Το Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας (ΣΕΕ), ο φορέας αυτορρύθμισης της διαφήμισης στην Ελλάδα, στρέφει την προσοχή του στον τρόπο με τον οποίο προβάλλονται τα συμπληρώματα διατροφής στο ψηφιακό περιβάλλον. Σε κείμενο που δημοσίευσε στις 14 Οκτωβρίου, επισημαίνει ότι η πρώτη επαφή του καταναλωτή με ένα συμπλήρωμα γίνεται πλέον συχνά μέσα από ένα βίντεο influencer, ένα podcast ή μια ζωντανή μετάδοση, και ότι σε αυτό το περιβάλλον τα όρια ανάμεσα στην προσωπική εμπειρία, τη διαφήμιση και την επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα.
Ο πυρήνας του προβλήματος, κατά το ΣΕΕ, είναι ότι η διαφήμιση σε πολλές περιπτώσεις δεν μοιάζει πια με διαφήμιση. Τα προϊόντα εμφανίζονται μέσα σε πρωινές ρουτίνες, προσωπικές ιστορίες και βίντεο της καθημερινότητας, με το εμπορικό μήνυμα ενσωματωμένο στο περιεχόμενο. Αυτό ακριβώς κάνει την ψηφιακή επικοινωνία τόσο αποτελεσματική όσο και δυνητικά παραπλανητική, αφού η εμπιστοσύνη του κοινού προς τον δημιουργό περιεχομένου μπορεί να προσδώσει αξιοπιστία σε ένα προϊόν ακόμη και όταν οι ισχυρισμοί του δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
Και τα δώρα μετρούν ως διαφήμιση
Το ΣΕΕ σημειώνει ότι οι μορφές συνεργασίας με influencers έχουν γίνει πιο σύνθετες. Πέρα από τις αμειβόμενες συνεργασίες, υπάρχουν δωρεάν προϊόντα, εκπτωτικοί κωδικοί, δοκιμές, προσκλήσεις σε εκδηλώσεις και αποκλειστικές εμπειρίες, όπου δεν υπάρχει άμεση πληρωμή αλλά υπάρχει πάντα κάποιο αντάλλαγμα. Η θέση του Συμβουλίου είναι κατηγορηματική, καθώς όταν υπάρχει οποιαδήποτε ανταποδοτική σχέση με την εταιρεία, το περιεχόμενο πρέπει να φέρει σαφή σήμανση, όπως το #ad, ώστε ο καταναλωτής να αναγνωρίζει αμέσως ότι βλέπει διαφήμιση.
Η σήμανση ωστόσο είναι μόνο το πρώτο βήμα. Το ΣΕΕ τονίζει ότι το #ad δεν λειτουργεί ως άδεια για οποιονδήποτε ισχυρισμό και ότι ένα δηλωμένο διαφημιστικό μήνυμα πρέπει παράλληλα να είναι αληθές, σαφές, τεκμηριωμένο και σύννομο. Στην πράξη, για τα συμπληρώματα το πλαίσιο αυτό είναι ιδιαίτερα στενό. Στην ΕΕ τα συμπληρώματα διατροφής θεωρούνται τρόφιμα και μπορούν να φέρουν μόνο ισχυρισμούς υγείας που έχουν εγκριθεί έπειτα από αξιολόγηση της EFSA και περιλαμβάνονται στον κατάλογο του Κανονισμού (ΕΕ) 432/2012, με τις προϋποθέσεις χρήσης που ορίζει. Παράλληλα, η επισήμανση, η παρουσίαση και η διαφήμισή τους απαγορεύεται να αποδίδει στο προϊόν ιδιότητες πρόληψης ή θεραπείας ασθένειας, κανόνας που ισχύει εξίσου για ένα σποτ στην τηλεόραση και για ένα story στο Instagram.
Οι κίνδυνοι, κατά το Συμβούλιο, δεν σταματούν στους μη εγκεκριμένους ισχυρισμούς. Η αποσπασματική παρουσίαση επιστημονικών μελετών, οι προσωπικές μαρτυρίες που εκλαμβάνονται ως αποδείξεις, οι εικόνες «πριν και μετά» και οι αλγόριθμοι που ευνοούν το εντυπωσιακό περιεχόμενο δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου μια ανακριβής πληροφορία μπορεί να γίνει viral μέσα σε ώρες. Νέα διάσταση προσθέτει και η τεχνητή νοημοσύνη, με την αυτοματοποιημένη παραγωγή διαφημίσεων, τους εικονικούς influencers και τη μαζική δημιουργία εξατομικευμένων μηνυμάτων. Την κύρια ευθύνη, όπως υπογραμμίζει το ΣΕΕ, φέρουν οι διαφημιζόμενοι, δηλαδή οι εταιρείες που διαθέτουν τα προϊόντα στην αγορά και γνωρίζουν τα χαρακτηριστικά τους. Υπερβολικές ή μη επιτρεπόμενες υποσχέσεις δεν αποτελούν απλώς ζήτημα δεοντολογίας, αφού μπορούν να καλλιεργήσουν λανθασμένες προσδοκίες και σε ορισμένες περιπτώσεις να έχουν συνέπειες για την υγεία των καταναλωτών. Ο Ελληνικός Κώδικας Διαφήμισης και Επικοινωνίας προβλέπει ήδη αυξημένη υπευθυνότητα για τη διαφήμιση μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, βιταμινών και συμπληρωμάτων, ενώ το ΣΕΕ καλεί σε συνεργασία ρυθμιστικές αρχές, εταιρείες, διαφημιστικά γραφεία, πλατφόρμες και δημιουργούς περιεχομένου.
Το Συμβούλιο επενδύει παράλληλα στην εκπαίδευση της αγοράς, με πρόγραμμα κατάρτισης για το influencer marketing και μητρώο πιστοποιημένων influencers. Οι καταναλωτές που εντοπίζουν διαφήμιση η οποία θεωρούν ότι παραβιάζει τον Κώδικα μπορούν να υποβάλουν αίτηση ελέγχου απευθείας στο ΣΕΕ.
Το κείμενο είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο του Συμβουλίου Ελέγχου Επικοινωνίας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Πασίγνωστη αεροπορική εταιρεία κόβει πτήσεις και… αποζημιώσεις λόγω κρίσης – «Ξεκρέμαστοι» χιλιάδες επιβάτες
- Τελικά έφταιγε ο CEO ή φταίνε οι τιμές; – Κολοσσός σοκολάτας ανακαλύπτει ότι οι συνεχείς ανατιμήσεις έχουν …πικρή γεύση
- Νέο πρόστιμο στα Public: 4.000 ευρώ για ελλιπή ενημέρωση καταναλωτών
- Στο στόχαστρο Nestlé και Unilever για παραπλανητικούς ισχυρισμούς υγείας σε δημοφιλή προϊόντα
- Τι κρύβεται στο πιάτο των Ευρωπαίων; Η μεγάλη έρευνα που δείχνει τι και γιατί τρώμε αλλιώς στην Ελλάδα
- Πόσο κόστισε η προσπάθεια της Bayer να επηρεάσει τις αποφάσεις της ΕΕ για τη γλυφοσάτη; Aποκαλυπτικά στοιχεία του Corporate Europe Observatory
- Η κλιματική κρίση απειλεί και το ψωμί μας – Πώς η αύξηση του CO₂ ρίχνει την ποιότητα του σιταριού και αυξάνει τον κίνδυνο για δυσανεξίες
