Μια πολυδιάστατη επιστημονική αξιολόγηση πρωτεϊνούχων τροφίμων από τον ερευνητή Chris Macdonald, με ακαδημαϊκή affiliation στο University of Cambridge, κατέταξε το τυρί τσένταρ στην τελευταία θέση μεταξύ είκοσι πηγών πρωτεΐνης. Η εργασία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Sustainable Food Systems και παρουσιάζει την πρώτη έκδοση του BPI Score, ενός συστήματος πολυπαραγοντικής βαθμολόγησης που ανέπτυξε ο συγγραφέας στο πλαίσιο του Better Protein Institute, οργανισμού που ο ίδιος αναφέρει ότι ίδρυσε. Στην αξιολόγηση συγκρίθηκαν συνολικά 20 δημοφιλείς πηγές πρωτεΐνης, φυτικής και ζωικής προέλευσης: tofu, σπόροι chia, φασόλια, κινόα, ηλιόσποροι, φακές, στήθος κοτόπουλου, τόνος, φιστίκια (peanuts), ρεβίθια, καρύδια, Brazil nuts, σολομός, αυγά, χοιρινό, μπακαλιάρος, βοδινό, αρνί, μοτσαρέλα και τσένταρ.
Η επιστημονική ανάλυση χωρίστηκε σε δύο βασικούς άξονες, τον Planet Score και τον People Score. Ο πρώτος αξιολογεί περιβαλλοντικές παραμέτρους, ενώ ο δεύτερος συνδυάζει χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την υγεία και την προσβασιμότητα των τροφίμων. Οι συγκρίσεις έγιναν ανά 100 γραμμάρια παρεχόμενης πρωτεΐνης και όχι ανά 100 γραμμάρια τροφίμου, ώστε διαφορετικές πηγές να αξιολογούνται με βάση ισοδύναμη ποσότητα πρωτεΐνης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σύκα: Επιστήμονες ξεκαθαρίζουν αν μπορούμε να τρώμε άφοβα τη φλούδα τους και τι συμβαίνει όταν τα βάζουμε στο ψυγείο
Στο σκέλος της ανθρώπινης υγείας, ο συγγραφέας επέλεξε να εξετάσει νάτριο, κορεσμένα λιπαρά και χοληστερόλη, συστατικά που χρησιμοποιήθηκαν στο συγκεκριμένο σύστημα βαθμολόγησης λόγω της σχέσης τους με την παχυσαρκία και τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Το τσένταρ παρουσίασε τη μεγαλύτερη ποσότητα κορεσμένων λιπαρών μεταξύ των είκοσι τροφίμων που εξετάστηκαν, με 84,74 γραμμάρια ανά 100 γραμμάρια πρωτεΐνης. Για σύγκριση, ο μπακαλιάρος είχε 0,47 γραμμάρια, τα φασόλια 1,11 γραμμάρια και τα Brazil nuts 78,32 γραμμάρια. Το τσένταρ συγκαταλέχθηκε επίσης, μαζί με τα αυγά, τον τόνο και τη μοτσαρέλα, στις πηγές πρωτεΐνης με τις υψηλότερες ποσότητες νατρίου στην κατάταξη της μελέτης. Στον συνολικό People Score, το τσένταρ τοποθετήθηκε στο χαμηλότερο 20% μαζί με τη μοτσαρέλα, τα αυγά και το αρνί.
Το τσένταρ αξιολογήθηκε θετικά ως προς την ποιότητα της πρωτεΐνης του, καθώς χαρακτηρίστηκε πλήρης πηγή πρωτεΐνης. Το BPI Score έδινε τέσσερις μονάδες στα τρόφιμα που περιέχουν και τα εννέα απαραίτητα αμινοξέα και μηδέν σε εκείνα που δεν πληρούν το συγκεκριμένο κριτήριο. Όλες οι ζωικές πηγές που εξετάστηκαν χαρακτηρίστηκαν πλήρεις, ενώ μεταξύ των φυτικών πηγών υπήρχαν επίσης πλήρεις πρωτεΐνες, όπως το tofu.
Στον Planet Score εξετάστηκαν τέσσερις παράμετροι: οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, η ρύπανση των υδάτων, η χρήση γης και η κατανάλωση γλυκού νερού. Για κάθε δείκτη τα είκοσι τρόφιμα ταξινομήθηκαν από τη χαμηλότερη προς την υψηλότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση και βαθμολογήθηκαν σε κλίμακα από μηδέν έως τέσσερις μονάδες. Στη συνδυασμένη περιβαλλοντική κατάταξη, το τσένταρ βρέθηκε στο χαμηλότερο 20% των προϊόντων μαζί με τη μοτσαρέλα, το χοιρινό και το βοδινό κρέας.
Η αξιολόγηση του People Score δεν περιορίστηκε στη θρεπτική σύνθεση. Συμπεριέλαβε επίσης την οικονομική προσιτότητα και τη διαθεσιμότητα. Για τις τιμές χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από τη βρετανική αλυσίδα Aldi, προσαρμοσμένα ανά 100 γραμμάρια πρωτεΐνης, ενώ η διαθεσιμότητα εξετάστηκε με βάση το εάν κάθε προϊόν μπορούσε να βρεθεί σε βρετανικό σούπερ μάρκετ. Όλα τα προϊόντα της συγκεκριμένης αξιολόγησης κρίθηκαν διαθέσιμα, επομένως η μεταβλητή αυτή δεν διαφοροποίησε την τελική κατάταξη.
Με τον συνδυασμό People Score και Planet Score προέκυψε η τελική βαθμολογία BPI, στην οποία το τσένταρ συγκέντρωσε 13 μονάδες και κατέλαβε την τελευταία θέση μεταξύ των είκοσι τροφίμων. Το tofu κατέλαβε την πρώτη θέση με 36 μονάδες. Το ανώτερο 20% της συνολικής κατάταξης αποτελούνταν αποκλειστικά από φυτικές πηγές πρωτεΐνης — tofu, σπόρους chia, φασόλια και κινόα — ενώ στο χαμηλότερο 20% βρίσκονταν αποκλειστικά ζωικά προϊόντα: μοτσαρέλα, αρνί, βοδινό και τσένταρ.
Στην περιβαλλοντική αξιολόγηση, το tofu συγκέντρωσε το μέγιστο Planet Score των 16 μονάδων. Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη αντιστοιχούσαν σε 0,61 κιλά ισοδυνάμου CO₂ εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ανά 100 γραμμάρια πρωτεΐνης, 2,16 τετραγωνικά μέτρα χρήσης γης και 14,23 λίτρα κατανάλωσης γλυκού νερού. Η συνολική βαθμολογία του έφτασε τις 36 μονάδες μετά την προσθήκη του People Score.
Η δημοσίευση χαρακτηρίζεται ως Perspective και ο ίδιος ο συγγραφέας αντιμετωπίζει το BPI Score ως πρώτη έκδοση ενός συστήματος που πρόκειται να εξελιχθεί. Μεταξύ των περιορισμών που καταγράφονται είναι η απλοποιημένη κλίμακα βαθμολόγησης, η οποία δεν αποτυπώνει πλήρως το εύρος των διαφορών μεταξύ των τροφίμων, καθώς και η περιορισμένη δυνατότητα γενίκευσης των δεδομένων οικονομικής προσιτότητας και διαθεσιμότητας, επειδή βασίζονται στη βρετανική αγορά.
Στη συζήτηση της εργασίας εξετάζονται επιπλέον παράγοντες που δεν συμμετείχαν στη βαθμολογία των 13 μονάδων του τσένταρ. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το κόστος ευκαιρίας από τη χρήση γεωργικής γης, ζητήματα που σχετίζονται με την κτηνοτροφική παραγωγή, η μικροβιακή αντοχή που συνδέεται με τη χρήση αντιβιοτικών στη ζωική γεωργία και ο κίνδυνος ζωονόσων. Ο συγγραφέας αναφέρει ότι ορισμένες από αυτές τις παραμέτρους μπορούν να εξεταστούν σε επόμενες εκδόσεις του BPI Score, η δεύτερη έκδοση του οποίου βρίσκεται ήδη υπό ανάπτυξη.
Αναφορά: Macdonald C (2026) What are the best sources of protein? Introducing the BPI Score. Front. Sustain. Food Syst. 10:1677796. doi: 10.3389/fsufs.2026.1677796
