Η άνοδος της θερμοκρασίας των θαλασσών και γενικότερα των υδάτινων σωμάτων μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την ανάπτυξη βακτηρίων του γένους Vibrio, αυξάνοντας παράλληλα τον κίνδυνο λοιμώξεων στους ανθρώπους. Το γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνου (BfR), σε επικαιροποιημένη αξιολόγησή του, επισημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να οδηγήσει σε περισσότερα περιστατικά λοιμώξεων από Vibrio, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες ευνοούν τον πολλαπλασιασμό των βακτηρίων.
Τα Vibrio είναι βακτήρια σε σχήμα ράβδου που μπορούν να επιβιώνουν τόσο σε θαλασσινό όσο και σε γλυκό νερό. Εντοπίζονται, μεταξύ άλλων, σε θάλασσες, εκβολές ποταμών, υφάλμυρα νερά, λιμνοθάλασσες και λίμνες. Σύμφωνα με το BfR, θερμοκρασίες νερού άνω των 20°C και συγκεκριμένες συγκεντρώσεις αλατιού, περίπου 0,5% έως 2,5%, δημιουργούν ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες για την αναπαραγωγή τους.
Αυτό σημαίνει ότι η κολύμβηση σε ζεστά νερά μπορεί να είναι ευχάριστει αλλά ταυτόχρονα μπορεί και να αποτελέσει παράγοντα έκθεσης, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν μικρές πληγές ή τραυματισμοί στο δέρμα. Τα βακτήρια μπορούν να εισέλθουν ακόμη και από τραύματα που δεν είναι εύκολα αντιληπτά και να προκαλέσουν λοιμώξεις του δέρματος και των μαλακών μορίων, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθούν σε σηψαιμία και να απειλήσουν τη ζωή.
Από το θαλασσινό νερό στο πιάτο
Η έκθεση στον Vibrio δεν περιορίζεται στην επαφή με το νερό. Ένας ακόμη σημαντικός τρόπος μόλυνσης είναι η κατανάλωση ωμών ή ανεπαρκώς μαγειρεμένων ψαριών και θαλασσινών, με τα ωμά στρείδια να θεωρούνται τρόφιμο υψηλού κινδύνου. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα μύδια και άλλα οστρακοειδή, καθώς, λόγω του τρόπου με τον οποίο τρέφονται φιλτράροντας το θαλασσινό νερό, μπορούν να συσσωρεύουν βακτήρια Vibrio. Εάν αυτά καταναλωθούν ωμά ή δεν υποβληθούν σε επαρκή θερμική επεξεργασία, μπορούν να προκαλέσουν λοίμωξη.
Οι περισσότερες τροφιμογενείς λοιμώξεις συνδέονται με τα είδη Vibrio parahaemolyticus, Vibrio vulnificus και Vibrio cholerae. Ο V. parahaemolyticus προκαλεί συνήθως ήπια έως μέτρια γαστρεντερική νόσο, ενώ ο V. cholerae μπορεί να προκαλέσει και σοβαρότερη νόσηση. Ο V. vulnificus είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος για άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε απειλητική για τη ζωή σηψαιμία. Στα πιθανά συμπτώματα μιας λοίμωξης περιλαμβάνονται ναυτία, έμετος και διάρροια, ενώ οι λοιμώξεις που σχετίζονται με τραύματα μπορούν να εξελιχθούν σε σοβαρές λοιμώξεις του αίματος.
Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο
Δεν αντιμετωπίζουν όλοι οι άνθρωποι τον ίδιο κίνδυνο. Ιδιαίτερη προσοχή συνιστάται σε ηλικιωμένους, άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και ανθρώπους με υποκείμενα νοσήματα, μεταξύ άλλων διαβήτη, ηπατικές ή καρδιακές παθήσεις. Το BfR συστήνει στα άτομα που έχουν ανοιχτές ή πληγές που επουλώνονται δύσκολα να αποφεύγουν τα ζεστά θαλασσινά νερά, ιδιαίτερα όταν η θερμοκρασία του νερού φτάνει ή ξεπερνά τους 20°C. Εάν μια ανοιχτή πληγή έρθει σε επαφή με ζεστό θαλασσινό νερό, θα πρέπει να καθαριστεί σχολαστικά με καθαρό νερό και να παρακολουθείται για τυχόν εμφάνιση συμπτωμάτων λοίμωξης.
Τα περιστατικά vibrio στην Ελλάδα
Ο ΕΟΔΥ δημοσίευσε πρόσφατα στοιχεία για την εργαστηριακή διάγνωση τροφιμογενών παθογόνων στα ελληνικά νοσοκομεία. Για το 2025, από τα 22 νοσοκομεία που είχαν δυνατότητα ανίχνευσης Vibrio parahaemolyticus, V. vulnificus και V. cholerae με πολυπλεκτική PCR, 19 δεν ανέφεραν κανένα θετικό αποτέλεσμα, ένα δεν γνώριζε τον αριθμό και δύο νοσοκομεία ανέφεραν συνολικά 2 θετικά δείγματα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί δείχνει ότι Vibrio ανιχνεύεται και στην Ελλάδα, αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν μέχρι στιγμής μεγάλη επιβάρυνση ή συχνά καταγεγραμμένα περιστατικά. Παράλληλα, ο ίδιος ο ΕΟΔΥ διαθέτει στο Κεντρικό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας μεθόδους για την ανίχνευση των V. parahaemolyticus, V. cholerae και V. vulnificus.
Υπάρχει όμως και παλαιότερη ελληνική κλινική καταγραφή με πολύ σοβαρή έκβαση. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2015 περιγράφει θανατηφόρο περιστατικό βακτηριαιμίας από μη-O1/μη-O139 Vibrio cholerae στην Ελλάδα, σε ασθενή με κίρρωση του ήπατος. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι ήταν το πρώτο περιστατικό αυτού του τύπου που είχε αναφερθεί στην Ελλάδα. Η μελέτη εξέτασε συνολικά 48 δημοσιευμένα περιστατικά παγκοσμίως και διαπίστωσε υψηλή θνητότητα, ιδιαίτερα σε ασθενείς με ηπατική νόσο και άλλους παράγοντες κινδύνου.
Η κλιματική αλλαγή αλλάζει τα δεδομένα
Η σχέση μεταξύ θερμοκρασίας του νερού και Vibrio προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η υπερθέρμανση των θαλασσών μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την παρουσία και τον πολλαπλασιασμό των βακτηρίων. Το BfR εκτιμά ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη και η συνακόλουθη αύξηση της θερμοκρασίας του θαλασσινού νερού πιθανότατα θα οδηγήσουν σε υψηλότερες συγκεντρώσεις Vibrio, ιδιαίτερα στα επιφανειακά και παράκτια νερά. Ως αποτέλεσμα, αναμένεται να αυξηθεί και η πιθανότητα λοιμώξεων.
Η επίδραση θεωρείται μικρότερη στα βαθύτερα νερά της ανοιχτής θάλασσας, όπου οι συνθήκες θερμοκρασίας είναι διαφορετικές.
Τα συμπτώματα μπορεί να μην καταγράφονται πάντα
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι ο πραγματικός αριθμός των τροφιμογενών λοιμώξεων από Vibrio ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος από αυτόν που δείχνουν τα επίσημα στοιχεία. Πολλές γαστρεντερικές λοιμώξεις δεν ανιχνεύονται εργαστηριακά, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες έως μέτριες και υποχωρούν χωρίς ειδική θεραπεία. Η εργαστηριακή ανίχνευση των Vibrio παρουσιάζει επίσης δυσκολίες. Τα βακτήρια είναι ευαίσθητα σε διάφορες περιβαλλοντικές συνθήκες και μπορούν, όταν βρεθούν υπό στρες, να περάσουν σε κατάσταση λανθάνουσας παρουσίας, με αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα δύσκολο να ανιχνευθούν.
Μέχρι σήμερα έχουν αναγνωριστεί περισσότερα από 150 είδη Vibrio, ενώ η διάκριση μεταξύ των διαφορετικών ειδών μπορεί να είναι ιδιαίτερα απαιτητική.
Τι σημαίνει αυτό για τους λουόμενους
Η παρουσία Vibrio σε ένα υδάτινο περιβάλλον δεν σημαίνει ότι κάθε κολύμβηση οδηγεί σε λοίμωξη. Ο κίνδυνος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ άλλων τη συγκέντρωση των βακτηρίων, τη θερμοκρασία και τα χαρακτηριστικά του νερού, αλλά και την κατάσταση της υγείας του ανθρώπου που εκτίθεται. Η βασική σύσταση για όσους έχουν ανοιχτές πληγές είναι να αποφεύγουν την επαφή τους με ζεστό θαλασσινό νερό. Για τον γενικό πληθυσμό, ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η ασφαλής προετοιμασία και το επαρκές μαγείρεμα των ψαριών και των θαλασσινών, καθώς και η αποφυγή κατανάλωσης ωμών οστρακοειδών από ευάλωτες ομάδες.
Η αύξηση των θερμοκρασιών των υδάτων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι θα υπάρξει έξαρση λοιμώξεων, όμως σύμφωνα με το BfR δημιουργεί συνθήκες που ευνοούν την παρουσία και τον πολλαπλασιασμό των Vibrio. Και αυτό καθιστά την παρακολούθηση των υδάτων, την έγκαιρη ενημέρωση του κοινού και την ιδιαίτερη προστασία των ευάλωτων ομάδων ολοένα σημαντικότερα εργαλεία πρόληψης.
Δείτε εδώ την επικαιροποιημένη αξιολόγησή του γερμανικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Αξιολόγησης Κινδύνου (BfR):
