Τα τελευταία χρόνια, τα κρακεράκια (ή κράκερς) έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους πιο δημοφιλείς «αφανείς ήρωες» της καθημερινής διατροφής στην Ελλάδα, κατακτώντας σταθερή θέση τόσο στο σπίτι όσο και στο γραφείο. Η μεγάλη δημοφιλία τους οφείλεται κυρίως στον πρακτικό χαρακτήρα τους: προσφέρουν μια γρήγορη και οικονομική επιλογή για σνακ εν κινήσει, ενώ στην ελληνική αγορά διατίθενται σε μεγάλη ποικιλία, από τα κλασικά αλμυρά κράκερς και τα τύπου cream crackers μέχρι εκδοχές με προζύμι, ολική άλεση, πολύσπορα, ρίγανη, γραβιέρα ή ελιές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γάλα: Μεγάλη ανάκληση παστεριωμένου γάλακτος από 5 αλυσίδες σούπερ μάρκετ – Το κρίσιμο στάδιο πριν το προϊόν φτάσει στο ράφι
Εφόσον τα κράκερς είναι τρόφιμα χαμηλής υγρασίας, συντηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα και δεν αναπτύσσουν εύκολα επικίνδυνους παθογόνους μικροοργανισμούς. Συνεπώς, αν η συσκευασία τους είναι σφραγισμένη και αποθηκευμένη σε ξηρό και δροσερό μέρος, μπορούν να καταναλωθούν χωρίς κίνδυνο ακόμα και λίγο μετά την ημερομηνία «κατά προτίμηση», αν και μπορεί να είναι λιγότερο τραγανά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δημοφιλές συστατικό σαλάτας πίσω από σοβαρές επιδημίες E. coli και Salmonella με δεκάδες νεκρούς και χιλιάδες κρούσματα
Γι αυτό και στη συσκευασία τους αναγράφεται συνήθως η ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από», η οποία δεν σημαίνει ότι το προϊόν πρέπει να απορριφθεί μόλις παρέλθει η συγκεκριμένη ημερομηνία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» και στην ένδειξη «ανάλωση έως»: η πρώτη αφορά την ποιότητα του τροφίμου, ενώ η δεύτερη την ασφάλειά του. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) διευκρινίζει ότι ένα τρόφιμο που φέρει ημερομηνία «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» μπορεί να εξακολουθεί να είναι ασφαλές για κατανάλωση και μετά την ημερομηνία αυτή, εφόσον έχουν τηρηθεί οι οδηγίες αποθήκευσης και η συσκευασία δεν έχει υποστεί ζημιά.
Στα κράκερς αυτό έχει άμεση πρακτική σημασία. Η παρέλευση της ημερομηνίας ελάχιστης διατηρησιμότητας δεν μετατρέπει αυτομάτως το προϊόν σε μη ασφαλές τρόφιμο. Εφόσον έχει αποθηκευτεί σωστά, η συσκευασία παραμένει ακέραιη και δεν υπάρχουν ενδείξεις αλλοίωσης, μπορεί να παραμένει κατάλληλο για κατανάλωση, αν και η τραγανότητα ή η γεύση του ενδέχεται να έχουν υποβαθμιστεί.
Η διάκριση μεταξύ ημερομηνίας ελάχιστης διατηρησιμότητας και τελικής ημερομηνίας ανάλωσης προβλέπεται από τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1169/2011 για την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία ορίζει ότι στα τρόφιμα που είναι μικροβιολογικώς ιδιαίτερα ευαλλοίωτα και ενδέχεται, έπειτα από σύντομο χρονικό διάστημα, να αποτελέσουν άμεσο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία, η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας αντικαθίσταται από την τελική ημερομηνία ανάλωσης.
Τι σημαίνει «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» στα κράκερς
Η ένδειξη πληροφορεί τον καταναλωτή μέχρι πότε το προϊόν αναμένεται να διατηρεί την προβλεπόμενη ποιότητά του όταν αποθηκεύεται σωστά. Στα κράκερς, η υποβάθμιση μετά την ημερομηνία μπορεί να αφορά κυρίως την υφή, την τραγανότητα, τη γεύση ή το άρωμα.
Η ημερομηνία δεν πρέπει να εξετάζεται ανεξάρτητα από τις συνθήκες αποθήκευσης. Όπου απαιτούνται ειδικές συνθήκες διατήρησης, αυτές αναγράφονται στην ετικέτα και πρέπει να ακολουθούνται. Η ακεραιότητα της συσκευασίας έχει επίσης σημασία, καθώς ένα προϊόν με σχισμένη, ανοιγμένη ή αλλοιωμένη συσκευασία δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο με βάση την ημερομηνία που αναγράφεται επάνω του.
Ο καταναλωτής πρέπει να εξετάζει το ίδιο το προϊόν για εμφανείς ενδείξεις αλλοίωσης. Παρουσία μούχλας, ασυνήθιστης οσμής, υγρασίας, σημαντικής μεταβολής στην εμφάνιση ή άλλων χαρακτηριστικών που δημιουργούν αμφιβολία αποτελούν λόγο απόρριψης, ανεξάρτητα από το αν έχει παρέλθει ή όχι η αναγραφόμενη ημερομηνία.
Πότε η ημερομηνία αφορά την ασφάλεια του τροφίμου
Η ένδειξη «ανάλωση έως» έχει διαφορετική λειτουργία. Η EFSA αναφέρει ότι αφορά την ασφάλεια και χρησιμοποιείται σε τρόφιμα όπως νωπό κρέας, ψάρια, έτοιμες προς κατανάλωση σαλάτες, γαλακτοκομικά και άλλα ευαλλοίωτα ή έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα.
Τα τρόφιμα που φέρουν τέτοια ένδειξη δεν πρέπει να καταναλώνονται μετά τη συγκεκριμένη ημερομηνία ακόμη και όταν η εμφάνιση ή η οσμή τους φαίνονται φυσιολογικές, επειδή μπορεί να υπάρχουν επιβλαβείς μικροοργανισμοί που δεν γίνονται αντιληπτοί με τις αισθήσεις.
Το άρθρο 24 του Κανονισμού 1169/2011 προβλέπει τη χρήση τελικής ημερομηνίας ανάλωσης όταν ένα τρόφιμο είναι μικροβιολογικώς ιδιαίτερα ευαλλοίωτο και είναι πιθανό, μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, να δημιουργήσει άμεσο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Η ημερομηνία αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας που αναγράφεται σε προϊόντα όπως τα κράκερς.
Μπορούν να καταναλωθούν κράκερς μετά το «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από»;
Με βάση τις οδηγίες της EFSA, η απάντηση εξαρτάται από την κατάσταση του προϊόντος και τις συνθήκες υπό τις οποίες έχει αποθηκευτεί. Η αναγραφόμενη ημερομηνία αποτελεί ένδειξη ποιότητας και όχι αυτόματο όριο μετά το οποίο το προϊόν καθίσταται μη ασφαλές. Η κατάσταση της συσκευασίας πρέπει να ελέγχεται πριν από την κατανάλωση. Ένα σφραγισμένο πακέτο που έχει διατηρηθεί σύμφωνα με τις οδηγίες του παρασκευαστή αξιολογείται διαφορετικά από ένα προϊόν του οποίου η συσκευασία έχει ανοίξει, έχει υποστεί ζημιά ή έχει εκτεθεί σε υγρασία και ακατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης.
Μετά το άνοιγμα της συσκευασίας, η διάρκεια διατήρησης μπορεί να μεταβληθεί. Η EFSA έχει επισημάνει ότι το άνοιγμα μπορεί, ανάλογα με το τρόφιμο, να επηρεάσει τον χρόνο κατά τον οποίο παραμένει κατάλληλο για κατανάλωση, ενώ μπορεί να υπάρξει μεταφορά μικροοργανισμών από χέρια, επιφάνειες ή εξοπλισμό. Όπου υπάρχουν ειδικές οδηγίες του παρασκευαστή για τη διατήρηση μετά το άνοιγμα, αυτές πρέπει να ακολουθούνται.
Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας
Ο Κανονισμός 1169/2011 καθορίζει τον τρόπο παρουσίασης της ημερομηνίας ελάχιστης διατηρησιμότητας. Στο Παράρτημα Χ προβλέπεται η χρήση της ένδειξης που αντιστοιχεί στο «best before», ενώ, όπου απαιτείται, η ημερομηνία συνοδεύεται από περιγραφή των συνθηκών αποθήκευσης που πρέπει να τηρούνται ώστε το τρόφιμο να διατηρεί τα χαρακτηριστικά του για το αναγραφόμενο χρονικό διάστημα. Η τελική ημερομηνία ανάλωσης ακολουθεί διαφορετική λογική και αφορά τρόφιμα για τα οποία η παρέλευση της ημερομηνίας έχει άμεση διάσταση ασφάλειας.
Η σύγχυση των ημερομηνιών και η σπατάλη τροφίμων
Η εσφαλμένη ερμηνεία των δύο ενδείξεων έχει συνδεθεί με τη σπατάλη τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι μελέτη του 2018 εκτίμησε πως έως και το 10% των αποβλήτων τροφίμων που παράγονται ετησίως στην ΕΕ συνδέεται με τη σήμανση ημερομηνίας. Η σύγχυση ανάμεσα στο «ανάλωση έως» και στο «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» μπορεί να οδηγήσει στην απόρριψη τροφίμων που δεν έχουν χάσει την ασφάλειά τους, αλλά ενδέχεται απλώς να μην βρίσκονται πλέον στην καλύτερη ποιοτική τους κατάσταση. Στα κράκερς που φέρουν την ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από», η ημερομηνία αποτελεί δείκτη ποιότητας. Η αξιολόγηση μετά την παρέλευσή της πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις συνθήκες αποθήκευσης, την ακεραιότητα της συσκευασίας και τυχόν εμφανείς ενδείξεις αλλοίωσης.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
