Ανησυχητικές είναι οι προβλέψεις νέας φινλανδικής μελέτης για την πορεία της άνοιας τις επόμενες δύο δεκαετίες. Ακόμη και στο πιο αισιόδοξο από τα βασικά σενάρια που εξέτασαν οι ερευνητές, ο αριθμός των ανθρώπων που θα ζουν με άνοια στη Φινλανδία εκτιμάται ότι θα είναι αυξημένος κατά 67% το 2040 σε σύγκριση με το 2018. Η βασική προβολή της μελέτης είναι ακόμη υψηλότερη: εάν οι πιθανότητες εμφάνισης άνοιας και οι σχετικές μεταβάσεις μεταξύ των καταστάσεων υγείας παραμείνουν στα επίπεδα της περιόδου 2016-2018, ο αριθμός των ανθρώπων με άνοια στη Φινλανδία αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 123.800 το 2018 σε 215.900 το 2040, δηλαδή κατά 74%.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | LIDL: Ανακαλεί σοκολάτα μετά τον εντοπισμό απαγορευμένου φυτοφαρμάκου
Πάνω από δύο εκατομμύρια άνθρωποι στα δεδομένα της μελέτης
Οι ερευνητές δεν βασίστηκαν σε ένα μικρό δείγμα πληθυσμού. Χρησιμοποίησαν μητρώα που κάλυπταν όλους τους κατοίκους της Φινλανδίας ηλικίας 65 ετών και άνω κατά την περίοδο 2000-2018. Η τελική βάση της ανάλυσης περιλάμβανε 2.043.693 ανθρώπους. Στα δεδομένα περιλαμβάνονταν πληροφορίες για την ηλικία, το φύλο και το επίπεδο εκπαίδευσης, καθώς και στοιχεία από μητρώα υγείας και κοινωνικής φροντίδας και αρχεία θανάτων. Η άνοια αναγνωριζόταν μέσω διαγνώσεων σε νοσοκομειακή ή εξειδικευμένη εξωνοσοκομειακή περίθαλψη, συνταγογράφησης και αποζημίωσης φαρμάκων για την άνοια, αλλά και μέσω των πιστοποιητικών θανάτου.
Με βάση αυτά τα δεδομένα δημιουργήθηκε ένα μοντέλο που παρακολουθεί πώς μετακινείται ο πληθυσμός άνω των 65 ετών μεταξύ διαφορετικών καταστάσεων: χωρίς άνοια, με άνοια στην κοινότητα, με άνοια σε δομή μακροχρόνιας φροντίδας, σε μακροχρόνια φροντίδα χωρίς άνοια και, τέλος, θάνατος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ευρωπαϊκός συναγερμός για δημοφιλές αφρόλουτρο μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα (φωτογραφία)
Η βασική πρόβλεψη: 215.900 άνθρωποι με άνοια το 2040
Το 2018 καταγράφηκαν στη Φινλανδία περίπου 123.800 άνθρωποι που ζούσαν με άνοια. Στο βασικό σενάριο της μελέτης, όπου οι ειδικές ανά ηλικία, φύλο και εκπαίδευση πιθανότητες μετάβασης παραμένουν στα επίπεδα της περιόδου 2016-2018, ο αριθμός αυτός προβλέπεται να φτάσει τους 215.900 το 2040. Πρόκειται για αύξηση 74%.
Παράλληλα, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε δομές μακροχρόνιας φροντίδας προβλέπεται να αυξηθεί από 73.900 το 2018 σε 116.800 το 2040, δηλαδή κατά 58%.
Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν πρόβλεψη ότι κάθε χώρα θα ακολουθήσει την ίδια ακριβώς πορεία. Αφορούν τη Φινλανδία και βασίζονται στη δημογραφική εξέλιξη και στις παραμέτρους που χρησιμοποιήθηκαν στο συγκεκριμένο μοντέλο. Ωστόσο, οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι δημογραφικές πιέσεις που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού είναι κοινές σε μεγάλο βαθμό σε πολλές χώρες υψηλού εισοδήματος.
Τι συμβαίνει στο πιο αισιόδοξο σενάριο
Οι ερευνητές εξέτασαν διαφορετικές πιθανές εξελίξεις. Σε ένα σενάριο υπέθεσαν ότι η συχνότητα εμφάνισης της άνοιας θα μειωθεί στο μέλλον με ρυθμό αντίστοιχο με τη βελτίωση της συνολικής θνησιμότητας. Σε αυτή την περίπτωση, ο αριθμός των ανθρώπων με άνοια το 2040 θα ήταν περίπου 176.900, δηλαδή 43% υψηλότερος από το 2018, αλλά 18% χαμηλότερος από τη βασική πρόβλεψη.
Σε ένα δεύτερο σενάριο, οι ερευνητές εξέτασαν τι θα συνέβαινε εάν οι άνθρωποι με άνοια επιβίωναν περισσότερο, καθώς η θνησιμότητα τους μειωνόταν αντίστοιχα με τη συνολική θνησιμότητα. Εδώ η εικόνα γίνεται δυσμενέστερη: οι περιπτώσεις άνοιας θα μπορούσαν να φτάσουν τις 250.200 το 2040, δηλαδή αύξηση 102% σε σχέση με το 2018. Η μεγαλύτερη επιβίωση σημαίνει ότι περισσότεροι άνθρωποι θα ζουν για περισσότερα χρόνια με τη νόσο.
Το πιο αισιόδοξο από τα βασικά σενάρια συνδυάζει τις δύο θετικές εξελίξεις: τόσο η συχνότητα εμφάνισης της άνοιας όσο και η θνησιμότητα των ανθρώπων με άνοια μειώνονται. Ακόμη και τότε, το μοντέλο υπολογίζει 206.500 ανθρώπους με άνοια το 2040, έναντι 123.800 το 2018. Αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση 67%. Επομένως, το 67% του τίτλου δεν είναι η βασική πρόβλεψη της μελέτης αλλά το αποτέλεσμα του πιο αισιόδοξου συνδυαστικού σεναρίου.
Περισσότερη εκπαίδευση, αλλά περισσότερα περιστατικά στις υψηλότερες εκπαιδευτικές ομάδες
Ένα από τα ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας αφορά το επίπεδο εκπαίδευσης. Οι άνθρωποι με υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης έχουν, σύμφωνα με προηγούμενη έρευνα που επικαλούνται οι συγγραφείς, χαμηλότερο ατομικό κίνδυνο άνοιας. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο συνολικός αριθμός των περιστατικών σε αυτές τις ομάδες θα μειωθεί.
Ο λόγος είναι δημογραφικός. Οι νεότερες γενιές που θα φτάσουν σε μεγαλύτερες ηλικίες στη Φινλανδία είναι συνολικά περισσότερο μορφωμένες από τις προηγούμενες. Έτσι, οι ερευνητές εκτιμούν ότι μέχρι το 2040 ο αριθμός των ανθρώπων με άνοια και βασική εκπαίδευση θα μειωθεί κατά 29% σε σχέση με το 2018, ενώ στις ομάδες με δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση θα αυξηθεί κατά 240% και 280%, αντίστοιχα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η υψηλότερη εκπαίδευση αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας. Αντίθετα, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα άτομα με χαμηλότερη εκπαίδευση εξακολουθούν να έχουν υψηλότερο ατομικό κίνδυνο. Η μεγάλη αύξηση των περιστατικών στις περισσότερο μορφωμένες ομάδες αντανακλά κυρίως την αλλαγή στη σύνθεση του ηλικιωμένου πληθυσμού.
Η μακροχρόνια φροντίδα είναι ένα δεύτερο μεγάλο πρόβλημα
Η μελέτη δεν εξετάζει μόνο τον αριθμό των ανθρώπων με άνοια αλλά και τις ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας. Στο βασικό σενάριο, οι κάτοικοι δομών μακροχρόνιας φροντίδας αυξάνονται κατά 58%, από 73.900 το 2018 σε 116.800 το 2040. Στο πιο αισιόδοξο συνδυαστικό σενάριο, ο αριθμός τους φτάνει τους 128.200, δηλαδή 73% περισσότεροι από το 2018.
Υπάρχει όμως και ένα διαφορετικό σενάριο. Εάν συνεχιστεί η τάση περιορισμού της χρήσης υπηρεσιών μακροχρόνιας φροντίδας που είχε παρατηρηθεί πριν από το 2018, οι ερευνητές υπολογίζουν ότι το 2040 θα μπορούσαν να υπάρχουν 66.400 κάτοικοι σε τέτοιες δομές, δηλαδή 10% λιγότεροι από το 2018.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι θα υπάρχουν λιγότεροι άνθρωποι που χρειάζονται φροντίδα. Αντίθετα, ένα μέρος του βάρους θα μπορούσε να μεταφερθεί από τις δομές μακροχρόνιας φροντίδας στα σπίτια, στις οικογένειες και στις υπηρεσίες κατ’ οίκον φροντίδας.
Η γήρανση του πληθυσμού είναι ο βασικός παράγοντας
Οι ερευνητές καταλήγουν ότι ακόμη και σημαντική πρόοδος στην πρόληψη της άνοιας δεν είναι πιθανό να εξαλείψει τη μεγάλη αύξηση του συνολικού αριθμού των ανθρώπων που θα ζουν με τη νόσο. Η ηλικία παραμένει ο ισχυρότερος παράγοντας που συνδέεται με την εμφάνιση άνοιας και ο αριθμός των ανθρώπων που φτάνουν σε πολύ προχωρημένες ηλικίες αυξάνεται. Συνεπώς, ακόμη και εάν η έναρξη της νόσου καθυστερήσει, ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων που θα ζουν με άνοια μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται.
Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι οι παράγοντες κινδύνου για άνοια, όπως η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα, η ανθυγιεινή διατροφή, η παχυσαρκία, η υπέρταση και ο διαβήτης, μπορούν να επηρεάσουν τις μελλοντικές τάσεις. Ωστόσο, το συγκεκριμένο μοντέλο δεν αποτελεί μελέτη για το πόσα περιστατικά μπορούν να προληφθούν με την αλλαγή κάθε παράγοντα ξεχωριστά.
Οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τις εκτιμήσεις συντηρητικές
Υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η μελέτη αφορά άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω και επομένως δεν περιλαμβάνει περιπτώσεις άνοιας πρώιμης έναρξης. Επιπλέον, η αναγνώριση των περιστατικών βασίστηκε σε διαγνώσεις, φαρμακευτική αγωγή και στοιχεία από μητρώα υγείας και θανάτων. Δεν υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα από την πρωτοβάθμια περίθαλψη για την αναγνώριση της άνοιας, γεγονός που σημαίνει ότι ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να μην καταγράφηκαν. Οι συγγραφείς σημειώνουν επίσης ότι η άνοια είναι σημαντικά υποδιαγνωσμένη παγκοσμίως και, ως εκ τούτου, οι προβολές τους θα πρέπει να θεωρούνται συντηρητικές και να αντανακλούν περισσότερο την καταγεγραμμένη παρά την πραγματική επιβάρυνση από τη νόσο.
Η μελέτη, επομένως, δεν προβλέπει ότι η άνοια θα αυξηθεί κατά 67% σε ολόκληρο τον κόσμο ούτε ότι κάθε χώρα θα παρουσιάσει την ίδια μεταβολή. Δείχνει, όμως, με βάση πραγματικά δεδομένα ενός ολόκληρου εθνικού πληθυσμού, πόσο ισχυρή μπορεί να είναι η επίδραση της γήρανσης του πληθυσμού στον μελλοντικό αριθμό των ανθρώπων που θα ζουν με άνοια. Και το βασικό συμπέρασμα των ερευνητών είναι σαφές: ακόμη και εάν μειωθεί η εμφάνιση της άνοιας και αυξηθεί η επιβίωση των ασθενών, η Φινλανδία είναι πιθανό να αντιμετωπίσει σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων που θα χρειάζονται φροντίδα μέχρι το 2040.
Η έρευνα, με τίτλο «Future trends in dementia incidence and mortality: projecting the burden of dementia on long-term care in Finland by 2040», δημοσιεύθηκε στις 20 Αυγούστου 2026 στο Scandinavian Journal of Public Health . DOI: 10.1177/14034948261471053. Επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας είναι η Kaarina Korhonen από το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, ενώ μεταξύ των συγγραφέων είναι οι Maria Guzman-Castillo, Michael Murphy και Pekka Martikainen.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Έρχεται το «κρέας» από… όσπρια! Νέα τεχνική μετατρέπει φακές, φασόλια και ρεβίθια σε τρόφιμα με υφή κρέατος
- Καφές και πρωτεΐνη: Τι συμβαίνει στον οργανισμό όταν τα συνδυάζουμε;
- Μπορεί η κατανάλωση χυμού γκρέιπφρουτ κατά τη λήψη φαρμάκων να είναι θανατηφόρα; Η προειδοποίηση των ειδικών
- Το κόλπο των 45 δευτερολέπτων για να απολαύσετε κρεμμύδι στη χωριάτικη σαλάτα χωρίς να μυρίζει η αναπνοή σας
