Για δεκαετίες ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων, γνωστός ως HPV, ήταν σχεδόν συνώνυμος με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Η συστηματική εφαρμογή του εμβολιασμού και των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου άλλαξε εντυπωσιακά αυτή την εικόνα, οδηγώντας σε σημαντική μείωση των περιστατικών τραχηλικού καρκίνου στις νεότερες γενιές γυναικών. Την ίδια στιγμή όμως, μια διαφορετική μορφή καρκίνου που συνδέεται με τον ίδιο ιό ακολουθεί αντίθετη πορεία: οι καρκίνοι του στοματοφάρυγγα, δηλαδή του πίσω μέρους του λαιμού, των αμυγδαλών και της βάσης της γλώσσας, εμφανίζονται ολοένα συχνότερα στους άνδρες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται 5 διαφορετικοί τύποι ψωμιού – Το σοβαρό λάθος στη διαδικασία παραγωγής και συσκευασίας που ανέδειξαν οι έλεγχοι
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι ο HPV έχει γίνει ξαφνικά πιο επικίνδυνος. Αντίθετα, οι επιστήμονες θεωρούν ότι αντικατοπτρίζει τις συνέπειες λοιμώξεων που αποκτήθηκαν πριν από πολλές δεκαετίες, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο εμβολιασμός άρχισε να εφαρμόζεται σχετικά πρόσφατα. Οι σημερινοί άνδρες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας ανήκουν σε γενιές που εκτέθηκαν στον ιό πολύ πριν το πρώτο εμβόλιο γίνει διαθέσιμο το 2006 και έτσι παραμένουν η ομάδα στην οποία καταγράφεται σήμερα η μεγαλύτερη επιβάρυνση από αυτούς τους καρκίνους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυξάνουν τα μεγάλα τατουάζ τον κίνδυνο καρκίνου; Τι αποκαλύπτουν οι νέες μελέτες
Τα στοιχεία που δείχνουν τη μεγάλη μεταβολή
Τα πιο πρόσφατα επίσημα δεδομένα των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων δείχνουν ότι κάθε χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφονται κατά μέσο όρο περίπου 16.000 καρκίνοι του στοματοφάρυγγα που αποδίδονται στον HPV. Από αυτούς, οι περίπου 13.600 αφορούν άνδρες, ενώ περίπου 2.400 γυναίκες. Την ίδια περίοδο, οι καρκίνοι του τραχήλου της μήτρας που εκτιμάται ότι προκαλούνται από τον HPV ανέρχονται σε περίπου 11.100 περιστατικά ετησίως. Με άλλα λόγια, μόνο στους άνδρες καταγράφονται πλέον περισσότερα περιστατικά HPV-σχετιζόμενου καρκίνου του στοματοφάρυγγα απ’ όσα περιστατικά HPV-σχετιζόμενου καρκίνου του τραχήλου στις γυναίκες.
Η συγκεκριμένη σύγκριση αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες και βασίζεται σε στοιχεία των ετών 2018–2022, τα οποία καλύπτουν ολόκληρο τον πληθυσμό της χώρας μέσω των εθνικών μητρώων καρκίνου. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για εκτιμήσεις των καρκίνων που πιθανότατα οφείλονται στον HPV και όχι για καταγραφή του ιού σε κάθε μεμονωμένο όγκο, καθώς τα μητρώα καρκίνου δεν συλλέγουν συστηματικά πληροφορίες για την παρουσία HPV στον καρκινικό ιστό.
Παράλληλα, η αύξηση των καρκίνων του στοματοφάρυγγα δεν αποτελεί αποκλειστικά αμερικανικό φαινόμενο. Μελέτες έχουν καταγράψει σημαντική άνοδο της επίπτωσης και σε άλλες δυτικές χώρες, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι σε ορισμένους πληθυσμούς η συχνότητα αυτών των καρκίνων έχει υπερτριπλασιαστεί τις τελευταίες δεκαετίες, κυρίως εξαιτίας της αύξησης των περιστατικών στους άνδρες.
Τι ακριβώς είναι ο καρκίνος του στοματοφάρυγγα;
Ο όρος «καρκίνος του στοματοφάρυγγα» δεν αφορά ολόκληρο το στόμα ούτε όλους τους καρκίνους του λαιμού. Περιγράφει κυρίως κακοήθειες που αναπτύσσονται στο πίσω μέρος του φάρυγγα, στις αμυγδαλές και στη βάση της γλώσσας, περιοχές στις οποίες ο HPV μπορεί να εγκατασταθεί και να παραμείνει για πολλά χρόνια πριν προκαλέσει κυτταρικές αλλοιώσεις.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν σήμερα ότι υπάρχουν περισσότεροι από εκατό διαφορετικοί τύποι HPV, όμως μόνο ορισμένοι θεωρούνται υψηλού κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου. Οι σημαντικότεροι είναι οι τύποι HPV 16 και HPV 18, με τον HPV16 να αποτελεί τον κυριότερο υπεύθυνο για τη μεγάλη πλειονότητα των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων του στοματοφάρυγγα.
Ο HPV μεταδίδεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής, συμπεριλαμβανομένης της στοματικής σεξουαλικής επαφής. Ωστόσο, η μόλυνση από τον ιό είναι εξαιρετικά συχνή και στις περισσότερες περιπτώσεις ο οργανισμός καταφέρνει να την απομακρύνει μόνος του μέσα σε ένα έως δύο χρόνια χωρίς να εμφανιστεί κανένα σύμπτωμα ή πρόβλημα υγείας. Η ανάπτυξη καρκίνου αποτελεί τη σπάνια συνέπεια μιας επίμονης λοίμωξης που παραμένει στον οργανισμό επί χρόνια και σταδιακά προκαλεί γενετικές βλάβες στα κύτταρα.
Γιατί οι άνδρες εμφανίζουν περισσότερους τέτοιους καρκίνους;
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της σύγχρονης επιδημιολογίας του HPV. Οι επιστήμονες δεν θεωρούν ότι υπάρχει μία μόνο εξήγηση, αλλά ένας συνδυασμός βιολογικών και συμπεριφορικών παραγόντων φαίνεται να συμβάλλει στη διαφορά μεταξύ των δύο φύλων.
Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνδρες εμφανίζουν συχνότερα στοματικές λοιμώξεις από HPV σε σχέση με τις γυναίκες και φαίνεται επίσης να απομακρύνουν τον ιό πιο αργά από τον οργανισμό τους. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Βαλτιμόρη των Ηνωμένων Πολιτειών, η πιθανότητα ανίχνευσης στοματικής λοίμωξης HPV στους άνδρες ήταν μεγαλύτερη και συσχετιζόταν με τον αριθμό πρόσφατων σεξουαλικών συντρόφων, ενώ η στοματική σεξουαλική επαφή συνδέθηκε με αυξημένη πιθανότητα λοίμωξης στους άνδρες περισσότερο απ’ ό,τι στις γυναίκες. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν όμως ότι οι ακριβείς ανοσολογικοί μηχανισμοί που εξηγούν αυτή τη διαφορά δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
Ένα ακόμη στοιχείο είναι η ηλικία. Περίπου 8 στους 10 ασθενείς με HPV-σχετιζόμενο καρκίνο του στοματοφάρυγγα είναι άνδρες και σημαντικό ποσοστό των περιστατικών αφορά άτομα άνω των 65 ετών. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι πολλοί σημερινοί ασθενείς μολύνθηκαν αρκετές δεκαετίες πριν, όταν η έκθεση στον HPV ήταν ήδη συχνή αλλά δεν υπήρχε ακόμη εμβολιαστική προστασία.
Η λανθάνουσα περίοδος είναι ιδιαίτερα σημαντική. Σε αντίθεση με μια οξεία λοίμωξη που προκαλεί άμεσα συμπτώματα, ο HPV μπορεί να παραμείνει σιωπηλός στον οργανισμό για χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες. Καθώς ο άνθρωπος μεγαλώνει, η αποτελεσματικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος στη διατήρηση του ιού υπό έλεγχο μπορεί να μειώνεται, γεγονός που ενδέχεται να επιτρέπει την επανενεργοποίηση ή την εξέλιξη των κυτταρικών αλλοιώσεων προς κακοήθεια. Η διαδικασία αυτή αποτελεί αντικείμενο ενεργούς επιστημονικής έρευνας και δεν σημαίνει ότι κάθε λοίμωξη θα εξελιχθεί σε καρκίνο.
Γιατί μειώνονται οι καρκίνοι του τραχήλου αλλά όχι ακόμη του λαιμού;
Η απάντηση βρίσκεται κυρίως στην πρόληψη. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της σύγχρονης δημόσιας υγείας, επειδή διαθέτει δύο ισχυρά όπλα: τον εμβολιασμό κατά του HPV και τον προσυμπτωματικό έλεγχο με τεστ Παπανικολάου και HPV test, που επιτρέπουν την ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων πριν εξελιχθούν σε καρκίνο.
Αντίθετα, για τους καρκίνους του στοματοφάρυγγα δεν υπάρχει σήμερα αντίστοιχο πρόγραμμα μαζικού προσυμπτωματικού ελέγχου. Δεν διαθέτουν οι γιατροί ένα απλό και αποτελεσματικό τεστ που να εντοπίζει αξιόπιστα τις προκαρκινικές αλλοιώσεις στον λαιμό, όπως συμβαίνει στον τράχηλο της μήτρας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλοί ασθενείς να διαγιγνώσκονται όταν εμφανιστούν πλέον συμπτώματα και όχι σε ένα πρώιμο προσυμπτωματικό στάδιο.
Την ίδια στιγμή, η επιτυχία του εμβολίου στον τραχηλικό καρκίνο δημιουργεί αισιοδοξία και για τους υπόλοιπους HPV-σχετιζόμενους καρκίνους. Τα επίσημα στοιχεία των CDC αναφέρουν ότι ο εμβολιασμός μπορεί να προλάβει περισσότερο από το 90% των καρκίνων που προκαλούνται από τον HPV, εφόσον πραγματοποιείται πριν από την έκθεση στον ιό. Επειδή όμως οι καρκίνοι του στοματοφάρυγγα εμφανίζονται συνήθως πολλές δεκαετίες μετά τη μόλυνση, η πλήρης επίδραση του εμβολιασμού στις σημερινές στατιστικές θα χρειαστεί χρόνο για να γίνει ορατή.
Το εμβόλιο προστατεύει και τους άνδρες
Παρότι το εμβόλιο HPV έγινε αρχικά γνωστό ως μέσο πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, η επιστημονική γνώση σήμερα είναι πολύ ευρύτερη. Το εμβόλιο προστατεύει από τους τύπους του HPV που ευθύνονται όχι μόνο για τον τραχηλικό καρκίνο αλλά και για πολλούς καρκίνους του πρωκτού, του πέους, του αιδοίου, του κόλπου και του στοματοφάρυγγα.
Οι αμερικανικές υγειονομικές αρχές συστήνουν τον εμβολιασμό αγοριών και κοριτσιών στην ηλικία των 11 έως 12 ετών, ενώ προβλέπεται αναπληρωματικός εμβολιασμός έως την ηλικία των 26 ετών για όσους δεν έχουν εμβολιαστεί. Για ορισμένους ενήλικες ηλικίας 27 έως 45 ετών, ο εμβολιασμός μπορεί να εξεταστεί έπειτα από συζήτηση με τον γιατρό, καθώς το πιθανό όφελος εξαρτάται από τον κίνδυνο νέας έκθεσης στον ιό. Το εμβόλιο προλαμβάνει νέες λοιμώξεις και δεν θεραπεύει μια ήδη υπάρχουσα λοίμωξη ή νόσο που έχει προκληθεί από HPV.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται έλεγχο;
Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται με HPV δεν θα εμφανίσουν ποτέ καρκίνο. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ορισμένα επίμονα συμπτώματα στον λαιμό πρέπει να αξιολογούνται από γιατρό, ιδιαίτερα όταν διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με τα CDC, ο καρκίνος του στοματοφάρυγγα μπορεί να εκδηλωθεί με επίμονο πονόλαιμο, βραχνάδα, πόνο κατά την κατάποση, διογκωμένους λεμφαδένες στον λαιμό, πόνο στο αυτί ή ανεξήγητη απώλεια βάρους. Σε αρκετές περιπτώσεις όμως τα πρώτα στάδια δεν προκαλούν εμφανή συμπτώματα, γεγονός που δυσκολεύει την έγκαιρη διάγνωση.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η αύξηση των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων του στοματοφάρυγγα στους άνδρες δεν αναιρεί τη μεγάλη επιτυχία που έχει ήδη επιτευχθεί απέναντι στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Αντίθετα, αναδεικνύει πόσο σημαντικό είναι να αντιμετωπίζεται ο HPV ως ένας ιός που αφορά και τα δύο φύλα και μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές μορφές καρκίνου πολλά χρόνια μετά τη μόλυνση. Η ευρεία εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών και των εφήβων θεωρείται σήμερα η σημαντικότερη επένδυση για τη μελλοντική μείωση αυτών των καρκίνων, ενώ η έρευνα συνεχίζεται για την ανάπτυξη αποτελεσματικών μεθόδων έγκαιρου εντοπισμού των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων του λαιμού.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Διαλειμματική νηστεία – Ανατροπή: Σε αυτήν την ηλικία όχι μόνο δεν ωφελεί αλλά συνδέεται και με ταχύτερη αύξηση των χρόνιων νοσημάτων
- Πώς φτιάχνεται η σάλτσα ντομάτας στη βιομηχανία – Τα στάδια παραγωγής και τι πρέπει να προσέχει ο καταναλωτής
- Ευρωπαϊκό μπλόκο σε οικιακή συσκευή λόγω σοβαρού κινδύνου ηλεκτροπληξίας και τραυματισμού (φωτογραφία)
- Νέος συναγερμός για πιθανή δηλητηρίαση παιδιών από γρανίτες – Ανακαλούνται δημοφιλή προϊόντα σε 4 γεύσεις
- Υγρά μαντηλάκια: Γιατί δεν πρέπει να καθαρίζουμε ΠΟΤΕ με αυτά σανίδες κοπής, μαχαίρια και μαγειρικά σκεύη
- Δύο «κρυφά» κυκλώματα του εγκεφάλου κρίνουν αν έχουμε τον έλεγχο της ζωής μας – Εντυπωσιακά ευρήματα μελέτης
- Πώς θα καταλάβετε αν έχετε μολυνθεί από τον ιό του Δυτικού Νείλου – Αιχμές για κενά στην πρόληψη από τον ΙΣΑ
- Νοθευμένο μέλι σε μεγάλη αλυσίδα σούπερ μάρκετ – Τι αποκάλυψε ο κρατικός έλεγχος
