Η αυξητική ορμόνη είναι περισσότερο γνωστή για τον ρόλο της στην ανάπτυξη των παιδιών, όμως η δράση της συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή. Παράγεται από την υπόφυση, έναν μικρό αδένα στη βάση του εγκεφάλου, και δρα μεταξύ άλλων μέσω του IGF-1, μιας ουσίας που παράγεται κυρίως στο ήπαρ και συμμετέχει στην ανάπτυξη των οστών και άλλων ιστών. Όταν ο οργανισμός δεν παράγει επαρκείς ποσότητες αυξητικής ορμόνης, μπορεί να εμφανιστεί ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης, μια σχετικά σπάνια διαταραχή που στα παιδιά εκδηλώνεται κυρίως με επιβράδυνση της ανάπτυξης, ενώ στους ενήλικες μπορεί να συνδέεται με αλλαγές στη σύσταση του σώματος, μειωμένη μυϊκή δύναμη και χαμηλότερα επίπεδα ενέργειας.
Η ανεπάρκεια μπορεί να υπάρχει από τη γέννηση ή να εμφανιστεί αργότερα. Σε ορισμένα παιδιά σχετίζεται με γενετικές αλλαγές ή προβλήματα στην ανάπτυξη της υπόφυσης, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεν εντοπίζεται συγκεκριμένη αιτία. Στους ενήλικες μπορεί να προκύψει μετά από όγκο στην περιοχή του εγκεφάλου ή της υπόφυσης, χειρουργική επέμβαση, σοβαρό τραυματισμό ή ακτινοθεραπεία. Επειδή η υπόφυση παράγει και άλλες ορμόνες, η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να συνυπάρχει με ελλείψεις και άλλων ορμονών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εσπρέσο ή φίλτρου; Πώς η παρασκευή του καφέ αλλάζει όσα φτάνουν στο έντερο
Στα παιδιά το βασικό σημάδι είναι η ανάπτυξη
Στην παιδική ηλικία, το σημαντικότερο στοιχείο που οδηγεί σε διερεύνηση είναι ότι το παιδί δεν ψηλώνει με τον αναμενόμενο ρυθμό. Η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλό ανάστημα με φυσιολογικές αναλογίες σώματος και σε σταδιακή πτώση της θέσης του παιδιού στις καμπύλες ανάπτυξης. Σύμφωνα με την Endocrine Society, πολλά παιδιά με ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης παρουσιάζουν ρυθμό ανάπτυξης μικρότερο από περίπου 5 εκατοστά τον χρόνο, αν και η αξιολόγηση δεν μπορεί να βασιστεί σε έναν μόνο αριθμό.
Η αργή ανάπτυξη, ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει έλλειψη αυξητικής ορμόνης. Υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες για χαμηλότερο ανάστημα ή βραδύτερη ανάπτυξη, όπως η οικογενής προδιάθεση, η καθυστέρηση της εφηβείας, ο υποθυρεοειδισμός, η ανεπαρκής διατροφή ή ορισμένες χρόνιες παθήσεις. Γι’ αυτό οι γιατροί εξετάζουν το ιστορικό του παιδιού, το ύψος των γονέων, την πορεία του ύψους και του βάρους στις καμπύλες ανάπτυξης και, όταν χρειάζεται, προχωρούν σε εργαστηριακές και απεικονιστικές εξετάσεις.
Η μέτρηση του IGF-1 μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση, αλλά μία απλή εξέταση αυξητικής ορμόνης δεν αρκεί για τη διάγνωση. Η αυξητική ορμόνη εκκρίνεται σε παλμούς μέσα στην ημέρα, επομένως η συγκέντρωσή της στο αίμα μεταβάλλεται σημαντικά. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται, όταν υπάρχει υποψία ανεπάρκειας, ειδικές δοκιμασίες διέγερσης που ελέγχουν εάν η υπόφυση μπορεί να αυξήσει την παραγωγή της ορμόνης. Σε αρκετές περιπτώσεις πραγματοποιείται επίσης μαγνητική τομογραφία της περιοχής της υπόφυσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί οι μύες μας γίνονται πιο αδύναμοι όσο μεγαλώνουμε;
Στους ενήλικες τα συμπτώματα είναι διαφορετικά
Όταν η ανεπάρκεια εμφανίζεται στην ενήλικη ζωή, δεν επηρεάζει πλέον το ύψος, αλλά μπορεί να μεταβάλει τη σύσταση και τη λειτουργία του σώματος. Σε σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να παρατηρηθεί περισσότερο λίπος γύρω από τη μέση, μικρότερη μυϊκή μάζα και δύναμη, χαμηλότερα επίπεδα ενέργειας, διαταραχές στη χοληστερόλη και αυξημένος κίνδυνος καταγμάτων. Η αυξητική ορμόνη συμμετέχει επίσης στη ρύθμιση του μεταβολισμού, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το σώμα διαχειρίζεται λίπη και σάκχαρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η φυσιολογική μείωση της αυξητικής ορμόνης που παρατηρείται με την ηλικία αποτελεί από μόνη της ασθένεια. Η Endocrine Society έχει επισημάνει ότι η χορήγηση αυξητικής ορμόνης σε ηλικιωμένους ανθρώπους μόνο και μόνο επειδή έχουν χαμηλότερα επίπεδα IGF-1 που αντιστοιχούν στην ηλικία τους δεν συνιστάται όταν δεν υπάρχει αποδεδειγμένη νόσος της υπόφυσης ή του υποθαλάμου. Η ανεπάρκεια πρέπει να τεκμηριώνεται και να αξιολογείται στο πλαίσιο της συνολικής κλινικής εικόνας.
Πώς αντιμετωπίζεται
Όταν η ανεπάρκεια έχει επιβεβαιωθεί, η βασική θεραπεία είναι η χορήγηση συνθετικής ανθρώπινης αυξητικής ορμόνης, με υποδόρια ένεση. Υπάρχουν πλέον τόσο καθημερινά όσο και σκευάσματα παρατεταμένης δράσης που χορηγούνται μία φορά την εβδομάδα, ανάλογα με την περίπτωση και τη διαθέσιμη θεραπεία. Στα παιδιά ο στόχος είναι κυρίως η αποκατάσταση της φυσιολογικής ανάπτυξης, ενώ στους ενήλικες η θεραπεία μπορεί να βελτιώσει τη σύσταση του σώματος, τη σωματική ικανότητα, την υγεία των οστών και ορισμένες παραμέτρους της ποιότητας ζωής.
Η θεραπεία χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση, καθώς η δόση προσαρμόζεται ανάλογα με την ανταπόκριση και τα επίπεδα του IGF-1. Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν κατακράτηση υγρών, πόνους στις αρθρώσεις και σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα στους ενήλικες, ενώ στα παιδιά μπορεί να εμφανιστούν πονοκέφαλος, μυϊκοί ή αρθρικοί πόνοι και ορισμένες άλλες επιπλοκές. Η χρήση αυξητικής ορμόνης χωρίς ιατρική ένδειξη, για παράδειγμα με στόχο την αντιγήρανση ή την αύξηση της μυϊκής μάζας, δεν αποτελεί αποδεδειγμένη θεραπευτική πρακτική. Η Endocrine Society αναφέρει επίσης ότι η αυξητική ορμόνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για ενίσχυση της αθλητικής απόδοσης.
Η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης επομένως δεν είναι απλώς ένα ζήτημα ύψους στα παιδιά ούτε ένας τρόπος να «αντιστραφεί» η φυσιολογική γήρανση στους ενήλικες. Πρόκειται για συγκεκριμένη ορμονική διαταραχή που χρειάζεται σωστή διάγνωση και εξατομικευμένη θεραπεία, ιδιαίτερα επειδή τα συμπτώματά της μπορεί να μοιάζουν με εκείνα άλλων παθήσεων ή με κοινές αλλαγές που εμφανίζονται με την ηλικία.
Η ενημερωτική οδηγία της Endocrine Society για την ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης είναι διαθέσιμη εδώ: Growth Hormone Deficiency – Endocrine Society
Φωτογραφία Shutterstock
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Το παράσιτο που προκάλεσε ακατάσχετη διάρροια και αφυδάτωση σε χιλιάδες πολίτες στις ΗΠΑ εντοπίστηκε και στην Ιταλία – Αρρώστησε γυναίκα χωρίς ταξίδι στο εξωτερικό
- 30 άτομα με συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης μετά από δεξίωση γάμου σε ξενοδοχείο – Δέσμευση τροφίμων, πρόστιμο και αναστολή λειτουργίας
- Λουκέτο σε ιδιωτική κλινική στη Θεσσαλονίκη: Έκαναν χημειοθεραπείες σε ασθενείς χωρίς διάγνωση κακοήθειας – Τα ευρήματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας
- Πλαίσιο: Πρόστιμο 2.500 ευρώ για υπερτιμολόγηση στο ταμείο και ελλιπείς αναγραφές τιμών
- Κάρυ: Επικίνδυνα φυτοφάρμακα και απολυμαντικά στις περισσότερες μάρκες της αγοράς που εξετάστηκαν
- Μπλόκο σε καμπάνια κλινικής στα social που υποστήριζε ότι θεραπεύει τον αυτισμό στα παιδιά με βλαστοκύτταρα (βίντεο)
- Lidl: Τα προϊόντα που απαγορεύεται πλέον να πουλάει με δικαστική απόφαση – Ημερήσιο πρόστιμο 5.000 ευρώ
