Ένα ψάρι που μοιάζει στον καταναλωτή με σκουμπρί, πωλείται σε κονσέρβα δίπλα στα προϊόντα σκουμπριού, αλλά επιστημονικά είναι διαφορετικό είδος, έχει αρχίσει να καταλαμβάνει χώρο στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Πρόκειται για το λεγόμενο chilean jack mackerel, τον χιλιανό σαυρίδι, επιστημονική ονομασία Trachurus murphyi, το οποίο χρησιμοποιείται πλέον ως υποκατάστατο του παραδοσιακού σκουμπριού του Βορειοανατολικού Ατλαντικού. Το θέμα ανέδειξε πρόσφατα έρευνα των Financial Times, καταγράφοντας την αλλαγή που συντελείται στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου. Η αντικατάσταση συνδέεται με τη σοβαρή κατάσταση των αποθεμάτων του ατλαντικού σκουμπριού, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί ερωτήματα για το τι ακριβώς αντιλαμβάνεται ο καταναλωτής ότι αγοράζει, ποια είναι η διατροφική διαφορά ανάμεσα στα δύο ψάρια και κατά πόσο η χαμηλότερη τιμή στην αγορά μεταφράζεται και σε χαμηλότερη τιμή στο ράφι.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πατατάκια ανακαλούνται εσπευσμένα – Τι κρύβεται πίσω από τη σοβαρή προειδοποίηση για τους καταναλωτές
Η ονομασία είναι το πρώτο σημείο που μπορεί να προκαλέσει σύγχυση. Ο σκουμπρί που είναι γνωστός ως Atlantic mackerel είναι το Scomber scombrus και ανήκει στην οικογένεια των Σκομβριδών. Το χιλιανό jack mackerel, αντίθετα, ανήκει στο γένος Trachurus και στην οικογένεια των Καρανγκιδών. Στην ελληνική ονοματολογία τα ψάρια αυτά διακρίνονται σαφώς: τα είδη του Trachurus είναι σαυρίδια ή σαφρίδια, ενώ το Scomber είναι σκουμπρί. Η ίδια διάκριση υπάρχει και επίσημα στη βρετανική νομοθεσία. Η τρέχουσα βρετανική λίστα εμπορικών ονομασιών ορίζει το “Mackerel” για είδη του γένους Scomber, ενώ τα είδη των γενών Decapterus και Trachurus μπορούν να διατίθενται ως “Horse mackerel”, “Jack mackerel” ή “Scad”. Η λίστα ενημερώθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, μεταξύ άλλων με αλλαγές στις ονομασίες “Horse” και “Jack Mackerel”. Επομένως, το «jack mackerel» δεν είναι απλώς ένας διαφορετικός τρόπος να ονομαστεί ο ατλαντικός σκουμπρί. Είναι εμπορική ονομασία για διαφορετικό ψάρι. Η σύγχυση προκύπτει κυρίως επειδή στην αγγλική γλώσσα και τα δύο ονόματα περιέχουν τη λέξη mackerel.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Βρεφικές τροφές: Φθαλικές ενώσεις στο 81% και μικροπλαστικά σε όλες γνωστές μάρκες που εξετάστηκαν – Έρευνα της Consumer Reports
Γιατί η βιομηχανία τροφίμων «εγκαταλείπει» το σκουμπρί
Πίσω από αυτή την αλλαγή βρίσκεται η κατάσταση του αποθέματος του σκουμπριού στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό. Το Διεθνές Συμβούλιο για την Εξερεύνηση της Θάλασσας, ICES, είχε συστήσει για το 2026 οι συνολικές αλιεύσεις του συγκεκριμένου αποθέματος να μην ξεπεράσουν τους 174.357 τόνους. Η σύσταση αυτή αντιστοιχεί σε πολύ μεγάλη μείωση σε σχέση με τα προηγούμενα επίπεδα αλιείας. Ωστόσο, τον Δεκέμβριο του 2025 το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, η Ισλανδία και οι Νήσοι Φερόες συμφώνησαν για συνολικό επιτρεπόμενο επίπεδο αλιευμάτων 299.010 τόνων για το 2026. Το ποσό αυτό είναι κατά περίπου 72% υψηλότερο από το επίπεδο που είχε εισηγηθεί το ICES.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέφρασε τότε έντονη ανησυχία, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τη βιωσιμότητα του αποθέματος. Η κατάσταση αυτή αποτελεί μέρος της ευρύτερης διαμάχης μεταξύ των χωρών που αλιεύουν τον σκουμπρί του Βορειοανατολικού Ατλαντικού, καθώς δεν έχει επιτευχθεί μια πλήρης και μακροπρόθεσμη συμφωνία κατανομής των ποσοστώσεων μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων παράκτιων κρατών.
Η αντικατάσταση δεν σημαίνει ότι το χιλιανό σαυρίδι είναι «κακό» ή μη ασφαλές ψάρι. Είναι όμως διαφορετικό ψάρι και έχει διαφορετική σύσταση. Σύμφωνα με τα στοιχεία του προϊόντος Princes που δημοσιεύονται στη βρετανική αγορά, το jack mackerel σε ηλιέλαιο παρέχει περίπου 0,9 γραμμάρια ωμέγα-3 ανά 100 γραμμάρια, ενώ αντίστοιχο προϊόν σε εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο αναγράφει 0,8 γραμμάρια ωμέγα-3 ανά 100 γραμμάρια.
Η έρευνα των Financial Times αναφέρει ότι, συγκριτικά με τον ατλαντικό σκουμπρί, το χιλιανό jack mackerel που χρησιμοποιείται στα προϊόντα αυτά περιέχει περίπου τη μισή ποσότητα ωμέγα-3 και λιγότερες θερμίδες. Η διαφορά στις θερμίδες αντανακλά σε μεγάλο βαθμό και τη διαφορετική περιεκτικότητα σε λίπος. Αυτό έχει σημασία επειδή ο σκουμπρί είναι ένα από τα λιπαρά ψάρια που καταναλώνονται ιδιαίτερα για την πρόσληψη των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων EPA και DHA. Ωστόσο, η χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ωμέγα-3 δεν σημαίνει από μόνη της ότι το χιλιανό σαυρίδι είναι διατροφικά «χειρότερο» τρόφιμο. Σημαίνει ότι δεν έχει ακριβώς το ίδιο διατροφικό προφίλ με τον σκουμπρί και επομένως η αντικατάσταση δεν είναι διατροφικά ουδέτερη.
Η μεγάλη διαφορά βρίσκεται στην τιμή χονδρικής
Ένα ακόμη στοιχείο της υπόθεσης αφορά την οικονομία της αντικατάστασης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι Financial Times, το χιλιανό jack mackerel κοστίζει στη χονδρική περίπου το ένα τρίτο της τιμής του ατλαντικού σκουμπριού. Παρά τη μεγάλη αυτή διαφορά στο κόστος προμήθειας, η διαφορά στην τελική τιμή για τον καταναλωτή μπορεί να είναι πολύ μικρότερη. Ενδεικτικά, η Tesco εμφανίζει σήμερα την κονσέρβα Princes Jack Mackerel 125 γραμμαρίων προς 1,75 λίρες. Το οικονομικό όφελος, επομένως, από την επιλογή ενός φθηνότερου είδους δεν μετακυλίεται κατ’ ανάγκη στον καταναλωτή στον ίδιο βαθμό.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι η ενημέρωση του καταναλωτή
Το γεγονός ότι ένα προϊόν αναγράφει jack mackerel δεν σημαίνει ότι η ετικέτα είναι παράνομη ή ότι το προϊόν παρουσιάζεται επίσημα ως Atlantic mackerel. Αντίθετα, η συγκεκριμένη ονομασία περιλαμβάνεται πλέον στις επιτρεπόμενες εμπορικές ονομασίες του Ηνωμένου Βασιλείου για τα είδη του Trachurus.
Το ζήτημα που ανέδειξε η έρευνα είναι διαφορετικό: κατά πόσο η χρήση μιας ονομασίας που περιλαμβάνει τη λέξη mackerel επιτρέπει στον καταναλωτή να αντιληφθεί εύκολα ότι αγοράζει διαφορετικό είδος ψαριού.Η ίδια η Princes υποστηρίζει ότι το είδος αναγράφεται στις συσκευασίες της και ότι η επιλογή έγινε μετά από δοκιμές του προϊόντος και των καταναλωτών. Από την άλλη πλευρά, οι Financial Times επισημαίνουν ότι σε ορισμένα σημεία πώλησης, μεταξύ άλλων σε καταστήματα Lidl, προϊόντα jack mackerel εμφανίζονται κάτω από σήμανση ραφιού που χρησιμοποιεί απλώς τη λέξη «mackerel».
Έτσι, η συζήτηση δεν αφορά μόνο το αν η ετικέτα είναι τυπικά σύννομη. Αφορά και το αν ο τρόπος παρουσίασης ενός διαφορετικού είδους επιτρέπει στον καταναλωτή να κάνει μια πραγματικά ενημερωμένη επιλογή.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
