Τι καταγγέλουν καταναλωτές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 9 στα 10 παιδιά με ίχνη πλαστικοποιητών στα ούρα λόγω… αντηλιακών! – Συγκλονιστικά αποτελέσματα έρευνας
Η καρμίνη που ονομάζεται και καρμίνιο, αποτελεί την πιο γνωστή από τις διάφορες χρωστικές που παράγονται από έντομα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), η χρήση καρμίνης στα τρόφιμα ρυθμίζεται σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που διέπουν τα πρόσθετα τροφίμων γενικά και τις χρωστικές τροφίμων ειδικότερα (Οδηγία 94/36/ΕΚ) και αναφέρονται με τις ονομασίες Cochineal, Carminic acid, Carmines και Natural Red 4 ως πρόσθετο E 120 στον κατάλογο των εγκεκριμένων από την ΕΕ προσθέτων τροφίμων.
Η Οδηγία ΕΕ 2000/13/ΕΚ για την επισήμανση των τροφίμων ορίζει ότι οι καρμίνες (όπως όλα τα πρόσθετα τροφίμων) πρέπει να περιλαμβάνονται στον κατάλογο των συστατικών ενός τροφίμου με την κατηγορία προσθέτων και την αναγραφόμενη ονομασία ή τον αριθμό πρόσθετου, δηλαδή είτε ως χρωστικές καρμίνες τροφίμων ή ως χρώμα τροφίμων E 120.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται φυσικοί χυμοί από τα σούπερ μάρκετ λόγω υποεπεξεργασίας – Σοβαρός κίνδυνος από πιθανή παρουσία παθογόνων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αγανάκτηση με τις βιοδιασπώμενες σακούλες σούπερ μάρκετ: Και τις πληρώνουμε και διαλύονται με το παραμικρό
Οι vegan έχουν δηλώσει ότι θα έπρεπε να υπάρχει πιο σαφής επισήμανση σχετικά με την παρουσία της στα τρόφιμα καθώς δεν μπορεί να καταναλωθεί από χορτοφάγους και γι’ αυτό πολλές εταιρείες όπως η Starbucks έχουν σταματήσει να την χρησιμοποιούν. Ερευνητές υποστηρίζουν πως η καρμίνη μπορεί να προκαλέσει άμεσες και καθυστερημένες αλλεργικές αντιδράσεις. Η αλλεργία στην καρμίνη, με κύριο σύμπτωμα την κνίδωση είναι κατά την άποψή τους πιο συχνή από ό,τι υποπτευόταν προηγουμένως, ειδικά σε ασθενείς με ατοπία και συστηματικά συμπτώματα κατά την πορεία χρόνιας επαγόμενης κνίδωσης (διαβάστε σχετική μελέτη ΕΔΩ).
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τυπωμένες σακούλες αρτοποιίας: Περνούν οι χρωστικές στο ψωμί και τις πίτες; – Νέα μελέτη
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρέπει να κόψετε το αλάτι; Δείτε πώς να νοστιμίσετε το φαγητό σας χωρίς αυτό
Τα υπόλοιπα συστατικά
Η βάση στα περισσότερα σνακ αυτού του είδους είναι το σιμιγδάλι καλαμποκιού, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις συνοδεύεται από φοινικέλαιο. Η χρήση φοινικέλαιου έχει προκαλέσει ανησυχία λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε κορεσμένα λιπαρά, τα οποία συνδέονται με καρδιοαγγειακά προβλήματα και αύξηση της χοληστερίνης. Στην πράξη, μία μόνο μερίδα με γαριδάκια μπορεί να περιέχει λιπαρά αντίστοιχα με δύο κύβους βουτύρου, καθιστώντας την κατανάλωση τους ιδιαίτερα ενεργειακά φορτισμένη, ειδικά για τα παιδιά.
Η σκόνη τυριού που προστίθεται στα γαριδάκια περιέχει γάλα, ορό γάλακτος και ενισχυτικά γεύσης όπως το γλουταμινικό νάτριο (MSG), το ινοσινικό νάτριο (E631) και το γουανιλικό νάτριο (E627). Τα ενισχυτικά γεύσης αυξάνουν την «ουμάμι» γεύση και κάνουν το προϊόν πιο εθιστικό. Παρότι οι διεθνείς αρχές όπως η EFSA και η FDA θεωρούν τις ποσότητες αυτές ασφαλείς, η μακροχρόνια και επαναλαμβανόμενη κατανάλωση, ειδικά στα παιδιά, δεν έχει πλήρως μελετηθεί.
Όσον αφορά στο γλουταμινικό νάτριο με το όνομα Ε, Ε 621 ή MGS είναι ένα δημοφιλές ενισχυτικό γεύσης που χρησιμοποιείται ευρέως πάνω από 100 χρόνια από τη βιομηχανία τροφίμων. Αν και στο παρελθόν έχει κατηγορηθεί, πλέον η έρευνα δείχνει ότι σε μικρές ποσότητες, δεν προκαλεί καμία σημαντική ή μόνιμη βλάβη.
To γουανιλικό νάτριο (Ε627) είναι επίσης ενισχυτής γεύσης και χρησιμοποιείται σε στιγμιαία noodle, πατατάκια και άλλα σνακ, αλλαντικά συσκευασμένες σούπες και κονσέρβες λαχανικών. Παράγεται μέσω της ζύμωσης μιας ποικιλίας λαχανικών, πιο συχνά αμύλου ταπιόκας ή φυκιών. Μπορεί να αναγραφεί σε μια ετικέτα τροφίμων ως “φυσικές γεύσεις”, καθιστώντας δύσκολο να ξεχωρίσουμε εάν ένα προϊόν περιέχει αυτό το πρόσθετο. Η χρήση του σε τρόφιμα είναι εγκεκριμένη τόσο από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων EFSA όσο και από την αντίστοιχη των ΗΠΑ.
Το ινοσινικό νάτριο με τον όνομα Ε, Ε631, είναι επίσης ενισχυτής γεύσης και συνήθως λαμβάνεται από βακτηριακή ζύμωση σακχάρων είτε από ζωικά προϊόντα. Το Ε 631 είναι εγκεκριμένο από EFSA, FDA και FΑΟ/ΠΟΥ. Αναφέρεται ως εγκεκριμένο πρόσθετο στον Κανονισμό 1129/2011 της ΕΕ, όμως η EFSA σε σχετική αξιολόγηση το 2014 δεν μπόρεσε να εξακριβώσει εάν η διαδικασία παρασκευής του δημιουργεί προβλήματα ασφάλειας λόγω ελλείψεων στις πληροφορίες σχετικά με τα μικροβιακά στελέχη ή τα υποστρώματα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή του.
Ένα άλλο συστατικό που αξίζει ιδιαίτερης προσοχής είναι το annatto (E160b), μία φυσική χρωστική που προέρχεται από τους σπόρους του δέντρου Bixa orellana. Το annatto χρησιμοποιείται για να δώσει στα γαριδάκια το χαρακτηριστικό πορτοκαλί χρώμα και μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις σε ορισμένα άτομα, συμπεριλαμβανομένων δερματικών εξανθημάτων και συμπτωμάτων τύπου ευερέθιστου εντέρου.
Εκτός από τα χρωστικά και τα ενισχυτικά γεύσης, εργαστηριακές αναλύσεις έχουν δείξει την παρουσία μυκοτοξινών, όπως δεοξυνιβαλενόλη (DON), ζεαραλενόνη (ZEA), οχρατοξίνη Α (OTA) και οι τοξίνες T-2/HT-2. Οι μυκοτοξίνες αυτές μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στο πεπτικό και το ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ η ZEA θεωρείται πιθανώς καρκινογόνος και ορμονοδραστική. Σε ορισμένα προϊόντα, οι συγκεντρώσεις ξεπερνούν τα όρια που θέτει η ΕΕ για τα τρόφιμα βρεφικής ηλικίας.
Τέλος, έχουν ανιχνευθεί ίχνη ορυκτελαίων σε αρκετά γαριδάκια, ενώ η μακροχρόνια επίδραση στον οργανισμό, αν και προς το παρόν θεωρείται περιορισμένη, δεν έχει τεκμηριωθεί πλήρως.
Και άλλα αλλεργιογόνα
Εκτός από τα βασικά συστατικά και τις χρωστικές, στα γαριδάκια υπάρχει συνήθως και η ένδειξη «Μπορεί να περιέχει σιτάρι, αυγά, φιστίκι (αραχίδα), ξηρούς καρπούς, σουσάμι και σέλινο». Αυτή η προειδοποίηση αφορά πιθανά ίχνη αλλεργιογόνων που μπορεί να προκύψουν από την παραγωγική διαδικασία. Για άτομα με σοβαρές αλλεργίες, ακόμη και μικρές ποσότητες αυτών των συστατικών μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές αντιδράσεις, όπως αναφυλαξία, εξανθήματα ή γαστρεντερικά συμπτώματα. Η προειδοποίηση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για γονείς που θέλουν να προσφέρουν γαριδάκια στα παιδιά τους και για όσους έχουν διαγνωσμένες τροφικές αλλεργίες. Παρόλο που οι ποσότητες που μπορεί να υπάρχουν είναι συνήθως πολύ μικρές, η προσοχή είναι απαραίτητη, καθώς οι αντιδράσεις μπορούν να είναι απρόβλεπτες.
Φωτογραφία άρθρου made with canva
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
