Έρευνα εστιάζει στον τρόπο που οι πρώιμες αλλαγές στο εντερικό περιβάλλον μπορεί να αφήνουν μακροχρόνιο αποτύπωμα στην υγεία.
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου θεωρούνταν για δεκαετίες μια νόσος που εμφανίζεται κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν μια ανησυχητική αύξηση των περιστατικών σε νεότερους ανθρώπους, ακόμη και κάτω των 50 ετών. Σύμφωνα με στοιχεία του Cancer Research Institute, περίπου μία στις πέντε νέες διαγνώσεις αφορά πλέον άτομα κάτω των 55 ετών, γεγονός που έχει οδηγήσει τη διεθνή επιστημονική κοινότητα σε εντατική αναζήτηση των αιτίων πίσω από αυτή τη μεταβολή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πόση ώρα μπορούν να μείνουν τα ψώνια στο αυτοκίνητο; Τα ανησυχητικά αποτελέσματα πειράματος στους 37°C
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα φυτοφάρμακα που θανατώνουν μαζικά τις μέλισσες ύποπτα και για καρκινογένεση, νευρολογικές και ορμονικές διαταραχές στον άνθρωπο
Μία από τις πιο σημαντικές πρόσφατες έρευνες δημοσιεύθηκε το 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Nature από ομάδα ερευνητών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο. Η μελέτη εστίασε σε μια τοξίνη που ονομάζεται κολιβακτίνη και παράγεται από ορισμένα στελέχη του βακτηρίου Escherichia coli, γνωστού ως E. coli. Το συγκεκριμένο βακτήριο ζει φυσιολογικά στο ανθρώπινο έντερο και οι περισσότερες μορφές του είναι αβλαβείς. Ωστόσο, ορισμένα στελέχη μπορούν να παράγουν ουσίες που προκαλούν βλάβες στο DNA των κυττάρων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Άνοδος της θερμοκρασίας και ψυγείο: Πώς να οργανώσετε σωστά τα τρόφιμα για να αποφύγετε αλλοιώσεις και τροφικές δηλητηριάσεις
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψάρια: Τα αλιευμένα ή τα εκτρεφόμενα ψάρια είναι πιο υγιεινά και ποιοτικά
Οι ερευνητές ανέλυσαν τα γονιδιώματα όγκων από 981 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου, τόσο πρώιμης όσο και όψιμης εμφάνισης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι μεταλλάξεις που σχετίζονται με την έκθεση στην κολιβακτίνη ήταν 3,3 φορές συχνότερες στους ασθενείς που εμφάνισαν καρκίνο σε νεαρή ηλικία σε σύγκριση με εκείνους που διαγνώστηκαν αργότερα στη ζωή τους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εντοπίστηκε σαλμονέλα σε μπαχαρικό ιδιωτικής ετικέτας μεγάλου σούπερ μάρκετ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | «Κάνουν στα κοτόπουλα εμβόλιο COVID;» – Η παραπληροφόρηση στα social για τον εμβολιασμό των πτηνών και η πραγματική εικόνα
Ο καθηγητής Ludmil Alexandrov, επικεφαλής της μελέτης και ερευνητής στα τμήματα Βιομηχανικής και Κυτταρικής και Μοριακής Ιατρικής του UC San Diego, εξήγησε ότι τα γενετικά «ίχνη» που αφήνει η τοξίνη λειτουργούν σαν ένα ιστορικό αρχείο μέσα στο γονιδίωμα. Όπως ανέφερε, εάν ένα παιδί αποκτήσει τέτοιου είδους μεταλλάξεις ήδη από την ηλικία των 10 ετών, τότε ενδέχεται να αναπτύξει καρκίνο του παχέος εντέρου πολύ νωρίτερα από το αναμενόμενο, ίσως ακόμη και στα 40 αντί για τα 60 χρόνια.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί τα ποσοστά διαβήτη αυξάνονται δύο φορές πιο γρήγορα στις νέες γυναίκες;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σεξουαλική κακοποίηση παιδιών: Η μεγαλύτερη μελέτη στον κόσμο αποκαλύπτει τις πιο συχνές δικαιολογίες των δραστών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η γεωγραφική κατανομή των μεταλλάξεων. Η ομάδα διαπίστωσε ότι τα ίχνη της κολιβακτίνης εμφανίζονταν πολύ πιο συχνά σε ασθενείς από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δυτική Ευρώπη, ενώ ήταν σημαντικά σπανιότερα σε περιοχές της αγροτικής Αφρικής και της Ασίας. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτή η διαφορά μπορεί να σχετίζεται με παράγοντες που επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου ήδη από τα πρώτα χρόνια ζωής.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η χρήση αντιβιοτικών στην παιδική ηλικία, οι διατροφικές συνήθειες, ο θηλασμός, αλλά ακόμη και ο τρόπος γέννησης, δηλαδή αν το παιδί γεννήθηκε με φυσιολογικό τοκετό ή με καισαρική τομή. Όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι γνωστό ότι μεταβάλλουν τη σύνθεση των βακτηρίων του εντέρου, η οποία φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στη μελλοντική υγεία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Διώχνει το κατακάθι το καφέ τα μυρμήγκια;
Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η παρουσία του συγκεκριμένου στελέχους E. coli δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θα αναπτύξει καρκίνο. Ο Trevor Graham, καθηγητής Γονιδιωματικής και Εξέλιξης στο Institute of Cancer Research, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, επεσήμανε ότι τα «επικίνδυνα» βακτήρια μπορεί να είναι αρκετά συχνά στον πληθυσμό, αλλά μόνο ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων τελικά εμφανίζει καρκίνο. Όπως εξηγεί, για να δημιουργηθεί ένας όγκος, οι μεταλλάξεις πρέπει να συμβούν στα κατάλληλα γονίδια και να συνδυαστούν με άλλους βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Η έρευνα υπογραμμίζει επίσης ότι ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι μια πολυπαραγοντική νόσος. Η γενετική προδιάθεση παραμένει σημαντικός παράγοντας κινδύνου, όμως η καθημερινή ζωή και οι διατροφικές συνήθειες φαίνεται ότι επηρεάζουν ουσιαστικά την πιθανότητα εμφάνισής του. Οι ειδικοί αναφέρουν ότι η αυξημένη κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων και κόκκινου κρέατος, σε συνδυασμό με τη χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών, φρούτων και λαχανικών, συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του παχέος εντέρου. Επιπλέον, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ θεωρείται ακόμη ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου. Η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, η τακτική άσκηση και μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες εξακολουθούν να αποτελούν βασικές συστάσεις πρόληψης.
Όσον αφορά την έκθεση σε επικίνδυνα στελέχη E. coli, οι ειδικοί σημειώνουν ότι αυτά μπορούν να μεταδοθούν μέσω κακοψημένου κιμά, μη παστεριωμένου γάλακτος ή χυμών, μολυσμένων φρούτων και λαχανικών, ακατάλληλου νερού, αλλά και μέσω επιμόλυνσης κατά την προετοιμασία τροφίμων ή επαφής με μολυσμένα άτομα και ζώα.
Η ερευνητική ομάδα του UC San Diego συνεχίζει πλέον να μελετά τον ρόλο του μικροβιώματος στην ανάπτυξη καρκίνου, εξετάζοντας ακόμη και το ενδεχόμενο χρήσης προβιοτικών για την απομάκρυνση επιβλαβών βακτηριακών στελεχών. Παράλληλα, αναπτύσσονται νέες διαγνωστικές μέθοδοι που θα μπορούν να εντοπίζουν μεταλλάξεις σχετιζόμενες με την κολιβακτίνη μέσω αναλύσεων κοπράνων, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση ατόμων υψηλού κινδύνου.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα νέα δεδομένα αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον καρκίνο. Αντί να θεωρείται αποκλειστικά αποτέλεσμα παραγόντων της ενήλικης ζωής, φαίνεται πιθανό ότι οι βάσεις για ορισμένες μορφές καρκίνου τίθενται ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής, ίσως ακόμη και από τη βρεφική ηλικία.
